ਤਿਲੋਤ੍ਤਮੇ ਭਾਰਤੇ ਤ੍ਵਂ ਬਾਣਪੁਤ੍ਰੀ ਭਵਿष੍ਯਸਿ
ਤਿਲੋਤਮਾ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਬਾਣ ਦੀ ਧੀ ਬਣੇਗੀ।
ਇਤ੍ਯੇਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ ਮੁਨਿਰ੍ਵਿਰਰਾਮ ਮਹਾਮੁਨੇ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਮੁਨੀ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ, ਹੇ ਮਹਾ ਮੁਨੀ।
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਸਰ੍ਵਵृਤ੍ਤਾਨ੍ਤਂ ਦੈਤ੍ਯਸ੍ਯ ਖਰਜਨ੍ਮਨਃ 4.23.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੈਤਿਆ, ਜੋ ਗਧਾ ਬਣਿਆ, ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਨਾਰਾਯਣ ਉਵਾਚ ਅਹੋऽਸ੍ਯ ਦਾਰਸਂਯੋਗਃ ਕਥਂ ਤਦੂਰ੍ਧ੍ਵਰੇਤਸਃ
ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਜੋ ਉੱਤਮ ਵਰਤ ਦਾ ਧਾਰੀ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ?
ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤਯੋਸ਼੍ਚ ਸ਼ृਙ੍ਗਾਰਂ ਮੁਨਿਃ ਕਾਮੀ ਬਭੂਵ ਹ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮ ਭਰੀ ਮਿਲਾਪ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇੱਛਾ ਜਾਗ ਪਈ।
ਸਹਸਾ ਤਸ੍ਯ ਹृਦਯੇ ਬਭੂਵ ਸੁਰਤੇ ਸ੍ਪृਹਾ
ਉਸ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਅਚਾਨਕ ਮਿਲਾਪ ਦੀ ਲਾਲਚ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਈ।
ਏਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਨ੍ਤਰੇ ਤੇਨ ਪਥਾ ਯਾਤਿ ਮੁਨੀਸ਼੍ਵਰਃ
ਉਸੇ ਵੇਲੇ, ਵੱਡਾ ਰਿਸ਼ੀ ਉਸ ਰਾਹ ਤੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਊਰੂਦ੍ਭਵੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ਼੍ਚ ਪੁਰਾ ਕਲ੍ਪੇ ਤਪਸ੍ਯਤਃ
ਪੁਰਾਣੇ ਜੁਗ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ران ਤੋਂ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ।
ਤਸ੍ਯ ਜਾਨੂਦ੍ਭਵਾ ਕਨ੍ਯਾ ਕਨ੍ਦਲੀ ਨਾਮ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਾ
ਉਸ ਦੇ ਘੁਟਨੇ ਤੋਂ ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਜਨਮਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਕੰਡਲੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਸਭ ਨੂੰ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।
ਸਸੁਤੋ ਹਿ ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠੋ ਮੁਨੇਰ੍ਦੁਰ੍ਵਾਸਸਃ ਪੁਰਃ
ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਸਮੇਤ, ਰਿਸ਼ੀ ਦੁਰਵਾਸਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਹੋਇਆ।
ਮੁਨੀਨ੍ਦ੍ਰੋऽਪਿ ਮੁਨੀਨ੍ਦ੍ਰਂ ਤਂ ਪੁਰੋ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸਸਂਭ੍ਰਮਃ
ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਰਤਾਜ ਨੇ, ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਘਬਰਾਹਟ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ।
ਔਰ੍ਵੋ ਦੁਰ੍ਵਾਸਸਂ ਤਤ੍ਰ ਸਮਾਸ਼੍ਲਿष੍ਯ ਮੁਦਾऽਨ੍ਵਿਤਃ
ਔਰਵ ਨੇ ਉਥੇ ਦੁਰਵਾਸਾ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਗਲੇ ਲਗਾਇਆ।
ਔਰ੍ਵ ਉਵਾਚ ਪ੍ਰੌਢਾ ਤ੍ਵਾਮੇਵ ਧ੍ਯਾਯਨ੍ਤੀ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵਾਚਿਕਵਕ੍ਤ੍ਰਤਃ ।। 4.24.
ਔਰਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਉਹ ਹੁਣ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਵਾਨ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਤੇਰੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਦਾ ਤੇਰੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।'
ਅਯੋਨਿਸਮ੍ਭਵਾ ਕਨ੍ਯਾ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਂ ਮੋਹਿਤੁਂ ਕ੍ਸ਼ਮਾ
ਇਹ ਕੁੜੀ ਜਿਹੜੀ ਗਰਭ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਜਨਮੀ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਭਟਕਾਉਣ ਦੀ ਸਮਰਥ ਹੈ।
ਅਤੀਵ ਕਲਹਾਵਿष੍ਟਾ ਕੋਪੇਨ ਕਟੁਭਾषਿਣੀ
ਉਹ ਬਹੁਤ ਝਗੜਾਲੂ ਹੈ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਕੜੀ ਬੋਲੀ ਬੋਲਦੀ ਹੈ।
ਔਰ੍ਵਸ੍ਯ ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਹਰ੍षਸ਼ੋਕਾਨ੍ਵਿਤੋ ਮੁਨਿਃ
ਔਰਵ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦੋਵੇਂ ਆ ਗਏ।
ਸ਼ਰਤ੍ਪਾਰ੍ਵਣਚਨ੍ਦ੍ਰਾਸ੍ਯਾਂ ਸ਼ਰਤ੍ਪਙ੍ਕਜਲੋਚਨਾਮ੍
ਉਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਸਰਤ ਦੀ ਪੂਰਨ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਸਰਤ ਦੇ ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਸੀ।
ਨਵਯੌਵਨਸਂਯੁਕ੍ਤਾਂ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤੀਂ ਵਕ੍ਰਚਕ੍ਸ਼ੁषਾ
ਉਹ ਨਵੇਂ ਜਵਾਨੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਤੇ ਵਕਰੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਤੱਕ ਰਹੀ ਸੀ।
ਮੁਨਿਰ੍ਮੁਮੋਹ ਤਾਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਕਾਮਬਾਣਪ੍ਰਪੀਡਿਤਃ
ਰਿਸ਼ੀ, ਇੱਛਾ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੋਹ ਵਿਚ ਪੈ ਗਿਆ।
ਦੁਰ੍ਵਾਸਾ ਉਵਾਚ ਵ੍ਯਵਧਾਨਂ ਤਪਸ੍ਯਾਯਾਃ ਸਤਤਂ ਮੋਹਕਾਰਣਮ੍
ਦੁਰਵਾਸਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਤਪ ਦੀ ਰੋਕ ਸਦਾ ਮੋਹ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ।'
ਕਾਰਾਗਾਰੇ ਚ ਸਂਸਾਰੇ ਦੁਰ੍ਵਹਂ ਨਿਗਡਂ ਪਰਮ੍
ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਕੈਦ ਵਿੱਚ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਬੇੜੀ ਬਹੁਤ ਔਖੀ ਹੈ।
ਸਙ੍ਗਿਚ੍ਛਾਯਾਤਿਰਿਕ੍ਤਂ ਚ ਕਰ੍ਮਭੋਗਾਤ੍ਪਰਾਤ੍ਪਰਮ੍
ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲਾਂ ਤੋਂ ਉਪਰ, ਸੰਗਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਹੈ।
ਆਦੇਹਂ ਸਙ੍ਗਿਨੀ ਛਾਯਾ ਭੋਗਾਨ੍ਤਂ ਭੋਗ ਏਵ ਚ 4.24.
ਇਹ ਸਰੀਰ ਸਾਥੀ ਛਾਂ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਤੇ ਭੋਗ ਵੀ ਆਖਰ ਵਿਚ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਮਤਿਸ਼੍ਚੈਵਾਵਸ਼ੀਲਾਨ੍ਤਾ ਸੁਖੀ ਜਨ੍ਮਨਿਜਨ੍ਮਨਿ
ਜੋ ਮਨ ਹਰ ਜਨਮ ਵਿਚ ਸੁਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਆਪਣੇ ਹੱਦ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਾਵਚ੍ਚ ਜੀਵਿਨੋ ਜਨ੍ਮ ਤਾਵਦ੍ਭੋਗਃ ਸੁਖਾਵਹਃ
ਜਦ ਤੱਕ ਜੀਵ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਤੱਕ ਭੋਗ ਜੋ ਸੁਖ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਚੱਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਧ੍ਯਾਯਤਃ ਕृष੍ਣਪਾਦਾਬ੍ਜਂ ਮਮ ਵਿਘ੍ਨੋ ਬਭੂਵ ਹ
ਮੈਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਧਿਆਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ ਰੁਕਾਵਟ ਆ ਗਈ।
ਪੁਂਸ਼੍ਚਲ੍ਯਾ ਸਹ ਸ਼ृਙ੍ਗਾਰਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਦੈਤ੍ਯਸ੍ਯ ਮਨ੍ਮਨਃ
ਜਦ ਮੈਂ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਦੈਤ ਦਾ ਮਨ ਇਕ ਨਾਚਣੀ ਨਾਲ ਵਿਲਾਸ ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਹੈ—
ਕਿਂ ਤ੍ਵਹਂ ਤਵ ਕਨ੍ਯਾਯਾਃ ਕਟੂਕ੍ਤਿਸ਼ਤਕਂ ਮੁਨੇ
ਪਰ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਧੀ ਦੇ ਸੌ ਕੜਵੇ ਬੋਲ ਸਹਿ ਲਏ ਹਨ।
ਤਵਾਜ੍ਞਾਂ ਮਸ੍ਤਕੇ ਕृਤ੍ਵਾ ਗ੍ਰਹੀष੍ਯਾਮਿ ਸੁਤਾਂ ਤਵ
ਤੇਰੀ ਆਗਿਆ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਧੀ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਾਂਗਾ।
ਰਹਸ੍ਯੁਪਸ੍ਥਿਤਾਂ ਕਾਮਾਤ੍ਪੁਂਸ਼੍ਚਲੀਂ ਚੇਜ੍ਜਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ
ਜੇ ਕੋਈ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਜਿੱਤ ਪਾ ਕੇ, ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਚੁਪਚਾਪ ਨਾਚਣੀ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ—