ਤ੍ਵਾਮੇਵਂ ਵਿਮੁਖਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਯਾਮਿ ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਨ੍ਤਿਕਂ ਯਦਿ
ਜੇ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਚੰਦ੍ਰ ਦੇ ਕੋਲ ਚਲੀ ਜਾਵਾਂ—
ਅਵਮਨ੍ਯ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਂ ਮੂਢੋ ਯੋ ਯਾਤਿ ਪੁਰੁषਾਧਮਃ
ਜੋ ਮੂਰਖ ਔਰਤ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਨਿਕੰਮਾ ਆਦਮੀ ਹੈ।
ਤਿਲੋਤ੍ਤਮਾਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਜਹਾਸ ਬਲਿਨਨ੍ਦਨਃ 4.23.
ਤਿਲੋਤਮਾ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ ਬਲੀ ਦਾ ਪੁੱਤ ਹੱਸ ਪਿਆ।
ਭਾਵਂ ਵਿਜ੍ਞਾਯ ਭਾਵਜ੍ਞਃ ਕਾਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਵਿਸ਼ਾਰਦਃ
ਉਹ ਪਿਆਰ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝ ਲਿਆ।
ਜਗਾਮ ਚ ਤਯਾ ਸਾਰ੍ਧਂ ਗਨ੍ਧਮਾਦਨਗਹ੍ਰਰਮ੍
ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਗੰਧਮਾਦਨ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ।
ਸਂਸ੍ਥਾਪ੍ਯ ਰਤ੍ਨਦੀਪਾਂਸ਼੍ਚ ਧੂਪਂ ਚ ਸੁਮਨੋਹਰਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਦੀਵੇ ਤੇ ਸੁਗੰਧਤ ਧੂਪ ਲਾਈ।
ਨਾਨਾਪ੍ਰਕਾਰਸ਼ृਙ੍ਗਾਰਂ ਚਕਾਰ ਕਾਮਮੋਹਿਤਃ
ਕਾਮ ਵਿਚ ਮਗਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਪਿਆਰ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਅਪਣਾਏ।
ਵਿਪਰੀਤਰਤੌ ਤੁष੍ਟਾ ਬਭੂਵ ਰਸਿਕੇਸ਼੍ਵਰੀ
ਉਲਟ ਰਤੀ ਵਿਚ ਰਸ ਦੀ ਮਾਲਕਣ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਈ।
ਤਿਲੋਤ੍ਤਮਾ ਕਾਮਭਾਵਾਦ੍ਬਲਿਪੁਤ੍ਰਮੁਵਾਚ ਹ
ਤਿਲੋਤਮਾ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ ਬਲੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।
ਤਿਲੋਤ੍ਤਮੋਵਾਚ ਏਵਂਭੂਤਂ ਸ਼ੁਭਦਿਨਂ ਕਦਾ ਮੇ ਭਵਿਤਾ ਪੁਨਃ
ਤਿਲੋਤਮਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਐਸਾ ਸੁਭ ਦਿਨ ਮੇਰੇ ਲਈ ਫਿਰ ਕਦੋਂ ਆਵੇਗਾ?
ਅਯਿ ਕਿਂ ਰੂਪਮਾਸ਼੍ਚਰ੍ਯਂ ਗੁਣੋ ਵਾ ਤਵ ਦਾਨਵ
ਅਰੇ ਦਾਨਵ, ਇਹ ਤੇਰਾ ਅਜੀਬ ਸੋਹਣਾਪਣ ਜਾਂ ਗੁਣ ਕੀ ਹੈ?
ਮਾਂ ਵਿਸ੍ਮਰਸਿ ਕਾਲੇਨ ਪੁਰੁषਃ षਟ੍ਪਦੋ ਯਥਾ
ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈਂ, ਜਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਭੰਬੀ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਤ੍ਸਂਗਮਃ ਸ਼ੁਭਦਿਨੇ ਪੁਣ੍ਯਾਤ੍ਪੁਣ੍ਯਵਤਾਂ ਭਵੇਤ੍ 4.23.
ਸੁਭ ਦਿਨ ਤੇ ਚੰਗਿਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਧੇਰੇ ਭਾਗ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਪੀਯੂषਭੋਜਨਾਤ੍ਸ੍ਵਰ੍ਗਵਾਸਾਦਪਿ ਚ ਦੁਰ੍ਲਭਃ
ਇਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀਣ ਜਾਂ ਸੁਰਗ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਦੁਲਭ ਹੈ।
ਕ੍ਸ਼ਣਂ ਤਿष੍ਠ ਮਹਾਰਾਜ ਪੁਨਰਾਲਿਂਗਨਂ ਕੁਰੁ
ਮਹਾਰਾਜ, ਇਕ ਪਲ ਰੁਕ ਜਾ, ਮੈਨੂੰ ਫਿਰ ਗਲੇ ਲਗਾ।
ਇਤ੍ਯੇਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਕੁਲਟਾ ਕृਤ੍ਵਾ ਵਕ੍ਸ਼ਸਿ ਸਾਦਰਮ੍
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਵੈਸ਼ਿਆ ਨੇ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਛਾਤੀ ਨਾਲ ਲਗਾ ਲਿਆ।
ਕੁਲਟਾਲਿਂਗਨਾਲਾਪਾਤ੍ਸੋऽਤਿਕਾਮੀ ਬਭੂਵ ਹ
ਵੈਸ਼ਿਆ ਦੇ ਗਲੇ ਲਗਣ ਤੇ ਬੋਲਣ ਨਾਲ ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਇੱਛਾਵਾਨ ਹੋ ਗਿਆ।
ਪੁਨਸ਼੍ਚਕਾਰ ਸ਼ृਂਗਾਰਮਸੁਰੋऽष੍ਟਵਿਧਂ ਮੁਨੇ
ਮੁਨੀ, ਦਾਨਵ ਨੇ ਫਿਰ ਆਠ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮਕ੍ਰੀੜਾ ਕੀਤੀ।
ਨਖਦਨ੍ਤਕਰੈਃ ਕ੍ਰੀਡਾਂ ਚਕਾਰ ਵਿਵਿਧਾਂ ਪੁਨਃ ਮੁਨੇਰ੍ਦੁਰ੍ਵਾਸਸਸ੍ਤੇਨ ਧ੍ਯਾਨਭਙ੍ਗੋ ਬਭੂਵ ਹ
ਉਸ ਨੇ ਨਖਾਂ ਤੇ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਡਾਂ ਕੀਤੀਆਂ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੁਨੀ ਦੁਰਵਾਸਾ ਦੀ ਧਿਆਨ ਭੰਗ ਹੋ ਗਈ।
ਅਦृष੍ਟਸ੍ਯ ਤਯੋਸ੍ਤਤ੍ਰ ਵਲ੍ਮੀਕਾਚ੍ਛਾਦਿਤਸ੍ਯ ਚ
ਉਥੇ, ਦੋਵੇਂ ਹੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਲੁਕ ਕੇ ਤੇ ਚਿੱਟੀ ਦੀ ਟੇਕ ਨਾਲ ਓਹ ਲੁਕ ਗਏ।
ਧ੍ਯਾਯਤਸ਼੍ਚਰਣਾਂਭੋਜਂ ਕृष੍ਣਸ੍ਯ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਃ ਕਾਮਾਤ੍ਮਨੋਰ੍ਨ ਹਿ ਜ੍ਞਾਨਂ ਕਾਮੇਨ ਹਤਚੇਤਸੋਃ
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੇ ਕੰਵਲ ਉੱਤੇ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।
ਸਹਸਾ ਚੇਤਨਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਨ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਤੇਜਸਾ
ਅਚਾਨਕ ਹੋਸ਼ ਆ ਗਈ, ਤੇ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਚਮਕ ਉਠਿਆ।
ਦਿਵਾਨਿਸ਼ਂ ਨ ਜਾਨਨ੍ਤੌ ਸਂਯੁਕ੍ਤੌ ਕਾਮਮੋਹਿਤੌ 4.23.
ਦੋਵੇਂ ਇੱਛਾ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਹੋਏ, ਦਿਨ-ਰਾਤ ਦਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਲੱਗਦਾ।
ਉਵਾਚ ਤੌ ਵਿਹਾਰਾਨ੍ਤੇ ਰਕ੍ਤਪਙ੍ਕਜਲੋਚਨਃ
ਉਹ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਲਾਲ ਕੰਵਲ ਵਰਗੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਵਿਹਾਰ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।
ਦੁਰ੍ਵਾਸਾ ਉਵਾਚ ਭਕ੍ਤਪ੍ਰਧਾਨਸ੍ਯ ਬਲੇਃ ਪੁਤ੍ਰਃ ਪਸ਼ੁਸਮਪ੍ਰਭਃ
ਦੁਰਵਾਸਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਭਗਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਲੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪਸ਼ੂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਦੇਵੋ ਵਾ ਮਾਨਵੋ ਵਾऽਪਿ ਦੈਤ੍ਯਗਨ੍ਧਰ੍ਵਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਃ
ਚਾਹੇ ਦੇਵਤਾ ਹੋਵੇ, ਮਨੁੱਖ ਹੋਵੇ, ਦਾਨਵ, ਗੰਧਰਵ ਜਾਂ ਰਾਖਸ਼ ਹੋਣ—
ਜ੍ਞਾਨਲਜ੍ਜਾਵਿਹੀਨਾ ਚ ਖਰਜਾਤਿਰ੍ਵਿਸ਼ੇषਤਃ
ਜੋ ਗਿਆਨ ਤੇ ਲੱਜਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਗਧੇ ਦੀ ਜਾਤੀ ਦੇ।
ਤਿਲੋਤ੍ਤਮੇ ਤ੍ਵਮੁਤ੍ਤਿष੍ਠ ਲਜ੍ਜਾਹੀਨਾ ਚ ਪੁਂਸ਼੍ਚਲੀ
ਪਰ ਤੂੰ, ਤਿਲੋਤਮਾ, ਉਠ—ਲੱਜਾ ਰਹਿਤ ਤੇ ਅਸ਼ੁਧ ਮਹਿਲਾ।
ਇਤ੍ਯੇਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ ਮੁਨਿਸ੍ਤਸ੍ਥੌ ਤਤ੍ਰ ਰੁषਾ ਜ੍ਵਲਨ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਮੁਨੀ ਉਥੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ।
ਸਾਹਸਿਕ ਉਵਾਚ ਹੁਤਾਸ਼ਨਸ੍ਤ੍ਵਂ ਸੂਰ੍ਯਸ਼੍ਚ ਸृष੍ਟਿਸ੍ਥਿਤ੍ਯਨ੍ਤਕਾਰਕਃ
ਸਾਹਸਿਕਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤੂੰ ਅੱਗ ਹੈਂ, ਤੇ ਸੂਰਜ ਵੀ, ਜੋ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਪਾਲਣ ਤੇ ਨਾਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ।