ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵਾਰ੍ਤਾਂ ਸ਼ੁਚਾऽऽਵਿष੍ਟਃ ਪਪਾਤ ਧਰਣੀਤਲੇ
ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਗ਼ਮ ਨਾਲ ਡਿੱਗ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪੈ ਗਿਆ।
ਮृਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸ ਦੁਰ੍ਵਾਸਾ ਮੁਨੇ ਮਨਸਿ ਸਂਕਟਮ੍ 4.25.
ਮ੍ਰਿਤਕ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਦੁਰਵਾਸਾ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਹੋਇਆ।
ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਚੇਤਨਾਂ ਸ਼ੀਘ੍ਰਮੁਵਾਚ ਤਂ ਪੁਰਃ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਜਦੋਂ ਉਹ ਜਲਦੀ ਹੋਸ਼ ਵਿਚ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੇ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।
ਮਹਾਸ਼ੋਕਾਦਸ਼੍ਰੁਪੂਰ੍ਣਂ ਰਕ੍ਤਪਙ੍ਕਜਲੋਚਨਮ੍
ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈਆਂ ਤੇ ਲਾਲ ਹੋ ਗਈਆਂ।
ਔਰ੍ਵ ਉਵਾਚ ਸ੍ਵਲ੍ਪਦੋषੇ ਬਹੁਤਰਃ ਕृਤੋ ਦਣ੍ਡਸ੍ਤ੍ਵਯਾ ਕਥਮ੍
ਔਰਵ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਗਲਤੀ ਲਈ ਤੂੰ ਇੰਨਾ ਵੱਡਾ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ, ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਠੀਕ ਹੈ?
ਤ੍ਵਜ੍ਜਨ੍ਮ ਸ਼ਂਕਰਾਂਸ਼ੇਨ ਸ਼ਿष੍ਯਸ੍ਤਸ੍ਯ ਜਗਦ੍ਗੁਰੋਃ
ਤੇਰਾ ਜਨਮ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਤੋਂ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਤੂੰ ਉਸ ਜਗਤ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੈਂ।
ਅਨਸੂਯਾ ਮਹਾਸਾਧ੍ਵੀ ਕਮਲਾਂਸ਼ਾ ਤਵ ਪ੍ਰਸੂਃ
ਅਨਸੂਯਾ, ਜੋ ਵੱਡੀ ਪਵਿੱਤਰ ਮਹਿਲਾ ਹੈ, ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਹੈ, ਜੋ ਕਮਲਾ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਤੋਂ ਜੰਮੀ।
ਗੁਣਵਾਞ੍ਜਨਕੋ ਯਸ੍ਯ ਮਾਤਾ ਗੁਣਵਤੀ ਸਤੀ
ਜਿਸ ਦੀ ਮਾਂ ਗੁਣਵਾਨ ਤੇ ਪਤਿਵਰਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਪਿਓ ਵੀ ਚੰਗੇ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਮਮ ਪ੍ਰਾਣਾਧਿਕਾ ਕਨ੍ਯਾ ਮੁਦਾ ਤ੍ਵਯਿ ਸਮਰ੍ਪਿਤਾ
ਮੇਰੀ ਧੀ, ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਤੋਂ ਵੀ ਪਿਆਰੀ ਸੀ, ਮੈਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਤੈਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।
ਵਾਗ੍ਦੁष੍ਟਾਯਾਸ਼੍ਚ ਦਣ੍ਡੋ ਹਿ ਪਰਿਤ੍ਯਾਗਃ ਸ਼੍ਰੁਤੌ ਸ਼੍ਰੁਤਃ
ਜਿਸ ਔਰਤ ਦੀ ਬੋਲੀ ਖਰਾਬ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਹੈ, ਇਹ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿਚ ਸੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਮਦਪਤ੍ਯਂ ਸ੍ਵਲ੍ਪਦੋषੇ ਯਤੋ ਭਸ੍ਮੀਕृਤਂ ਤ੍ਵਯਾ
ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਗਲਤੀ ਕਰਕੇ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਰਾਖ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਮਹਤਾਂ ਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਰਜਨ੍ਤੂਨਾਂ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਜੀਵਿਨਾਂ ਸਦਾ 4.25.
ਵੱਡਿਆਂ ਲਈ, ਛੋਟੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ।
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਚ ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠੋ ਵਿਲਪ੍ਯ ਚ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਾਰ ਵਾਰ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।
ਗਤੇ ਮੁਨੀਨ੍ਦ੍ਰੇ ਦੁਰ੍ਵਾਸਾ ਵਿਲਲਾਪ ਭृਸ਼ਂ ਪੁਨਃ
ਜਦੋਂ ਉਹ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਚਲੇ ਗਏ, ਦੁਰਵਾਸਾ ਫਿਰ ਤੀਬਰ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।
ਸ਼ੋਕਾਨਲੋ ਹਿ ਕਾਲੇਨ ਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨੋ ਜ੍ਞਾਨਭਸ੍ਮਨਾ
ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਗਿਆਨ ਦੀ ਰਾਖ ਨੇ ਉਸਦੇ ਗਮ ਦੀ ਅੱਗ ਬੁਝਾ ਦਿੱਤੀ।
ਸ੍ਮਾਰਂਸ੍ਮਾਰਂ ਪ੍ਰਿਯਾਂ ਤਤ੍ਰ ਵਿਲਪ੍ਯ ਚ ਪੁਨਃਪੁਨਃ
ਉਥੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ ਕੇ, ਉਹ ਵਾਰ ਵਾਰ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।
ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਕਥਿਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਮੁਨੇਃ ਸ਼ਾਪਸ੍ਯ ਕਾਰਣਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਦਾ ਸਾਰਾ ਕਾਰਨ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਨਾਰਦ ਉਵਾਚ ਤੇਜਸ੍ਵੀ ਕੋ ਮਹਾਨੇਵ ਚਕਾਰ ਤਤ੍ਪਰਾਭਵਮ੍
ਨਾਰਦ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਉਹ ਕੌਣ ਸੀ ਜੋ ਇੰਨਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਵੱਡਾ ਜਾਪਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸਦੀ ਹਾਰ ਕਰਾਈ?
ਸ਼੍ਰੀਨਾਰਾਯਣ ਉਵਾਚ ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣਚਰਣਾਮ੍ਭੋਜੇ ਤਨ੍ਮਨਾਃ ਸਂਤਤਂ ਮੁਨੇ
ਸ਼੍ਰੀਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਉਸਦਾ ਮਨ ਸਦਾ ਹੀ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।
* ਨ ਰਾਜ੍ਯੇषੁ ਨ ਭਾਰ੍ਯਾਸੁ ਨ ਪੁਤ੍ਰੇषੁ ਪ੍ਰਜਾਸੁ ਚ
ਉਹ ਨਾ ਰਾਜ ਪਦਰਿਆਂ, ਨਾ ਪਤਨੀਆਂ, ਨਾ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਨਾ ਪ੍ਰਜਾ ਵਿਚ ਕੋਈ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦਾ ਸੀ।
ਧ੍ਯਾਯਤੇऽਹਰ੍ਨਿਸ਼ਂ ਧਰ੍ਮੀ ਸ੍ਵਨ੍ਤੇ ਜ੍ਞਾਨੇ ਹਰਿਂ ਮੁਦਾ
ਉਹ ਧਰਮੀ ਦਿਨ ਰਾਤ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਹਰੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਸੀ।
ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਵ੍ਰਤਰਤਃ ਕृष੍ਣਪੂਜਾਸੁ ਤਤ੍ਪਰਃ 4.25.
ਉਹ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਦਾ ਵਰਤ ਰੱਖਦਾ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਭਗਤੀ ਵਿਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।
ਸੁਤੀਕ੍ਸ਼੍ਣਂ षੋਡਸ਼ਾਰਂ ਚ ਹਰੇਸ਼੍ਚਕ੍ਰਂ ਸੁਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍
ਉਹ ਹਰੀ ਦੇ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਚੱਕਰ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਤੇ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਤੀਰਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਸੀ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦਿਭਿਃ ਸ੍ਤੂਯਮਾਨਂ ਪੂਜਿਤਂ ਚ ਸੁਰਾਸੁਰੈਃ
ਉਹ ਚੱਕਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿਕ ਵਲੋਂ ਸਲਾਹਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਦੈਤ ਵੀ ਉਸਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਕਰਦੇ ਸਨ।
ਏਕਾਦਸ਼ੀਵ੍ਰਤਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀਦਿਵਸੇ ਸਤਿ
ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਦਾ ਵਰਤ ਰੱਖ ਕੇ, ਜਦੋਂ ਦਵਾਦਸ਼ੀ ਆਉਂਦੀ, ਉਹ—
ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਦਾਨਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਭ੍ਯਃ ਸੁਵਰ੍ਣਰਜਤਾਦਿਕਮ੍
ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਸੋਨਾ, ਚਾਂਦੀ ਤੇ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਸੀ।
ਏਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਨ੍ਤਰੇ ਵਿਪ੍ਰਸ੍ਤਪਸ੍ਵੀ ਕ੍ਸ਼ੁਧਿਤੋ ਮੁਨੇ
ਇਸ ਵਿਚਕਾਰ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਇੱਕ ਭੁੱਖਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤਪਸੀ ਉਥੇ ਆਇਆ।
ਜਟਿਲੋऽਤਿਕृਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਸ੍ਤਃ ਸ਼ੁष੍ਕਕਣ੍ਠੋष੍ਠਤਾਲੁਕਃ
ਉਸਦੇ ਵਾਲ ਜਟਾਂ ਵਾਲੇ, ਸਰੀਰ ਬਹੁਤ ਪਤਲਾ, ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਗਲਾ, ਹੋਠ ਤੇ ਜੀਭ ਸੁੱਕੇ ਹੋਏ ਸਨ।
ਸ ਚ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਮੁਨੀਨ੍ਦ੍ਰਂ ਤਮੁਤ੍ਥਾਯ ਚ ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਚ
ਉਹ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉੱਠਿਆ ਤੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ।
ਤਸ੍ਮੈ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ऽऽਸ਼ਿषਂ ਵਿਪ੍ਰਃ ਸਮੁਵਾਸ ਸੁਖਾਸਨੇ
ਉਸ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦੇ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਬਿਠਾ ਲਿਆ।