ਹੇਮਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰਥਮੇ ਮਾਸਿ ਗੋਪਿਕਾਃ ਕਾਮਮੋਹਿਤਾਃ
ਸਰਦੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ, ਗੋਪੀਆਂ ਕਾਮ ਵਲ ਖਿੱਚੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ,
ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਸੂਰ੍ਯਸੁਤਾਤੀਰੇ ਪਾਰ੍ਵਤੀਂ ਵਾਲੁਕਾਮਯੀਮ੍
ਉਹ ਸੂਰਜ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਰੇਤ ਨਾਲ ਬਣੀ ਪਰਬਤੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ।
ਚਨ੍ਦਨਾਗੁਰੁਕਸ੍ਤੂਰੀਕੁਙ੍ਕੁਮੈਸ਼੍ਚ ਮਨੋਹਰੈਃ
ਉਹ ਚੰਦਨ, ਅਗਰ, ਕਸਤੂਰੀ ਤੇ ਕੇਸਰ, ਜੋ ਮਨ ਭਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਨਾਲ,
ਧੂਪੈਰ੍ਦੀਪੈਸ਼੍ਚ ਨੈਵੇਦ੍ਯੈਰ੍ਵਸ੍ਤ੍ਰੈਰ੍ਨਾਨਾਫਲੈਰ੍ਮੁਨੇ
ਧੂਪ, ਦੀਵੇ, ਭੋਜਨ, ਕੱਪੜੇ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫਲਾਂ ਨਾਲ, ਹੇ ਮੁਨੀ,
ਹੇ ਦੇਵਿ ਜਗਤਾਂ ਮਾਤਃ ਸृष੍ਟਿਸ੍ਥਿਤ੍ਯਨ੍ਤਕਾਰਿਣਿ
ਹੇ ਦੇਵੀ! ਜਗਤ ਦੀ ਮਾਂ, ਜੋ ਰਚਨਾ, ਪਾਲਣਾ ਤੇ ਸੰਘਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ,
ਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣਾਨੇਨ ਦੇਵੇਸ਼ੀਂ ਪਰਿਹਾਰਂ ਵਿਧਾਯ ਚ
ਇਸ ਮੰਤਰ ਨਾਲ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਮਾਤਾ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਉਪਚਾਰ ਕੀਤਾ।
ਮਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਤੁ ਸਾਮਵੇਦੋਕ੍ਤੋऽਯਾਤਯਾਮਃ ਸਬੀਜਕਃ
ਮੰਤ੍ਰ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਸਾਮ ਵੇਦ ਵਿੱਚ ਉਚਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਅਟੁੱਟ ਹੈ ਅਤੇ ਬੀਜ ਅੱਖਰ ਸਮੇਤ ਹੈ।
ਪੁष੍ਪਂ ਮਾਲ੍ਯਂ ਚ ਨੈਵੇਦ੍ਯਂ ਧੂਪਂ ਦੀਪਂ ਤਥਾ ਸ਼ੁਭਮ੍
ਫੁੱਲ, ਹਾਰ, ਭੋਜਨ ਦੀ ਭੇਟ, ਧੂਪ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਦੀਵੇ—
ਪ੍ਰਵਾਲਮਾਲਯਾ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਚੇਮਂ ਮਨ੍ਤ੍ਰਂ ਸਹਸ੍ਰਧਾ 4.27.
ਮੁੰਘੇ ਦੀ ਮਾਲਾ ਪਾ ਕੇ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਹਜ਼ਾਰ ਵਾਰੀ ਜਪੋ।
ਸਰ੍ਵਮਙ੍ਗਲਮਾਙ੍ਗਲ੍ਯੇ ਸਰ੍ਵਕਾਮਪ੍ਰਦੇ ਸ਼ਿਵੇ
ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ੁਭਤਾ ਵਾਲੀ, ਹੇ ਸ਼ਿਵਾ, ਜੋ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰਦੀ ਹੈ,
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਚ ਨਮਸ੍ਕਾਰਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਚ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਮ੍
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਦਕਸ਼ਣਾ ਦੇ ਕੇ,
ਸ਼੍ਰੀਨਾਰਾਯਣ ਉਵਾਚ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਗੋਪਾਙ੍ਗਨਾਃ ਸਰ੍ਵਾਃ ਸਰ੍ਵਾਭੀष੍ਟਫਲਪ੍ਰਦਾਮ੍
ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਸਾਰੀਆਂ ਗੋਪੀਆਂ ਨੇ ਉਹ ਮਿਲਿਆ ਜੋ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਜਗਤ੍ਯੇਕਾਰ੍ਣਵੇ ਘੋਰੇ ਰੁਦ੍ਰਸੂਰ੍ਯਵਿਵਰ੍ਜਿਤੇ
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਡਰਾਉਣੇ ਇਕ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਰੁਦ੍ਰ ਤੇ ਸੂਰਜ ਨਹੀਂ ਹਨ,
ਦਤ੍ਤਂ ਪੁਰਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੇ ਚ ਹਰਿਣਾ ਜਲਸ਼ਾਯਿਨਾ
ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ, ਜਲ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਰੀ ਨੇ ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਨਾਭਿਪਦ੍ਮੇ ਜਗਤ੍ਸ੍ਰष੍ਟਾ ਮਧੁਨਾ ਕੈਟਭੇਨ ਚ
ਨਾਭੀ ਦੇ ਕਮਲ ਵਿੱਚ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ ਨੇ, ਮਧੂ ਤੇ ਕੈਟਭ ਦੇ ਨਾਲ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ ਜਯੇ ਮੇ ਮਙ੍ਗਲਂ ਦੇਹਿ ਨਮਸ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵਮਙ੍ਗਲੇ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਨੂੰ ਜਿੱਤ ਦਿ, ਮੈਨੂੰ ਸ਼ੁਭਤਾ ਦੇ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ੁਭਤਾ ਵਾਲੀ।
ਦੈਤ੍ਯਨਾਸ਼ਾਰ੍ਥਵਚਨੋ ਦਕਾਰਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਃ
‘ਦ’ ਅੱਖਰ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਰੇਫੋ ਰੋਗਘ੍ਨਵਚਨੋ ਗਸ਼੍ਚ ਪਾਪਘ੍ਨਵਾਚਕਃ
‘ਰ’ ਅੱਖਰ ਰੋਗਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ, ਅਤੇ ‘ਗ’ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸ੍ਮृਤ੍ਯੁਕ੍ਤਿ ਸ੍ਮਰਣਾਦ੍ਯਸ੍ਯਾ ਏਤੇ ਨਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤਮ੍ 4.27.
ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਤੇ ਉਚਾਰ ਕੇ, ਇਹ ਸਭ ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਵਿਪਤ੍ਤਿਵਾਚਕੋ ਦੁਰ੍ਗਸ਼੍ਚਾਕਾਰੋ ਨਾਸ਼ਵਾਚਕਃ
‘ਦੁ’ ਅੱਖਰ ਅਪਵਾਦ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ, ‘ਰਗਾ’ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ।
ਦੁਰ੍ਗੋ ਦੈਤ੍ਯੇਨ੍ਦ੍ਰਵਚਨੋऽਪ੍ਯਾਕਾਰੋ ਨਾਸ਼ਵਾਚਕਃ
‘ਦੁਰਗਾ’ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਲਈ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ‘ਆ’ ਨਾਸ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ।
ਸ਼ਸ਼੍ਚ ਕਲ੍ਯਾਣਵਚਨ ਇਕਾਰੋਤ੍ਕृष੍ਟਵਾਚਕਃ
‘ਸ਼’ ਅੱਖਰ ਸ਼ੁਭਤਾ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ, ਅਤੇ ‘ਈ’ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟਤਾ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਯਃਸਙ੍ਘੋਤ੍ਕृष੍ਟਦਾਤ੍ਰੀ ਸ਼ਿਵਾ ਤੇਨ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾ
ਉਹ ਸ਼ਿਵਾ ਇਸ ਲਈ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸ਼੍ਰੇਯਸ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।
ਸ਼ਿਵੋ ਹਿ ਮੋਕ੍ਸ਼ਵਚਨਸ਼੍ਚਾਕਾਰੋ ਦਾਤृਵਾਚਕਃ
‘ਸ਼ਿਵ’ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ, ਅਤੇ ‘ਆ’ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ।
ਅਭਯੋ ਭਯਨਾਸ਼ੋਕ੍ਤਸ਼੍ਚਾਕਾਰੋ ਦਾਤृਵਾਚਕਃ
ਅਭਯ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਡਰ ਰਹਿਤ ਹੋਣਾ, ਭਯਨਾਸ਼ਾ ਮਤਲਬ ਡਰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਤੇ ਆਕਾਰ ਦਾਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਰਾਜ੍ਯਸ਼੍ਰੀਵਚਨੋ ਮਾਸ਼੍ਚ ਯਾਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਾਪਣਵਾਚਕਃ
ਰਾਜਯਸ਼੍ਰੀ ਮਤਲਬ ਰਾਜਸੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ, ਮਾ ਦਾ ਅਰਥ 'ਨਹੀਂ', ਤੇ ਯਾ ਦਾਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਮਾਸ਼੍ਚ ਮੋਕ੍ਸ਼ਾਰ੍ਥਵਚਨੋ ਯਾਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਾਪਣਵਾਚਕਃ
ਮਾ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਵੀ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਯਾ ਫਿਰ ਦਾਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਨਾਰਾਯਣਾਰ੍ਧਾਙ੍ਗਭੂਤਾ ਤੇਨ ਤੁਲ੍ਯਾ ਚ ਤੇਜਸਾ
ਉਹ ਨਾਰਾਯਣ ਦੀ ਅਰਧ-ਕਾਇਆ ਬਣ ਗਈ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਚਮਕ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ ਹੈ।
ਨਿਰ੍ਗੁਣਸ੍ਯ ਚ ਨਿਤ੍ਯਸ੍ਯ ਵਾਚਕਸ਼੍ਚ ਸਨਾਤਨਃ 4.27.
ਉਹ ਨਿਰਗੁਣ ਤੇ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਸਦੀਵੀ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ।
ਜਯਃ ਕਲ੍ਯਾਣਵਚਨੋ ਯਾਕਾਰੋ ਦਾਤृਵਾਚਕਃ
ਜਯ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਸੁਭਾਗ, ਤੇ ਯਾ ਦਾਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।