ਸਦੁਕ੍ਤਿਰ੍ਵਾ ਕਟੂਕ੍ਤਿਰ੍ਵਾ ਕੋਪਃ ਸਂਤਾਪ ਏਵ ਚ
ਚੰਗੀ ਜਾਂ ਕੜਵੀ ਗੱਲ ਹੋਵੇ, ਗੁੱਸਾ ਜਾਂ ਦੁਖ ਵੀ ਹੋਵੇ—
ਸ੍ਥੌਲ੍ਯਂ ਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯਂ ਚ ਨਾਸ਼ਸ਼੍ਚ ਦृਸ਼੍ਯਾਦृਸ਼੍ਯਂ ਸਮੁਦ੍ਭਵਮ੍ 4.24.
ਮੋਟਾਪਾ, ਪਤਲਾਪਣ, ਨਾਸ, ਦਿੱਖਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਨਾ ਦਿੱਖਣ ਵਾਲਾ ਜਨਮ—
ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਰਜਸ੍ਤਮ ਇਤਿ ਸ਼ਰੀਰਂ ਤ੍ਰਿਗੁਣਾਤ੍ਮਕਮ੍
ਸਰੀਰ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ—ਸੱਤ, ਰਜ, ਤੇ ਤਮ—ਵਾਲਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਤਿਰਿਕ੍ਤਂ ਚ ਕਿਞ੍ਚਿਦੇਵ ਰਜੋਧਿਕਮ੍
ਕਿਸੇ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਗੁਣ ਵਧੇਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਕਿਸੇ ਵਿੱਚ ਰਜ ਗੁਣ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਸਤ੍ਤ੍ਵੋਦਯਾਚ੍ਚ ਮੁਕ੍ਤੀਚ੍ਛਾ ਕਰ੍ਮੇਚ੍ਛਾ ਚ ਰਜੋਗੁਣਾਤ੍
ਸੱਤ ਗੁਣ ਵਧਣ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਰਜ ਗੁਣ ਤੋਂ ਕਰਮ ਦੀ ਇੱਛਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਕੋਪਾਤ੍ਕਟੂਕ੍ਤਿਰ੍ਨਿਯਤਂ ਕਟੂਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸ਼ਤ੍ਰੁਤਾ ਭਵੇਤ੍
ਗੁੱਸੇ ਤੋਂ ਕੜਵੀ ਗੱਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਕੜਵੀ ਗੱਲ ਤੋਂ ਵੈਰ ਵਧਦਾ ਹੈ।
ਕੋ ਵਾ ਪ੍ਰਿਯੋऽਪ੍ਰਿਯਃ ਕਃ ਕਿਂ ਕਿਂ ਮਿਤ੍ਰਂ ਕੋ ਰਿਪੁਰ੍ਭਵੇਤ੍
ਕੌਣ ਪਿਆਰਾ ਹੈ, ਕੌਣ ਨਹੀਂ? ਕੌਣ ਕੀ ਹੈ? ਕੌਣ ਮਿੱਤਰ ਹੈ, ਕੌਣ ਵੈਰੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਪ੍ਰਾਣਾਧਿਕਃ ਪ੍ਰਿਯਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਭਰ੍ਤੁਃ ਪ੍ਰਾਣਾਧਿਕਾ ਪ੍ਰਿਯਾ
ਇਸਤਰੀਆਂ ਲਈ ਪਤੀ ਜਾਨ ਤੋਂ ਪਿਆਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਪਤੀ ਲਈ ਪਤਨੀ ਜਾਨ ਤੋਂ ਪਿਆਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਯਦ੍ਗਤਂ ਤਦ੍ਗਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਕਾਮਦੋषੇਣ ਵੈ ਪ੍ਰਭੋ
ਜੋ ਕੁਝ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਉਹ ਸਭ ਕਾਮ ਦੀ ਖਾਮੀ ਕਰਕੇ ਹੈ।
ਕਿਂ ਕਰੋਮਿ ਕ੍ਵ ਯਾਮੀਤਿ ਭਵਿਤਾ ਕੁਤ੍ਰ ਜਨ੍ਮ ਮੇ
ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਕਿੱਥੇ ਜਾਵਾਂ? ਮੇਰਾ ਅਗਲਾ ਜਨਮ ਕਿੱਥੇ ਹੋਵੇਗਾ?
ਇਤ੍ਯੇਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਜੀਵਸ਼੍ਚ ਮੌਨੀਭੂਤੋ ਬਭੂਵ ਹ
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਜੀਵ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ।
ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਾਰਾਮੋ ਮਹਾਜ੍ਞਾਨੀ ਜਹਾਰ ਚੇਤਨਾਮਹੋ 4.24.
ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਰੁਝਿਆ, ਵੱਡਾ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਆਪਣੀ ਚੇਤਨਾ ਵਾਪਸ ਲੈ ਗਿਆ—ਵਾਹ!
ਕ੍ਸ਼ਣੇਨ ਚੇਤਨਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਪ੍ਰਾਣਾਂਸ੍ਤ੍ਯਕ੍ਤੁਂ ਸਮੁਦ੍ਯਤਃ
ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਚੇਤਨਾ ਮਿਲੀ, ਉਹ ਜਾਨ ਛੱਡਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ।
ਏਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਨ੍ਤਰੇ ਤਤ੍ਰ ਜਗਾਮ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋऽਰ੍ਭਕਃ
ਉਸ ਵੇਲੇ, ਉਥੇ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆ ਗਿਆ।
ਸਸ੍ਮਿਤਃ ਸ਼੍ਯਾਮਵਰ੍ਣਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਨ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਤੇਜਸਾ
ਉਹ ਹੱਸਦਾ ਸੀ, ਸਿਆਹ ਰੰਗ ਦਾ ਸੀ, ਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਸੀ।
ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤਂ ਸਂਭ੍ਰਮੇਣੈਵ ਦੁਰ੍ਵਾਸਾਃ ਪ੍ਰਣਨਾਮ ਹ
ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਦੁਰਵਾਸਾ ਨੇ ਘਬਰਾਹਟ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ।
ਉਵਾਚ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਵਟੁਰ੍ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਮੈ ਸਦਾਸ਼ਿषਮ੍
ਉਸ ਨੌਜਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸਦਾ ਦੀਆਂ ਦੁਆਵਾਂ ਦੇ ਕੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
ਸ਼ਿਸ਼ੁਰੂਪਂ ਕ੍ਸ਼ਣਂ ਸ੍ਥਿਤ੍ਵਾ ਤਮੁਵਾਚ ਵਿਚਕ੍ਸ਼ਣਃ
ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਬੱਚੇ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਉਹ ਗਿਆਨੀ ਉਸਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਿਸ਼ੁਰੁਵਾਚ ਕਿਂ ਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਤ੍ਵਾਮਹਂ ਵਿਪ੍ਰ ਪृਚ੍ਛਾਮਿ ਸ਼ੋਕਕਾਤਰਮ੍
ਉਹ ਬੱਚਾ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ: 'ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ, ਅਸਲ ਸੱਚ ਕੀ ਹੈ?'
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਾਂ ਤਪੋ ਧਰ੍ਮਸ੍ਤਪਃਸਾਧ੍ਯਂ ਜਗਤ੍ਤ੍ਰਯਮ੍
ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਧਰਮ ਹੈ; ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਹੀ ਤਿੰਨੋ ਲੋਕ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
ਕਾ ਕਸ੍ਯ ਪਤ੍ਨੀ ਕਃ ਕਾਨ੍ਤਃ ਕਸ੍ਯਾ ਵਾ ਭੁਵਨਤ੍ਰਯੇ
ਇਹ ਤਿੰਨੋ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕੌਣ ਕਿਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੈ? ਕੌਣ ਕਿਸ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਹੈ?
ਮਿਥ੍ਯਾ ਪਤ੍ਨੀ ਤਵੇਯਂ ਚ ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍ਤੇਨ ਗਤਾਧੁਨਾ 4.24.
ਇਹ ਜਿਨੂੰ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮਝਦਾ ਸੀ, ਝੂਠ ਹੈ; ਉਹ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਤੈਨੂੰ ਛੱਡ ਗਈ।
ਏਕਾਨਂਸ਼ਾ ਚ ਭਗਿਨੀ ਵਸੁਦੇਵਸੁਤਾ ਹਰੇਃ
ਉਹ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੀ ਧੀ, ਹਰੀ ਦੀ ਭੈਣ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਅੰਸ਼ ਹੈ।
ਕਲ੍ਪੇ ਕਲ੍ਪੇ ਸੁਨ੍ਦਰੀ ਸਾ ਤਵ ਪਤ੍ਨੀ ਭਵਿष੍ਯਤਿ
ਹਰ ਜੁਗ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸੋਹਣੀ ਤੇਰੀ ਪਤਨੀ ਬਣੇਗੀ।
ਕਨ੍ਦਲੀ ਕਦਲੀਜਾਤਿਰ੍ਭਵਿष੍ਯਤਿ ਮਹੀਤਲੇ
ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਹ ਕੇਲਾ ਕੁਲ ਦੀ ਬੂਟੀ ਵਜੋਂ ਜੰਮੇਗੀ।
ਕਲ੍ਪਾਨ੍ਤਰੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤਰੂਪਾ ਤਵ ਪਤ੍ਨੀ ਭਵਿष੍ਯ ਤਿ
ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਜੁਗ ਵਿੱਚ, ਠੰਢੇ ਸੁਭਾਵ ਨਾਲ, ਉਹ ਤੇਰੀ ਪਤਨੀ ਬਣੇਗੀ।
ਇਤ੍ਯੇਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਚ ਵਿਪ੍ਰਰੂਪੀ ਜਨਾਰ੍ਦਨਃ
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਜਨਾਰਦਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਜਲਦੀ ਚਲਾ ਗਿਆ।
ਮੁਨਿਃ ਸਰ੍ਵਭ੍ਰਮਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤਪਸ੍ਯਾਯਾਂ ਮਨੋ ਦਧੇ
ਮੁਨੀ ਨੇ ਸਾਰੇ ਭੁਲੇਖੇ ਛੱਡ ਕੇ ਆਪਣਾ ਮਨ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਲਾ ਲਿਆ।
ਦੈਤ੍ਯਸ੍ਤਾਲਵਨਂ ਗਤ੍ਵਾ ਬਭੂਵ ਗਰ੍ਦਭਾਕृਤਿਃ
ਦੈਤ ਨੇ ਤਾਲਾ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਜਾ ਕੇ ਖੋਤੇ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ।
ਦੈਤ੍ਯੇਨ੍ਦ੍ਰੋ ਵਿष੍ਣੁਚਕ੍ਰੇਣ ਪ੍ਰਾਣਾਂਸ੍ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸੁਵਾਞ੍ਛਿਤਮ੍
ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ, ਵਿੱਛਨੂੰ ਦੇ ਚੱਕਰ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਜਾ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਜਾਨ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ।