ਕਰੋਤਿ ਕਲਹੇ ਨਿਤ੍ਯਂ ਕਨ੍ਦਲੀ ਸ੍ਵਾਮਿਨਾ ਸਹ ਸਾ ਤਨ੍ਨ ਬੁਬੁਧੇ ਕਿਂਚਿਤ੍ਕਰੋਤਿ ਕਲਹੇ ਸ੍ਪृਹਾਮ੍
ਕੰਦਲੀ ਆਪਣਾ ਪਤੀ ਨਾਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਝਗੜਾ ਕਰਦੀ ਸੀ; ਉਹ ਕੁਝ ਸਮਝੀ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਝਗੜਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੀ ਸੀ।
ਤਾਤਪ੍ਰਦਤ੍ਤਜ੍ਞਾਨੇਨ ਸਾ ਨ ਸ਼ਾਨ੍ਤਾ ਬਭੂਵ ਹ 4.24.
ਪਿਤਾ ਵਲੋਂ ਦਿੱਤੀ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਵੀ ਉਹ ਸ਼ਾਂਤ ਨਹੀਂ ਹੋਈ।
ਨਿਤ੍ਯਂ ਕਟੂਕ੍ਤਿਂ ਕਾਨ੍ਤਂ ਸਾ ਕਰੋਤਿ ਹੇਤੁਨਾ ਵਿਨਾ
ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਨੂੰ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਕਰੜੇ ਬੋਲ ਕਹਿੰਦੀ ਸੀ।
ਤਯਾ ਕृਤਾਂ ਕਟੂਕ੍ਤਿਂ ਚ ਕ੍ਸ਼ਮਾਸਂਸ੍ਥਾਂ ਚਕਾਰ ਹ
ਉਸ ਦੇ ਕਰੜੇ ਬੋਲਾਂ ਲਈ, ਉਸ ਨੇ ਸਬਰ ਬਣਾਈ ਰੱਖੀ।
ਕਟੂਕ੍ਤਿਸ਼ਤਕਂ ਪੂਰ੍ਣਂ ਤਤ੍ਕਾਲੇਨ ਬਭੂਵ ਹ
ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸੌ ਕਰੜੇ ਬੋਲ ਪੂਰੇ ਹੋ ਗਏ।
ਪਤ੍ਨੀਕਟੂਕ੍ਤ੍ਯਾ ਨਿਯਤਂ ਪ੍ਰਦਗ੍ਧਂ ਮਾਨਸਂ ਮੁਨੇਃ
ਪਤਨੀ ਦੇ ਕਰੜੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ, ਮুনি ਦਾ ਮਨ ਪੱਕਾ ਸੜ ਗਿਆ।
ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਾਰਾਮੋ ਦਯਾਲੁਸ਼੍ਚ ਕੋਪਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤੁਂ ਨ ਸ ਕ੍ਸ਼ਮਃ
ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਰੱਜਿਆ ਤੇ ਦਇਆਲੂ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਉਹ ਗੁੱਸਾ ਛੱਡਣ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰਥ ਰਹਿਆ।
ਮੁਨੇਰਿਙ੍ਗਿਤਮਾਤ੍ਰੇਣ ਭਸ੍ਮਸਾਤ੍ਸਾ ਬਭੂਵ ਹ
ਮੁਨੀ ਦੇ ਇਕ ਇਸ਼ਾਰੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਉਹ ਔਰਤ ਰਾਖ ਹੋ ਗਈ।
ਸ਼ਰੀਰੇ ਭਸ੍ਮਸਾਦ੍ਭੂਤੇ ਪ੍ਰਤਿਬਿਂਬਃ ਸ ਚਾਤ੍ਮਨਃ
ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਰਾਖ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਤਮਾ ਦੀ ਪਰਛਾਈ ਬਚੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਜੀਵ ਉਵਾਚ ਸਰ੍ਵਂ ਜਾਨਾਸਿ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਃ ਕਿਮਹਂ ਬੋਧਯਾਮਿ ਤੇ
ਜੀਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ, ਹੇ ਸਰਵਜਨ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕੀ ਸਮਝਾਵਾਂ?
ਸਦੁਕ੍ਤਿਰ੍ਵਾ ਕਟੂਕ੍ਤਿਰ੍ਵਾ ਕੋਪਃ ਸਂਤਾਪ ਏਵ ਚ
ਚੰਗੀ ਜਾਂ ਕੜਵੀ ਗੱਲ ਹੋਵੇ, ਗੁੱਸਾ ਜਾਂ ਦੁਖ ਵੀ ਹੋਵੇ—
ਸ੍ਥੌਲ੍ਯਂ ਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯਂ ਚ ਨਾਸ਼ਸ਼੍ਚ ਦृਸ਼੍ਯਾਦृਸ਼੍ਯਂ ਸਮੁਦ੍ਭਵਮ੍ 4.24.
ਮੋਟਾਪਾ, ਪਤਲਾਪਣ, ਨਾਸ, ਦਿੱਖਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਨਾ ਦਿੱਖਣ ਵਾਲਾ ਜਨਮ—
ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਰਜਸ੍ਤਮ ਇਤਿ ਸ਼ਰੀਰਂ ਤ੍ਰਿਗੁਣਾਤ੍ਮਕਮ੍
ਸਰੀਰ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ—ਸੱਤ, ਰਜ, ਤੇ ਤਮ—ਵਾਲਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਤਿਰਿਕ੍ਤਂ ਚ ਕਿਞ੍ਚਿਦੇਵ ਰਜੋਧਿਕਮ੍
ਕਿਸੇ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਗੁਣ ਵਧੇਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਕਿਸੇ ਵਿੱਚ ਰਜ ਗੁਣ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਸਤ੍ਤ੍ਵੋਦਯਾਚ੍ਚ ਮੁਕ੍ਤੀਚ੍ਛਾ ਕਰ੍ਮੇਚ੍ਛਾ ਚ ਰਜੋਗੁਣਾਤ੍
ਸੱਤ ਗੁਣ ਵਧਣ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਰਜ ਗੁਣ ਤੋਂ ਕਰਮ ਦੀ ਇੱਛਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਕੋਪਾਤ੍ਕਟੂਕ੍ਤਿਰ੍ਨਿਯਤਂ ਕਟੂਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸ਼ਤ੍ਰੁਤਾ ਭਵੇਤ੍
ਗੁੱਸੇ ਤੋਂ ਕੜਵੀ ਗੱਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਕੜਵੀ ਗੱਲ ਤੋਂ ਵੈਰ ਵਧਦਾ ਹੈ।
ਕੋ ਵਾ ਪ੍ਰਿਯੋऽਪ੍ਰਿਯਃ ਕਃ ਕਿਂ ਕਿਂ ਮਿਤ੍ਰਂ ਕੋ ਰਿਪੁਰ੍ਭਵੇਤ੍
ਕੌਣ ਪਿਆਰਾ ਹੈ, ਕੌਣ ਨਹੀਂ? ਕੌਣ ਕੀ ਹੈ? ਕੌਣ ਮਿੱਤਰ ਹੈ, ਕੌਣ ਵੈਰੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਪ੍ਰਾਣਾਧਿਕਃ ਪ੍ਰਿਯਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਭਰ੍ਤੁਃ ਪ੍ਰਾਣਾਧਿਕਾ ਪ੍ਰਿਯਾ
ਇਸਤਰੀਆਂ ਲਈ ਪਤੀ ਜਾਨ ਤੋਂ ਪਿਆਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਪਤੀ ਲਈ ਪਤਨੀ ਜਾਨ ਤੋਂ ਪਿਆਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਯਦ੍ਗਤਂ ਤਦ੍ਗਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਕਾਮਦੋषੇਣ ਵੈ ਪ੍ਰਭੋ
ਜੋ ਕੁਝ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਉਹ ਸਭ ਕਾਮ ਦੀ ਖਾਮੀ ਕਰਕੇ ਹੈ।
ਕਿਂ ਕਰੋਮਿ ਕ੍ਵ ਯਾਮੀਤਿ ਭਵਿਤਾ ਕੁਤ੍ਰ ਜਨ੍ਮ ਮੇ
ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਕਿੱਥੇ ਜਾਵਾਂ? ਮੇਰਾ ਅਗਲਾ ਜਨਮ ਕਿੱਥੇ ਹੋਵੇਗਾ?
ਇਤ੍ਯੇਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਜੀਵਸ਼੍ਚ ਮੌਨੀਭੂਤੋ ਬਭੂਵ ਹ
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਜੀਵ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ।
ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਾਰਾਮੋ ਮਹਾਜ੍ਞਾਨੀ ਜਹਾਰ ਚੇਤਨਾਮਹੋ 4.24.
ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਰੁਝਿਆ, ਵੱਡਾ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਆਪਣੀ ਚੇਤਨਾ ਵਾਪਸ ਲੈ ਗਿਆ—ਵਾਹ!
ਕ੍ਸ਼ਣੇਨ ਚੇਤਨਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਪ੍ਰਾਣਾਂਸ੍ਤ੍ਯਕ੍ਤੁਂ ਸਮੁਦ੍ਯਤਃ
ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਚੇਤਨਾ ਮਿਲੀ, ਉਹ ਜਾਨ ਛੱਡਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ।
ਏਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਨ੍ਤਰੇ ਤਤ੍ਰ ਜਗਾਮ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋऽਰ੍ਭਕਃ
ਉਸ ਵੇਲੇ, ਉਥੇ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆ ਗਿਆ।
ਸਸ੍ਮਿਤਃ ਸ਼੍ਯਾਮਵਰ੍ਣਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਨ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਤੇਜਸਾ
ਉਹ ਹੱਸਦਾ ਸੀ, ਸਿਆਹ ਰੰਗ ਦਾ ਸੀ, ਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਸੀ।
ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤਂ ਸਂਭ੍ਰਮੇਣੈਵ ਦੁਰ੍ਵਾਸਾਃ ਪ੍ਰਣਨਾਮ ਹ
ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਦੁਰਵਾਸਾ ਨੇ ਘਬਰਾਹਟ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ।
ਉਵਾਚ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਵਟੁਰ੍ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਮੈ ਸਦਾਸ਼ਿषਮ੍
ਉਸ ਨੌਜਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸਦਾ ਦੀਆਂ ਦੁਆਵਾਂ ਦੇ ਕੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
ਸ਼ਿਸ਼ੁਰੂਪਂ ਕ੍ਸ਼ਣਂ ਸ੍ਥਿਤ੍ਵਾ ਤਮੁਵਾਚ ਵਿਚਕ੍ਸ਼ਣਃ
ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਬੱਚੇ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਉਹ ਗਿਆਨੀ ਉਸਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਿਸ਼ੁਰੁਵਾਚ ਕਿਂ ਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਤ੍ਵਾਮਹਂ ਵਿਪ੍ਰ ਪृਚ੍ਛਾਮਿ ਸ਼ੋਕਕਾਤਰਮ੍
ਉਹ ਬੱਚਾ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ: 'ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ, ਅਸਲ ਸੱਚ ਕੀ ਹੈ?'
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਾਂ ਤਪੋ ਧਰ੍ਮਸ੍ਤਪਃਸਾਧ੍ਯਂ ਜਗਤ੍ਤ੍ਰਯਮ੍
ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਧਰਮ ਹੈ; ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਹੀ ਤਿੰਨੋ ਲੋਕ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।