ਕਾਲਸੂਤ੍ਰਂ ਚ ਤੇ ਯਾਨ੍ਤਿ ਯਾਵਚ੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਦਿਵਾਕਰੌ
ਉਹ ਕਾਲਸੂਤਰ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿੰਨਾ ਚਿਰ ਚੰਦ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਆਨਨ੍ਦਯੁਕ੍ਤੋ ਨਨ੍ਦਸ਼੍ਚ ਤਮੁਵਾਚ ਸ੍ਮਿਤਾਨਨਃ ਪੌਰ੍ਵਾਪਰੀਯਂ ਪੂਜੇਤਿ ਮਹੇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ
ਨੰਦ ਜੀ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਇਹ ਪੁਰਾਣੀ ਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਪੂਜਾ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਮਹਿੰਦਰ ਲਈ ਹੈ।'
ਪੂਜਯਨ੍ਤਿ ਵ੍ਰਜਸ੍ਥਾਸ਼੍ਚ ਮਹੇਨ੍ਦ੍ਰਂ ਪੁਰੁषਕ੍ਰਮਾਤ੍ 4.21.
ਵ੍ਰਜ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਵੀ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਮਹਿੰਦਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਹਸ੍ਤੀ ਸਮੁਦ੍ਰਾਦਾਦਾਯ ਕਰੇਣ ਜਲਮੀਪ੍ਸਿਤਮ੍ 4.21.
ਹਾਥੀ ਆਪਣੀ ਸੁੰਡ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਮਨ ਚਾਹਾ ਜਲ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਯਸ੍ਯਾਜ੍ਞਯਾ ਸਦਾ ਵਾਤਿ ਜਗਤ੍ਪ੍ਰਾਣੋ ਜਗਤ੍ਤ੍ਰਯੇ 4.21.
ਜਿਸ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਿੰਦ ਸਦਾ ਵਗਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਨਿਮੇषਾਦ੍ਯਸ੍ਯ ਪਤਨਂ ਨਿਰ੍ਗੁਣਸ੍ਯਾਤ੍ਮਨਃ ਪ੍ਰਭੋਃ
ਝਪਕਣਾ ਤੇ ਹੋਰ ਹਿਲਚਲ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਨਿਰਗੁਣ ਆਤਮਾ ਦੇ ਹੀ ਹਨ।
ਪਰ੍ਵਤਸ੍ਯਮੁਨੀਂਦ੍ਰਾਣਾਂ ਚਕਾਰ ਪੂਜਨਂ ਤਦਾ 4.21.
ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਸ ਨੇ ਪਹਾੜ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।
ਸ੍ਤੁਤ੍ਵਾ ਨਤ੍ਵਾ ਰਾਮਕृष੍ਣੌ ਮੁਨਯੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਯਯੁਃ 4.21.
ਮੁਨੀਆਂ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਰਾਮ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਕੇ, ਸਿਰ ਨਵਾ ਕੇ, ਉਥੋਂ ਰੁਖਸਤ ਲੈ ਲਈ।
ਯਤ੍ਰ ਗੇਹੇ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰਮਿਦਂ ਯਸ਼੍ਚ ਜਾਨਾਤਿ ਪੁਣ੍ਯਵਾਨ੍
ਜਿਸ ਘਰ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸਤਕਾਰੀ ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਸਤੋਤ੍ਰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ—
ਸਹਾਮਰਗਣਂ ਮੋਘਂ ਚਕਾਰਸ੍ਤਂਭਨਂ ਵਿਭੁਃ 4.21.
ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਯਤਨ ਵਿਅਰਥ ਕਰ ਦਿੱਤੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਚੰਭੇ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ।
ਭਕ੍ਤਧ੍ਯਾਨਾਯ ਸੇਵਾਯੈ ਨਾਨਾਰੂਪਧਰਂ ਵਰਮ੍
ਭਗਤੀ, ਧਿਆਨ ਤੇ ਸੇਵਾ ਲਈ, ਉਸ ਨੇ ਅਨੇਕ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ।
ਕੁਤ੍ਰਚਿਦ੍ਰਾਧਯਾ ਸਾਰ੍ਧਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਂ ਰਾਸਮਂਡਲਮ੍ 4.21.
ਕਿਤੇ ਰਾਧਾ ਜੀ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਰਾਸ ਮੰਡਲ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ।
ਨਾਰਾਯਣ ਉਵਾਚ 4.21.
ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਆਖਿਆ:
ਸ਼ੁਕ੍ਲਰਕ੍ਤਪੀਤਸ਼੍ਯਾਮਾਭਿਧਾਨਗੁਣਸ਼ਾਲਿਨੇ 4.21.
ਹੇ ਜਿਸਦੇ ਚਾਰੇ ਰੰਗਾਂ — ਚਿੱਟਾ, ਲਾਲ, ਪੀਲਾ ਤੇ ਕਾਲਾ — ਦੇ ਨਾਂ ਹਨ, ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਬੇਅੰਤ ਗੁਣ ਹਨ।
ਰਾਜਤ੍ਵਂ ਚਿਰਜੀਵਿਤ੍ਵਂ ਸੁਧਿਯੋ ਗਣਯਨ੍ਤਿ ਕਿਮ੍ 4.21.
ਸਿਆਣੇ ਲੋਕ ਰਾਜ ਮਿਲਣ ਜਾਂ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਵੱਡੀ ਚੀਜ਼ ਮੰਨਦੇ ਹਨ?
ਸ੍ਤੋਤ੍ਰਂ ਤਸ੍ਮੈ ਪੁਰਾ ਦਤ੍ਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਤਤ੍ਸੁਦੁਰ੍ਲਭਮ੍ 4.21.
ਉਸਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਕਦੇ ਇਕ ਅਤਿ ਦੁਲੱਭ ਸਤੋਤ੍ਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਯਾ ਯਸ੍ਯ ਵਿਦ੍ਯਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨਾ ਨ ਤਾਂ ਤ੍ਯਜਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤਮ੍ ਸੁਖਦਂ ਮੋਕ੍ਸ਼ਦਂ ਸਾਰਂ ਭਵਬਨ੍ਧਵਿਮੋਚਨਮ੍
ਜੋ ਵੀ ਵਿਦਿਆ ਕਿਸੇ ਨੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਲਈ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਛੱਡੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ; ਇਹ ਸੁੱਖ, ਮੁਕਤੀ, ਸਾਰ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਏਕਦਾ ਰਾਧਿਕਾਨਾਥੋ ਬਲੇਨ ਸਹ ਬਾਲਕੈਃ
ਇੱਕ ਵਾਰ ਰਾਧਿਕਾ ਦੇ ਪਤੀ, ਬਲਰਾਮ ਤੇ ਹੋਰ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ,
ਵृਕ੍ਸ਼ਾਣਾਂ ਰਕ੍ਸ਼ਿਤਾ ਦੈਤ੍ਯਃ ਖਰ ਰੂਪੀ ਚ ਧੇਨੁਕਃ
ਦੈਤ ਦੈਨੁਕ, ਜੋ ਖੋਤੇ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ, ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਸ਼ਰੀਰਂ ਪਰ੍ਵਤਸਮਂ ਕੂਪਤੁਲ੍ਯੇ ਚ ਲੋਚਨੇ
ਉਸਦਾ ਸਰੀਰ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਸੀ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਕੂਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਡੂੰਘੀਆਂ ਸਨ।
ਸ਼ਤਹਸ੍ਤਪਰਿਮਿਤਾ ਜਿਹ੍ਵਾ ਲੋਲਾ ਭਯਾਨਕਾ
ਉਸਦੀ ਜੀਭ ਸੋਹਣੇ ਹੱਥਾਂ ਦੇ ਮਾਪ ਵਾਂਗ ਲੰਮੀ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਿਲਦੀ ਤੇ ਡਰਾਉਣੀ ਸੀ।
ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤਾਲਵਨਂ ਬਾਲਾ ਹਰ੍षਮਾਪੁਰਨਿਨ੍ਦਿਤਾਃ
ਜਦੋਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੇ ਤਾਲਾਂ ਦਾ ਜੰਗਲ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਏ।
ਬਾਲਾ ਊਚੁਃ ਮਹਾਬਲ ਬਲਭ੍ਰਾਤਃ ਸਮਸ੍ਤਬਲਿਨਾਂ ਵਰ
ਬੱਚਿਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ, ਤਾਕਤ ਦੇ ਭਰਾ, ਸਾਰੇ ਬਲਵਾਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ,
ਅਵਧਾਨਂ ਕੁਰੁ ਵਿਭੋ ਕ੍ਸ਼ਣਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਨੋ ਨਿਵੇਦਨੇ
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਾਡੀ ਬੇਨਤੀ ਉੱਤੇ ਅੱਧੀ ਪਲ ਲਈ ਧਿਆਨ ਦੇ।
ਸ੍ਵਾਦੂਨਿ ਸੁਨ੍ਦਰਾਣ੍ਯੇਵ ਪਸ਼੍ਯ ਤਾਲਫਲਾਨਿ ਚ
ਇਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਸੋਹਣੇ ਤਾਲ ਫਲ ਵੇਖ।
ਨਾਨਾਵਰ੍ਣਾਨਿ ਪੁष੍ਪਾਣਿ ਪਕ੍ਵਾਨਿ ਦੁਰ੍ਲਭਾਨਿ ਚ
ਇੱਥੇ ਕਈ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਫੁੱਲ ਹਨ ਤੇ ਪੱਕੇ ਹੋਏ, ਵਿਰਲੇ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਫਲ ਵੀ ਹਨ।
ਕਿਂ ਤ੍ਵਤ੍ਰ ਦੈਤ੍ਯੋ ਬਲਵਾਨ੍ਖਰਰੂਪੀ ਚ ਧੇਨੁਕਃ 4.22.
ਪਰ ਇੱਥੇ ਖੋਤੇ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਤਾਕਤਵਾਨ ਦੈਤ ਦੈਨੁਕ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।
ਦੁਰ੍ਨਿਵਾਰ੍ਯਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਕਂਸਸ੍ਯ ਸਚਿਵੋ ਮਹਾਨ੍
ਉਹ ਸਭ ਲਈ ਰੋਕਣ ਜੋਗਾ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਕਾਂਸ ਦਾ ਵੱਡਾ ਮੰਤਰੀ ਹੈ।
ਸੁਵਿਚਾਰ੍ਯ ਜਗਤ੍ਕਾਨ੍ਤ ਵਦ ਨੋ ਵਦਤਾਂ ਵਰ
ਹੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪਿਆਰੇ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚ ਕੇ, ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ।
ਬਾਲਕਾਨਾਂ ਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਭਗਵਾਨ੍ਮਧੁਸੂਦਨਃ
ਜਦੋਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣੀ, ਤਦ ਭਗਵਾਨ ਮਧੁਸੂਦਨ ਨੇ—