ਕ੍ਸ਼ਮਾਪਰਾਧਂ ਭਗਵਨ੍ਕृਪਾਂ ਕੁਰੁ ਕृਪਾਨਿਧੇ
ਮੇਰੀ ਗਲਤੀ ਮਾਫ ਕਰ, ਪ੍ਰਭੂ; ਦਇਆ ਕਰ, ਦਇਆ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ।
ਇਤ੍ਯੇਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਦੈਤ੍ਯੇਨ੍ਦ੍ਰੋ ਰੁਰੋਦੋਚ੍ਚੈਃ ਪੁਰੋ ਮੁਨੇਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਮੁਖੀ ਮੁਨੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਰੋਇਆ।
ਤਿਲੋਤ੍ਤਮੋਵਾਚ ਵਿਧਿਸृष੍ਟੌ ਚ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਮੂਢਾ ਸ੍ਤ੍ਰੀਜਾਤਿਰੇਵ ਚ ।। 4.23.
ਤਿਲੋਤਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਵਿਧੀ ਦੀ ਬਣਾਈ ਹੋਈ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ, ਸਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤ ਦੀ ਜਾਤੀ ਹੀ ਮੂਰਖ ਹੈ।
ਤਤੋऽਤਿਮਤ੍ਤਾ ਕੁਲਟਾ ਸਦਾ ਕਾਮਾਤੁਰਾ ਪਰਾ
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਅਸ਼ੁਧ ਮਹਿਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਧੇਰੇ ਕਾਮ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਰੋਦਨਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਜਗਾਮ ਸ਼ਰਣਂ ਮੁਨੇਃ ਤਯੋਰ੍ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਚ ਵੈਕਲ੍ਯਂ ਬਭੂਵ ਕਰੁਣਾ ਮੁਨੇਃ
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਤੇ ਰੋ ਕੇ, ਉਹ ਮੁਨੀ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਆਈ; ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਦੇਖ ਕੇ, ਮੁਨੀ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਦਇਆ ਆਈ।
ਦੁਰ੍ਵਾਸਾ ਉਵਾਚ ਸਤ੍ਕੀਰ੍ਤਿਰਪਕੀਰ੍ਤਿਰ੍ਵਾ ਪ੍ਰਾਕ੍ਤਨਪ੍ਰਭਵਾ ਧ੍ਰੁਵਮ੍
ਦੁਰਵਾਸਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਚੰਗੀ ਜਾਂ ਮਾੜੀ ਇਜ਼ਤ ਪਿਛਲੇ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਵਿष੍ਣੁਭਕ੍ਤਬਲੇਃ ਪੁਤ੍ਰਃ ਸਦ੍ਵਂਸ਼ਪ੍ਰਭਵੋ ਜਨਃ
ਵਿਸ਼ਨੂ ਭਗਤ ਬਲੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਚੰਗੀ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ—
ਜਨਕਸ੍ਯ ਸ੍ਵਭਾਵੋ ਹਿ ਜਨ੍ਯੇ ਤਿष੍ਠਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤਮ੍
ਪਿਤਾ ਦੀ ਸਵਭਾਵੀਕਤਾ ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਗਾਰ੍ਦਭੀਂ ਯੋਨਿਂ ਵਤ੍ਸ ਨਿਰ੍ਵਾਣਤਾਂ ਵ੍ਰਜ
ਗਧੀ ਦੀ ਜਾਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵੇਗਾ।
ਵृਨ੍ਦਾਰਣ੍ਯਂ ਤਾਲਵਨਂ ਵ੍ਰਜ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਵ੍ਰਜਾਨ੍ਤਿਕਮ੍
ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ, ਤਾਲਾਂ ਦੇ ਬਾਗ, ਤੇ ਵ੍ਰਜ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾ, ਤੇ ਜਲਦੀ ਜਾ।
ਤਿਲੋਤ੍ਤਮੇ ਭਾਰਤੇ ਤ੍ਵਂ ਬਾਣਪੁਤ੍ਰੀ ਭਵਿष੍ਯਸਿ
ਤਿਲੋਤਮਾ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਬਾਣ ਦੀ ਧੀ ਬਣੇਗੀ।
ਇਤ੍ਯੇਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ ਮੁਨਿਰ੍ਵਿਰਰਾਮ ਮਹਾਮੁਨੇ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਮੁਨੀ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ, ਹੇ ਮਹਾ ਮੁਨੀ।
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਸਰ੍ਵਵृਤ੍ਤਾਨ੍ਤਂ ਦੈਤ੍ਯਸ੍ਯ ਖਰਜਨ੍ਮਨਃ 4.23.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੈਤਿਆ, ਜੋ ਗਧਾ ਬਣਿਆ, ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਨਾਰਾਯਣ ਉਵਾਚ ਅਹੋऽਸ੍ਯ ਦਾਰਸਂਯੋਗਃ ਕਥਂ ਤਦੂਰ੍ਧ੍ਵਰੇਤਸਃ
ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਜੋ ਉੱਤਮ ਵਰਤ ਦਾ ਧਾਰੀ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ?
ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤਯੋਸ਼੍ਚ ਸ਼ृਙ੍ਗਾਰਂ ਮੁਨਿਃ ਕਾਮੀ ਬਭੂਵ ਹ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮ ਭਰੀ ਮਿਲਾਪ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇੱਛਾ ਜਾਗ ਪਈ।
ਸਹਸਾ ਤਸ੍ਯ ਹृਦਯੇ ਬਭੂਵ ਸੁਰਤੇ ਸ੍ਪृਹਾ
ਉਸ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਅਚਾਨਕ ਮਿਲਾਪ ਦੀ ਲਾਲਚ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਈ।
ਏਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਨ੍ਤਰੇ ਤੇਨ ਪਥਾ ਯਾਤਿ ਮੁਨੀਸ਼੍ਵਰਃ
ਉਸੇ ਵੇਲੇ, ਵੱਡਾ ਰਿਸ਼ੀ ਉਸ ਰਾਹ ਤੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਊਰੂਦ੍ਭਵੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ਼੍ਚ ਪੁਰਾ ਕਲ੍ਪੇ ਤਪਸ੍ਯਤਃ
ਪੁਰਾਣੇ ਜੁਗ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ران ਤੋਂ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ।
ਤਸ੍ਯ ਜਾਨੂਦ੍ਭਵਾ ਕਨ੍ਯਾ ਕਨ੍ਦਲੀ ਨਾਮ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਾ
ਉਸ ਦੇ ਘੁਟਨੇ ਤੋਂ ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਜਨਮਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਕੰਡਲੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਸਭ ਨੂੰ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।
ਸਸੁਤੋ ਹਿ ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠੋ ਮੁਨੇਰ੍ਦੁਰ੍ਵਾਸਸਃ ਪੁਰਃ
ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਸਮੇਤ, ਰਿਸ਼ੀ ਦੁਰਵਾਸਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਹੋਇਆ।
ਮੁਨੀਨ੍ਦ੍ਰੋऽਪਿ ਮੁਨੀਨ੍ਦ੍ਰਂ ਤਂ ਪੁਰੋ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸਸਂਭ੍ਰਮਃ
ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਰਤਾਜ ਨੇ, ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਘਬਰਾਹਟ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ।
ਔਰ੍ਵੋ ਦੁਰ੍ਵਾਸਸਂ ਤਤ੍ਰ ਸਮਾਸ਼੍ਲਿष੍ਯ ਮੁਦਾऽਨ੍ਵਿਤਃ
ਔਰਵ ਨੇ ਉਥੇ ਦੁਰਵਾਸਾ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਗਲੇ ਲਗਾਇਆ।
ਔਰ੍ਵ ਉਵਾਚ ਪ੍ਰੌਢਾ ਤ੍ਵਾਮੇਵ ਧ੍ਯਾਯਨ੍ਤੀ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵਾਚਿਕਵਕ੍ਤ੍ਰਤਃ ।। 4.24.
ਔਰਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਉਹ ਹੁਣ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਵਾਨ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਤੇਰੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਦਾ ਤੇਰੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।'
ਅਯੋਨਿਸਮ੍ਭਵਾ ਕਨ੍ਯਾ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਂ ਮੋਹਿਤੁਂ ਕ੍ਸ਼ਮਾ
ਇਹ ਕੁੜੀ ਜਿਹੜੀ ਗਰਭ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਜਨਮੀ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਭਟਕਾਉਣ ਦੀ ਸਮਰਥ ਹੈ।
ਅਤੀਵ ਕਲਹਾਵਿष੍ਟਾ ਕੋਪੇਨ ਕਟੁਭਾषਿਣੀ
ਉਹ ਬਹੁਤ ਝਗੜਾਲੂ ਹੈ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਕੜੀ ਬੋਲੀ ਬੋਲਦੀ ਹੈ।
ਔਰ੍ਵਸ੍ਯ ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਹਰ੍षਸ਼ੋਕਾਨ੍ਵਿਤੋ ਮੁਨਿਃ
ਔਰਵ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦੋਵੇਂ ਆ ਗਏ।
ਸ਼ਰਤ੍ਪਾਰ੍ਵਣਚਨ੍ਦ੍ਰਾਸ੍ਯਾਂ ਸ਼ਰਤ੍ਪਙ੍ਕਜਲੋਚਨਾਮ੍
ਉਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਸਰਤ ਦੀ ਪੂਰਨ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਸਰਤ ਦੇ ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਸੀ।
ਨਵਯੌਵਨਸਂਯੁਕ੍ਤਾਂ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤੀਂ ਵਕ੍ਰਚਕ੍ਸ਼ੁषਾ
ਉਹ ਨਵੇਂ ਜਵਾਨੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਤੇ ਵਕਰੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਤੱਕ ਰਹੀ ਸੀ।
ਮੁਨਿਰ੍ਮੁਮੋਹ ਤਾਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਕਾਮਬਾਣਪ੍ਰਪੀਡਿਤਃ
ਰਿਸ਼ੀ, ਇੱਛਾ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੋਹ ਵਿਚ ਪੈ ਗਿਆ।
ਦੁਰ੍ਵਾਸਾ ਉਵਾਚ ਵ੍ਯਵਧਾਨਂ ਤਪਸ੍ਯਾਯਾਃ ਸਤਤਂ ਮੋਹਕਾਰਣਮ੍
ਦੁਰਵਾਸਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਤਪ ਦੀ ਰੋਕ ਸਦਾ ਮੋਹ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ।'