ਇਤ੍ਯੇਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਜੀਵਸ਼੍ਚ ਮੌਨੀਭੂਤੋ ਬਭੂਵ ਹ
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਜੀਵ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ।
ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਾਰਾਮੋ ਮਹਾਜ੍ਞਾਨੀ ਜਹਾਰ ਚੇਤਨਾਮਹੋ 4.24.
ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਰੁਝਿਆ, ਵੱਡਾ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਆਪਣੀ ਚੇਤਨਾ ਵਾਪਸ ਲੈ ਗਿਆ—ਵਾਹ!
ਕ੍ਸ਼ਣੇਨ ਚੇਤਨਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਪ੍ਰਾਣਾਂਸ੍ਤ੍ਯਕ੍ਤੁਂ ਸਮੁਦ੍ਯਤਃ
ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਚੇਤਨਾ ਮਿਲੀ, ਉਹ ਜਾਨ ਛੱਡਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ।
ਏਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਨ੍ਤਰੇ ਤਤ੍ਰ ਜਗਾਮ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋऽਰ੍ਭਕਃ
ਉਸ ਵੇਲੇ, ਉਥੇ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆ ਗਿਆ।
ਸਸ੍ਮਿਤਃ ਸ਼੍ਯਾਮਵਰ੍ਣਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਨ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਤੇਜਸਾ
ਉਹ ਹੱਸਦਾ ਸੀ, ਸਿਆਹ ਰੰਗ ਦਾ ਸੀ, ਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਸੀ।
ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤਂ ਸਂਭ੍ਰਮੇਣੈਵ ਦੁਰ੍ਵਾਸਾਃ ਪ੍ਰਣਨਾਮ ਹ
ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਦੁਰਵਾਸਾ ਨੇ ਘਬਰਾਹਟ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ।
ਉਵਾਚ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਵਟੁਰ੍ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਮੈ ਸਦਾਸ਼ਿषਮ੍
ਉਸ ਨੌਜਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸਦਾ ਦੀਆਂ ਦੁਆਵਾਂ ਦੇ ਕੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
ਸ਼ਿਸ਼ੁਰੂਪਂ ਕ੍ਸ਼ਣਂ ਸ੍ਥਿਤ੍ਵਾ ਤਮੁਵਾਚ ਵਿਚਕ੍ਸ਼ਣਃ
ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਬੱਚੇ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਉਹ ਗਿਆਨੀ ਉਸਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਿਸ਼ੁਰੁਵਾਚ ਕਿਂ ਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਤ੍ਵਾਮਹਂ ਵਿਪ੍ਰ ਪृਚ੍ਛਾਮਿ ਸ਼ੋਕਕਾਤਰਮ੍
ਉਹ ਬੱਚਾ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ: 'ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ, ਅਸਲ ਸੱਚ ਕੀ ਹੈ?'
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਾਂ ਤਪੋ ਧਰ੍ਮਸ੍ਤਪਃਸਾਧ੍ਯਂ ਜਗਤ੍ਤ੍ਰਯਮ੍
ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਧਰਮ ਹੈ; ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਹੀ ਤਿੰਨੋ ਲੋਕ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
ਕਾ ਕਸ੍ਯ ਪਤ੍ਨੀ ਕਃ ਕਾਨ੍ਤਃ ਕਸ੍ਯਾ ਵਾ ਭੁਵਨਤ੍ਰਯੇ
ਇਹ ਤਿੰਨੋ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕੌਣ ਕਿਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੈ? ਕੌਣ ਕਿਸ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਹੈ?
ਮਿਥ੍ਯਾ ਪਤ੍ਨੀ ਤਵੇਯਂ ਚ ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍ਤੇਨ ਗਤਾਧੁਨਾ 4.24.
ਇਹ ਜਿਨੂੰ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮਝਦਾ ਸੀ, ਝੂਠ ਹੈ; ਉਹ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਤੈਨੂੰ ਛੱਡ ਗਈ।
ਏਕਾਨਂਸ਼ਾ ਚ ਭਗਿਨੀ ਵਸੁਦੇਵਸੁਤਾ ਹਰੇਃ
ਉਹ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੀ ਧੀ, ਹਰੀ ਦੀ ਭੈਣ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਅੰਸ਼ ਹੈ।
ਕਲ੍ਪੇ ਕਲ੍ਪੇ ਸੁਨ੍ਦਰੀ ਸਾ ਤਵ ਪਤ੍ਨੀ ਭਵਿष੍ਯਤਿ
ਹਰ ਜੁਗ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸੋਹਣੀ ਤੇਰੀ ਪਤਨੀ ਬਣੇਗੀ।
ਕਨ੍ਦਲੀ ਕਦਲੀਜਾਤਿਰ੍ਭਵਿष੍ਯਤਿ ਮਹੀਤਲੇ
ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਹ ਕੇਲਾ ਕੁਲ ਦੀ ਬੂਟੀ ਵਜੋਂ ਜੰਮੇਗੀ।
ਕਲ੍ਪਾਨ੍ਤਰੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤਰੂਪਾ ਤਵ ਪਤ੍ਨੀ ਭਵਿष੍ਯ ਤਿ
ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਜੁਗ ਵਿੱਚ, ਠੰਢੇ ਸੁਭਾਵ ਨਾਲ, ਉਹ ਤੇਰੀ ਪਤਨੀ ਬਣੇਗੀ।
ਇਤ੍ਯੇਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਚ ਵਿਪ੍ਰਰੂਪੀ ਜਨਾਰ੍ਦਨਃ
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਜਨਾਰਦਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਜਲਦੀ ਚਲਾ ਗਿਆ।
ਮੁਨਿਃ ਸਰ੍ਵਭ੍ਰਮਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤਪਸ੍ਯਾਯਾਂ ਮਨੋ ਦਧੇ
ਮੁਨੀ ਨੇ ਸਾਰੇ ਭੁਲੇਖੇ ਛੱਡ ਕੇ ਆਪਣਾ ਮਨ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਲਾ ਲਿਆ।
ਦੈਤ੍ਯਸ੍ਤਾਲਵਨਂ ਗਤ੍ਵਾ ਬਭੂਵ ਗਰ੍ਦਭਾਕृਤਿਃ
ਦੈਤ ਨੇ ਤਾਲਾ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਜਾ ਕੇ ਖੋਤੇ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ।
ਦੈਤ੍ਯੇਨ੍ਦ੍ਰੋ ਵਿष੍ਣੁਚਕ੍ਰੇਣ ਪ੍ਰਾਣਾਂਸ੍ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸੁਵਾਞ੍ਛਿਤਮ੍
ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ, ਵਿੱਛਨੂੰ ਦੇ ਚੱਕਰ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਜਾ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਜਾਨ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ।
ਕਾਲੇ ਤਿਲੋਤ੍ਤਮਾ ਭੂਤ੍ਵਾ ਜਗਾਮ ਸ੍ਵਾਲਯਂ ਪੁਨਃ
ਸਮਾਂ ਆਉਣ ਤੇ, ਤਿਲੋਤਮਾ ਬਣ ਕੇ ਉਹ ਮੁੜ ਆਪਣੇ ਘਰ ਚਲੀ ਗਈ।
ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਕਥਿਤਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣਾਖ੍ਯਾਨਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ 4.24.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਉੱਤਮ ਕਥਾ ਸੁਣੀ ਗਈ ਜਿਵੇਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ।
ਵਿਸ਼ੇषਤਸ੍ਤਵ ਮੁਖੇ ਹ੍ਯਤੀਵ ਸੁਮਨੋਹਰਮ੍
ਖਾਸ ਕਰਕੇ, ਤੇਰਾ ਚਿਹਰਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਨਮੋਹਣ ਹੈ।
ਮृਤਾਯਾਂ ਮੁਨਿਕਨ੍ਯਾਯਾਂ ਸ਼ਾਪਾਦ੍ਦੁਰ੍ਵਾਸਸੋ ਮੁਨੇਃ
ਜਦੋਂ ਮੁਨੀ ਦੀ ਧੀ ਮਰ ਗਈ, ਉਹ ਸਾਬਤ ਦੁਰਵਾਸਾ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਕਰਕੇ ਹੋਇਆ।
ਪਪਾਤ ਧੌਤਮੂਰ੍ਧ੍ਵਾਚ੍ਚ ਧਾਰ੍ਯਮਾਣਂ ਚ ਵਾਯੁਨਾ
ਉਹ ਚੀਜ਼, ਜੋ ਹਵਾ ਵਲੋਂ ਉੱਤੇ ਚੁੱਕੀ ਹੋਈ ਸੀ ਤੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧੋਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਥੱਲੇ ਡਿੱਗ ਪਈ।
ਪृਥਿਵ੍ਯਾਂ ਪਤਿਤੇ ਵਸ੍ਤ੍ਰੇ ਤਪਸ੍ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਮੁਨੀਸ਼੍ਵਰਃ
ਜਦੋਂ ਕਪੜਾ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਤਾਂ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਤਪ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ।
ਜਗਾਮ ਸ਼ੋਕਾਵਿष੍ਟੋऽਪਿ ਤੂਰ੍ਣਂ ਜਾਮਾਤੁਰਾਸ਼੍ਰਮਮ੍
ਉਹ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵੀ, ਜਲਦੀ ਆਪਣੇ ਜਾਮਾਤੇ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਿਆ।
ਗਤ੍ਵਾऽऽਲਯਸਮੀਪਂ ਚ ਵਿਪ੍ਰਃ ਕਾਤਰਮਾਨਸਃ
ਘਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਡਰ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਸ਼੍ਵਸ਼ਰਸ੍ਯ ਸ੍ਵਰਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਦੁਰ੍ਵਾਸਾ ਭਯਵਿਹ੍ਵਲਃ
ਜਦੋਂ ਦੁਰਵਾਸਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੱਸੁਰ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਪਛਾਣੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬ ਪਿਆ।
ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਸ਼੍ਵਸ਼ੁਰਂ ਸ਼ੋਕਾਦ੍ਵਿਲਲਾਪ ਭृਸ਼ਂ ਪੁਨਃ
ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੱਸੁਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਫਿਰ ਜ਼ੋਰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।