ਕਾਲੇ ਤਿਲੋਤ੍ਤਮਾ ਭੂਤ੍ਵਾ ਜਗਾਮ ਸ੍ਵਾਲਯਂ ਪੁਨਃ
ਸਮਾਂ ਆਉਣ ਤੇ, ਤਿਲੋਤਮਾ ਬਣ ਕੇ ਉਹ ਮੁੜ ਆਪਣੇ ਘਰ ਚਲੀ ਗਈ।
ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਕਥਿਤਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣਾਖ੍ਯਾਨਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ 4.24.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਉੱਤਮ ਕਥਾ ਸੁਣੀ ਗਈ ਜਿਵੇਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ।
ਵਿਸ਼ੇषਤਸ੍ਤਵ ਮੁਖੇ ਹ੍ਯਤੀਵ ਸੁਮਨੋਹਰਮ੍
ਖਾਸ ਕਰਕੇ, ਤੇਰਾ ਚਿਹਰਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਨਮੋਹਣ ਹੈ।
ਮृਤਾਯਾਂ ਮੁਨਿਕਨ੍ਯਾਯਾਂ ਸ਼ਾਪਾਦ੍ਦੁਰ੍ਵਾਸਸੋ ਮੁਨੇਃ
ਜਦੋਂ ਮੁਨੀ ਦੀ ਧੀ ਮਰ ਗਈ, ਉਹ ਸਾਬਤ ਦੁਰਵਾਸਾ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਕਰਕੇ ਹੋਇਆ।
ਪਪਾਤ ਧੌਤਮੂਰ੍ਧ੍ਵਾਚ੍ਚ ਧਾਰ੍ਯਮਾਣਂ ਚ ਵਾਯੁਨਾ
ਉਹ ਚੀਜ਼, ਜੋ ਹਵਾ ਵਲੋਂ ਉੱਤੇ ਚੁੱਕੀ ਹੋਈ ਸੀ ਤੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧੋਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਥੱਲੇ ਡਿੱਗ ਪਈ।
ਪृਥਿਵ੍ਯਾਂ ਪਤਿਤੇ ਵਸ੍ਤ੍ਰੇ ਤਪਸ੍ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਮੁਨੀਸ਼੍ਵਰਃ
ਜਦੋਂ ਕਪੜਾ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਤਾਂ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਤਪ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ।
ਜਗਾਮ ਸ਼ੋਕਾਵਿष੍ਟੋऽਪਿ ਤੂਰ੍ਣਂ ਜਾਮਾਤੁਰਾਸ਼੍ਰਮਮ੍
ਉਹ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵੀ, ਜਲਦੀ ਆਪਣੇ ਜਾਮਾਤੇ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਿਆ।
ਗਤ੍ਵਾऽऽਲਯਸਮੀਪਂ ਚ ਵਿਪ੍ਰਃ ਕਾਤਰਮਾਨਸਃ
ਘਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਡਰ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਸ਼੍ਵਸ਼ਰਸ੍ਯ ਸ੍ਵਰਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਦੁਰ੍ਵਾਸਾ ਭਯਵਿਹ੍ਵਲਃ
ਜਦੋਂ ਦੁਰਵਾਸਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੱਸੁਰ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਪਛਾਣੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬ ਪਿਆ।
ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਸ਼੍ਵਸ਼ੁਰਂ ਸ਼ੋਕਾਦ੍ਵਿਲਲਾਪ ਭृਸ਼ਂ ਪੁਨਃ
ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੱਸੁਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਫਿਰ ਜ਼ੋਰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।
ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵਾਰ੍ਤਾਂ ਸ਼ੁਚਾऽऽਵਿष੍ਟਃ ਪਪਾਤ ਧਰਣੀਤਲੇ
ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਗ਼ਮ ਨਾਲ ਡਿੱਗ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪੈ ਗਿਆ।
ਮृਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸ ਦੁਰ੍ਵਾਸਾ ਮੁਨੇ ਮਨਸਿ ਸਂਕਟਮ੍ 4.25.
ਮ੍ਰਿਤਕ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਦੁਰਵਾਸਾ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਹੋਇਆ।
ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਚੇਤਨਾਂ ਸ਼ੀਘ੍ਰਮੁਵਾਚ ਤਂ ਪੁਰਃ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਜਦੋਂ ਉਹ ਜਲਦੀ ਹੋਸ਼ ਵਿਚ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੇ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।
ਮਹਾਸ਼ੋਕਾਦਸ਼੍ਰੁਪੂਰ੍ਣਂ ਰਕ੍ਤਪਙ੍ਕਜਲੋਚਨਮ੍
ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈਆਂ ਤੇ ਲਾਲ ਹੋ ਗਈਆਂ।
ਔਰ੍ਵ ਉਵਾਚ ਸ੍ਵਲ੍ਪਦੋषੇ ਬਹੁਤਰਃ ਕृਤੋ ਦਣ੍ਡਸ੍ਤ੍ਵਯਾ ਕਥਮ੍
ਔਰਵ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਗਲਤੀ ਲਈ ਤੂੰ ਇੰਨਾ ਵੱਡਾ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ, ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਠੀਕ ਹੈ?
ਤ੍ਵਜ੍ਜਨ੍ਮ ਸ਼ਂਕਰਾਂਸ਼ੇਨ ਸ਼ਿष੍ਯਸ੍ਤਸ੍ਯ ਜਗਦ੍ਗੁਰੋਃ
ਤੇਰਾ ਜਨਮ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਤੋਂ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਤੂੰ ਉਸ ਜਗਤ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੈਂ।
ਅਨਸੂਯਾ ਮਹਾਸਾਧ੍ਵੀ ਕਮਲਾਂਸ਼ਾ ਤਵ ਪ੍ਰਸੂਃ
ਅਨਸੂਯਾ, ਜੋ ਵੱਡੀ ਪਵਿੱਤਰ ਮਹਿਲਾ ਹੈ, ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਹੈ, ਜੋ ਕਮਲਾ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਤੋਂ ਜੰਮੀ।
ਗੁਣਵਾਞ੍ਜਨਕੋ ਯਸ੍ਯ ਮਾਤਾ ਗੁਣਵਤੀ ਸਤੀ
ਜਿਸ ਦੀ ਮਾਂ ਗੁਣਵਾਨ ਤੇ ਪਤਿਵਰਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਪਿਓ ਵੀ ਚੰਗੇ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਮਮ ਪ੍ਰਾਣਾਧਿਕਾ ਕਨ੍ਯਾ ਮੁਦਾ ਤ੍ਵਯਿ ਸਮਰ੍ਪਿਤਾ
ਮੇਰੀ ਧੀ, ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਤੋਂ ਵੀ ਪਿਆਰੀ ਸੀ, ਮੈਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਤੈਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।
ਵਾਗ੍ਦੁष੍ਟਾਯਾਸ਼੍ਚ ਦਣ੍ਡੋ ਹਿ ਪਰਿਤ੍ਯਾਗਃ ਸ਼੍ਰੁਤੌ ਸ਼੍ਰੁਤਃ
ਜਿਸ ਔਰਤ ਦੀ ਬੋਲੀ ਖਰਾਬ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਹੈ, ਇਹ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿਚ ਸੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਮਦਪਤ੍ਯਂ ਸ੍ਵਲ੍ਪਦੋषੇ ਯਤੋ ਭਸ੍ਮੀਕृਤਂ ਤ੍ਵਯਾ
ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਗਲਤੀ ਕਰਕੇ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਰਾਖ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਮਹਤਾਂ ਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਰਜਨ੍ਤੂਨਾਂ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਜੀਵਿਨਾਂ ਸਦਾ 4.25.
ਵੱਡਿਆਂ ਲਈ, ਛੋਟੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ।
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਚ ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠੋ ਵਿਲਪ੍ਯ ਚ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਾਰ ਵਾਰ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।
ਗਤੇ ਮੁਨੀਨ੍ਦ੍ਰੇ ਦੁਰ੍ਵਾਸਾ ਵਿਲਲਾਪ ਭृਸ਼ਂ ਪੁਨਃ
ਜਦੋਂ ਉਹ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਚਲੇ ਗਏ, ਦੁਰਵਾਸਾ ਫਿਰ ਤੀਬਰ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।
ਸ਼ੋਕਾਨਲੋ ਹਿ ਕਾਲੇਨ ਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨੋ ਜ੍ਞਾਨਭਸ੍ਮਨਾ
ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਗਿਆਨ ਦੀ ਰਾਖ ਨੇ ਉਸਦੇ ਗਮ ਦੀ ਅੱਗ ਬੁਝਾ ਦਿੱਤੀ।
ਸ੍ਮਾਰਂਸ੍ਮਾਰਂ ਪ੍ਰਿਯਾਂ ਤਤ੍ਰ ਵਿਲਪ੍ਯ ਚ ਪੁਨਃਪੁਨਃ
ਉਥੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ ਕੇ, ਉਹ ਵਾਰ ਵਾਰ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।
ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਕਥਿਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਮੁਨੇਃ ਸ਼ਾਪਸ੍ਯ ਕਾਰਣਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਦਾ ਸਾਰਾ ਕਾਰਨ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਨਾਰਦ ਉਵਾਚ ਤੇਜਸ੍ਵੀ ਕੋ ਮਹਾਨੇਵ ਚਕਾਰ ਤਤ੍ਪਰਾਭਵਮ੍
ਨਾਰਦ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਉਹ ਕੌਣ ਸੀ ਜੋ ਇੰਨਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਵੱਡਾ ਜਾਪਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸਦੀ ਹਾਰ ਕਰਾਈ?
ਸ਼੍ਰੀਨਾਰਾਯਣ ਉਵਾਚ ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣਚਰਣਾਮ੍ਭੋਜੇ ਤਨ੍ਮਨਾਃ ਸਂਤਤਂ ਮੁਨੇ
ਸ਼੍ਰੀਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਉਸਦਾ ਮਨ ਸਦਾ ਹੀ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।
* ਨ ਰਾਜ੍ਯੇषੁ ਨ ਭਾਰ੍ਯਾਸੁ ਨ ਪੁਤ੍ਰੇषੁ ਪ੍ਰਜਾਸੁ ਚ
ਉਹ ਨਾ ਰਾਜ ਪਦਰਿਆਂ, ਨਾ ਪਤਨੀਆਂ, ਨਾ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਨਾ ਪ੍ਰਜਾ ਵਿਚ ਕੋਈ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦਾ ਸੀ।