ਧ੍ਯਾਯਤਸ਼੍ਚਰਣਾਂਭੋਜਂ ਕृष੍ਣਸ੍ਯ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਃ ਕਾਮਾਤ੍ਮਨੋਰ੍ਨ ਹਿ ਜ੍ਞਾਨਂ ਕਾਮੇਨ ਹਤਚੇਤਸੋਃ
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੇ ਕੰਵਲ ਉੱਤੇ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।
ਸਹਸਾ ਚੇਤਨਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਨ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਤੇਜਸਾ
ਅਚਾਨਕ ਹੋਸ਼ ਆ ਗਈ, ਤੇ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਚਮਕ ਉਠਿਆ।
ਦਿਵਾਨਿਸ਼ਂ ਨ ਜਾਨਨ੍ਤੌ ਸਂਯੁਕ੍ਤੌ ਕਾਮਮੋਹਿਤੌ 4.23.
ਦੋਵੇਂ ਇੱਛਾ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਹੋਏ, ਦਿਨ-ਰਾਤ ਦਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਲੱਗਦਾ।
ਉਵਾਚ ਤੌ ਵਿਹਾਰਾਨ੍ਤੇ ਰਕ੍ਤਪਙ੍ਕਜਲੋਚਨਃ
ਉਹ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਲਾਲ ਕੰਵਲ ਵਰਗੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਵਿਹਾਰ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।
ਦੁਰ੍ਵਾਸਾ ਉਵਾਚ ਭਕ੍ਤਪ੍ਰਧਾਨਸ੍ਯ ਬਲੇਃ ਪੁਤ੍ਰਃ ਪਸ਼ੁਸਮਪ੍ਰਭਃ
ਦੁਰਵਾਸਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਭਗਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਲੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪਸ਼ੂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਦੇਵੋ ਵਾ ਮਾਨਵੋ ਵਾऽਪਿ ਦੈਤ੍ਯਗਨ੍ਧਰ੍ਵਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਃ
ਚਾਹੇ ਦੇਵਤਾ ਹੋਵੇ, ਮਨੁੱਖ ਹੋਵੇ, ਦਾਨਵ, ਗੰਧਰਵ ਜਾਂ ਰਾਖਸ਼ ਹੋਣ—
ਜ੍ਞਾਨਲਜ੍ਜਾਵਿਹੀਨਾ ਚ ਖਰਜਾਤਿਰ੍ਵਿਸ਼ੇषਤਃ
ਜੋ ਗਿਆਨ ਤੇ ਲੱਜਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਗਧੇ ਦੀ ਜਾਤੀ ਦੇ।
ਤਿਲੋਤ੍ਤਮੇ ਤ੍ਵਮੁਤ੍ਤਿष੍ਠ ਲਜ੍ਜਾਹੀਨਾ ਚ ਪੁਂਸ਼੍ਚਲੀ
ਪਰ ਤੂੰ, ਤਿਲੋਤਮਾ, ਉਠ—ਲੱਜਾ ਰਹਿਤ ਤੇ ਅਸ਼ੁਧ ਮਹਿਲਾ।
ਇਤ੍ਯੇਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ ਮੁਨਿਸ੍ਤਸ੍ਥੌ ਤਤ੍ਰ ਰੁषਾ ਜ੍ਵਲਨ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਮੁਨੀ ਉਥੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ।
ਸਾਹਸਿਕ ਉਵਾਚ ਹੁਤਾਸ਼ਨਸ੍ਤ੍ਵਂ ਸੂਰ੍ਯਸ਼੍ਚ ਸृष੍ਟਿਸ੍ਥਿਤ੍ਯਨ੍ਤਕਾਰਕਃ
ਸਾਹਸਿਕਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤੂੰ ਅੱਗ ਹੈਂ, ਤੇ ਸੂਰਜ ਵੀ, ਜੋ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਪਾਲਣ ਤੇ ਨਾਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ।
ਕ੍ਸ਼ਮਾਪਰਾਧਂ ਭਗਵਨ੍ਕृਪਾਂ ਕੁਰੁ ਕृਪਾਨਿਧੇ
ਮੇਰੀ ਗਲਤੀ ਮਾਫ ਕਰ, ਪ੍ਰਭੂ; ਦਇਆ ਕਰ, ਦਇਆ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ।
ਇਤ੍ਯੇਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਦੈਤ੍ਯੇਨ੍ਦ੍ਰੋ ਰੁਰੋਦੋਚ੍ਚੈਃ ਪੁਰੋ ਮੁਨੇਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਮੁਖੀ ਮੁਨੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਰੋਇਆ।
ਤਿਲੋਤ੍ਤਮੋਵਾਚ ਵਿਧਿਸृष੍ਟੌ ਚ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਮੂਢਾ ਸ੍ਤ੍ਰੀਜਾਤਿਰੇਵ ਚ ।। 4.23.
ਤਿਲੋਤਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਵਿਧੀ ਦੀ ਬਣਾਈ ਹੋਈ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ, ਸਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤ ਦੀ ਜਾਤੀ ਹੀ ਮੂਰਖ ਹੈ।
ਤਤੋऽਤਿਮਤ੍ਤਾ ਕੁਲਟਾ ਸਦਾ ਕਾਮਾਤੁਰਾ ਪਰਾ
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਅਸ਼ੁਧ ਮਹਿਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਧੇਰੇ ਕਾਮ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਰੋਦਨਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਜਗਾਮ ਸ਼ਰਣਂ ਮੁਨੇਃ ਤਯੋਰ੍ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਚ ਵੈਕਲ੍ਯਂ ਬਭੂਵ ਕਰੁਣਾ ਮੁਨੇਃ
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਤੇ ਰੋ ਕੇ, ਉਹ ਮੁਨੀ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਆਈ; ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਦੇਖ ਕੇ, ਮੁਨੀ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਦਇਆ ਆਈ।
ਦੁਰ੍ਵਾਸਾ ਉਵਾਚ ਸਤ੍ਕੀਰ੍ਤਿਰਪਕੀਰ੍ਤਿਰ੍ਵਾ ਪ੍ਰਾਕ੍ਤਨਪ੍ਰਭਵਾ ਧ੍ਰੁਵਮ੍
ਦੁਰਵਾਸਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਚੰਗੀ ਜਾਂ ਮਾੜੀ ਇਜ਼ਤ ਪਿਛਲੇ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਵਿष੍ਣੁਭਕ੍ਤਬਲੇਃ ਪੁਤ੍ਰਃ ਸਦ੍ਵਂਸ਼ਪ੍ਰਭਵੋ ਜਨਃ
ਵਿਸ਼ਨੂ ਭਗਤ ਬਲੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਚੰਗੀ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ—
ਜਨਕਸ੍ਯ ਸ੍ਵਭਾਵੋ ਹਿ ਜਨ੍ਯੇ ਤਿष੍ਠਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤਮ੍
ਪਿਤਾ ਦੀ ਸਵਭਾਵੀਕਤਾ ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਗਾਰ੍ਦਭੀਂ ਯੋਨਿਂ ਵਤ੍ਸ ਨਿਰ੍ਵਾਣਤਾਂ ਵ੍ਰਜ
ਗਧੀ ਦੀ ਜਾਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵੇਗਾ।
ਵृਨ੍ਦਾਰਣ੍ਯਂ ਤਾਲਵਨਂ ਵ੍ਰਜ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਵ੍ਰਜਾਨ੍ਤਿਕਮ੍
ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ, ਤਾਲਾਂ ਦੇ ਬਾਗ, ਤੇ ਵ੍ਰਜ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾ, ਤੇ ਜਲਦੀ ਜਾ।
ਤਿਲੋਤ੍ਤਮੇ ਭਾਰਤੇ ਤ੍ਵਂ ਬਾਣਪੁਤ੍ਰੀ ਭਵਿष੍ਯਸਿ
ਤਿਲੋਤਮਾ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਬਾਣ ਦੀ ਧੀ ਬਣੇਗੀ।
ਇਤ੍ਯੇਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ ਮੁਨਿਰ੍ਵਿਰਰਾਮ ਮਹਾਮੁਨੇ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਮੁਨੀ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ, ਹੇ ਮਹਾ ਮੁਨੀ।
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਸਰ੍ਵਵृਤ੍ਤਾਨ੍ਤਂ ਦੈਤ੍ਯਸ੍ਯ ਖਰਜਨ੍ਮਨਃ 4.23.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੈਤਿਆ, ਜੋ ਗਧਾ ਬਣਿਆ, ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਨਾਰਾਯਣ ਉਵਾਚ ਅਹੋऽਸ੍ਯ ਦਾਰਸਂਯੋਗਃ ਕਥਂ ਤਦੂਰ੍ਧ੍ਵਰੇਤਸਃ
ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਜੋ ਉੱਤਮ ਵਰਤ ਦਾ ਧਾਰੀ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ?
ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤਯੋਸ਼੍ਚ ਸ਼ृਙ੍ਗਾਰਂ ਮੁਨਿਃ ਕਾਮੀ ਬਭੂਵ ਹ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮ ਭਰੀ ਮਿਲਾਪ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇੱਛਾ ਜਾਗ ਪਈ।
ਸਹਸਾ ਤਸ੍ਯ ਹृਦਯੇ ਬਭੂਵ ਸੁਰਤੇ ਸ੍ਪृਹਾ
ਉਸ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਅਚਾਨਕ ਮਿਲਾਪ ਦੀ ਲਾਲਚ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਈ।
ਏਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਨ੍ਤਰੇ ਤੇਨ ਪਥਾ ਯਾਤਿ ਮੁਨੀਸ਼੍ਵਰਃ
ਉਸੇ ਵੇਲੇ, ਵੱਡਾ ਰਿਸ਼ੀ ਉਸ ਰਾਹ ਤੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਊਰੂਦ੍ਭਵੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ਼੍ਚ ਪੁਰਾ ਕਲ੍ਪੇ ਤਪਸ੍ਯਤਃ
ਪੁਰਾਣੇ ਜੁਗ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ران ਤੋਂ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ।
ਤਸ੍ਯ ਜਾਨੂਦ੍ਭਵਾ ਕਨ੍ਯਾ ਕਨ੍ਦਲੀ ਨਾਮ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਾ
ਉਸ ਦੇ ਘੁਟਨੇ ਤੋਂ ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਜਨਮਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਕੰਡਲੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਸਭ ਨੂੰ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।
ਸਸੁਤੋ ਹਿ ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠੋ ਮੁਨੇਰ੍ਦੁਰ੍ਵਾਸਸਃ ਪੁਰਃ
ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਸਮੇਤ, ਰਿਸ਼ੀ ਦੁਰਵਾਸਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਹੋਇਆ।