ਕੇਚਿਦ੍ਗੋਪਾਲਬਾਲਾਸ਼੍ਚ ਚਕ੍ਰੁਸ਼੍ਚ ਤਨ੍ਨਿਵਾਰਣਮ੍
ਕੁਝ ਗੋਪ ਅਤੇ ਗੋਪੀਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।
ਤੇषਾਂ ਕੇਚਿਜ੍ਜ੍ਞਾਨਵਨ੍ਤੋ ਰਕ੍ਸ਼ਾਂ ਚਕ੍ਰੁਃ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਤਃ 4.19.
ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਸਮਝਦਾਰ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
ਕੇਚਿਦ੍ਵਕ੍ਤੁਂ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਿਂ ਚ ਪ੍ਰਯਯੁਰ੍ਨਨ੍ਦਸਨ੍ਨਿਧਿਮ੍
ਕੁਝ ਲੋਕ ਨੰਦ ਜੀ ਕੋਲ ਹੋਈ ਗੱਲ ਦੱਸਣ ਲਈ ਚਲੇ ਗਏ।
ਇਤ੍ਯੂਚੁਃ ਕਿਂ ਕਰਿष੍ਯਾਮਃ ਕੁਤੋऽਸ੍ਮਾਕਂ ਗਤੋ ਹਰਿਃ
ਉਹ ਕਹਿ ਰਹੇ ਸਨ, 'ਅਸੀਂ ਹੁਣ ਕੀ ਕਰੀਏ? ਹਰੀ ਸਾਡੇ ਕੋਲੋਂ ਕਿੱਥੇ ਚਲਾ ਗਿਆ?'
ਹੇ ਬਨ੍ਧੋ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਦੇਹੀਤ੍ਯੂਚੁਃ ਪ੍ਰਾਣਾਃ ਪ੍ਰਯਾਨ੍ਤਿ ਹਿ
'ਹੇ ਮਿੱਤਰ, ਸਾਨੂੰ ਆਪਣਾ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਸਾਡੀ ਜਿੰਦ ਵੀ ਛੱਡ ਰਹੀ ਹੈ,' ਉਹ ਕਹਿ ਰਹੇ ਸਨ।
ਸਂਪ੍ਰਾਪੁਰਤਿਲੋਲਾਸ਼੍ਚ ਰੁਦਨ੍ਤਃ ਸ਼ੋਕਵਿਹ੍ਵਲਾਃ
ਕੰਬਦੇ ਹੋਏ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਹਲਕ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਰੋਂਦੇ ਹੋਏ ਆਏ।
ਗੋਪਾਨ੍ਗੋਪਾਲਿਕਾਸ਼੍ਚੈਵ ਰਕ੍ਤਪਙ੍ਕਜਲੋਚਨਾਃ
ਗੋਪ ਅਤੇ ਗੋਪੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਰੋਣ ਕਰਕੇ ਲਾਲ ਹੋ ਗਈਆਂ ਸਨ,
ਕਲਿਨ੍ਦਨਨ੍ਦਿਨੀਤੀਰਂ ਰੁਰੁਦੁਰ੍ਬਾਲਕੈਰ੍ਯੁਤਾਃ
ਕਲਿੰਦੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਸਮੇਤ ਰੋ ਰਹੇ ਸਨ।
ਹ੍ਰਦਂ ਵਿਸ਼ਨ੍ਤੀਮਮ੍ਬਾਂ ਤਾਂ ਕੇਚਿਚ੍ਚਕ੍ਰੁਰ੍ਨਿਵਾਰਣਮ੍
ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਮਾਂ ਨੂੰ ਝੀਲ ਵਿਚ ਜਾਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।
ਕੇਚਿਦ੍ਵਿਲਲਪੁਸ੍ਤਤ੍ਰ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਂ ਪ੍ਰਾਪੁਸ਼੍ਚ ਕੇਚਨ
ਉਥੇ ਕੁਝ ਲੋਕ ਰੋ ਰਹੇ ਸਨ, ਤੇ ਕੁਝ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਏ।
ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਂ ਚ ਪ੍ਰਾਪ ਸਾ ਸ਼ੋਕਾਨ੍ਮृਤੇਵ ਚ ਸਰਿਤ੍ਤਟੇ
ਉਹ ਵੀ ਦੁੱਖ ਕਰਕੇ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਮਰ ਗਈ ਹੋਵੇ।
ਭੂਯੋऽਪਿ ਰੋਦਨਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਭੂਯੋ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਮਵਾਪ ਹ 4.19.
ਉਹ ਮੁੜ ਰੋਈ, ਤੇ ਮੁੜ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਈ।
ਗੋਪਾਸ਼੍ਚ ਗੋਪਿਕਾਸ਼੍ਚੈਵ ਰਾਧਿਕਾਮਤਿਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤਾਮ੍ ਸਰ੍ਵਾਂਸ਼੍ਚ ਬੋਧਯਾਮਾਸ ਬਲਸ਼੍ਚ ਜ੍ਞਾਨਿਨਾਂ ਵਰਃ
ਗੋਪ, ਗੋਪੀਆਂ ਤੇ ਰਾਧਿਕਾ, ਜੋ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਈ ਸੀ—ਬਲ, ਜੋ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੀ, ਨੇ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਹੋਸ਼ ਵਿਚ ਲਿਆ।
ਸ਼੍ਰੀਬਲਦੇਵ ਉਵਾਚ
ਸ਼੍ਰੀ ਬਲਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ:
ਹੇ ਨਨ੍ਦ ਜ੍ਞਾਨਿਨਾਂ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਗਰ੍ਗਵਾਕ੍ਯਸ੍ਮृਤਿਂ ਕੁਰੁ
ਹੇ ਨੰਦ ਜੀ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਗਰਗ ਜੀ ਦੇ ਬਚਨ ਯਾਦ ਰੱਖੋ।
ਵਿਧਾਤੁਃ ਸਂਵਿਧਾਤੁਸ਼੍ਚ ਭੁਵਿ ਕਸ੍ਮਾਤ੍ਪਰਾਜਯਃ
ਜੋ ਰਚਨਹਾਰ ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਹਾਰ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਵਿਦ੍ਯਮਾਨੋऽਪ੍ਯਵਿਦृਸ਼੍ਯਃ ਸਂਯੋਗੋ ਯੋਗਿਨਾਮਪਿ
ਉਹ ਮੌਜੂਦ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਅਦਿੱਖ ਹੈ, ਪਰ ਯੋਗੀਆਂ ਨੂੰ ਉਸ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨਾਗ੍ਨਿਗ੍ਰਸ੍ਤੋ ਨ ਹਿਂਸ੍ਯਸ਼੍ਚਾਪੀਦਮਾਧ੍ਯਾਤ੍ਮਿਕਾ ਵਿਦੁਃ
ਉਹ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜਦਾ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨੁਕਸਾਨ ਹੁੰਦਾ; ਗਿਆਨੀਆਂ ਇਹ ਅੰਦਰੂਨੀ ਆਤਮਾ ਦੀ ਗੱਲ ਸਮਝਦੇ ਹਨ।
ਜ੍ਯੋਤਿਃਸ੍ਵਰੂਪਸ੍ਯ ਵਿਭੋਰ੍ਨਾਦ੍ਯਨ੍ਤਮਧ੍ਯਮਾਤ੍ਮਨਃ
ਜਿਸ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸਰੂਪ ਰੋਸ਼ਨੀ ਹੈ, ਉਸ ਆਤਮਾ ਦਾ ਨਾ ਆਰੰਭ ਹੈ, ਨਾ ਅੰਤ, ਨਾ ਵਿਚਕਾਰ।
ਯਨ੍ਨਾਭਿਪਦ੍ਮਜੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਤਸ੍ਯੇਸ਼ਸ੍ਯ ਹ੍ਰਦੇ ਵਿਪਤ੍
ਜਿਸ ਦੀ ਨਾਭੀ ਤੋਂ ਕਮਲ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਵਿਚੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜਨਮਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਗਿਆ।
ਨ ਤਥਾऽਪਿ ਤਦੀਸ਼ਂ ਤਂ ਗ੍ਰਸ੍ਤੁਂ ਸਰ੍ਪਃ ਕ੍ਸ਼ਮੋ ਭਵੇਤ੍ 4.19.
ਫਿਰ ਵੀ, ਉਹ ਸਰਪ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਿਗਲਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਨਿਗੂਢਂ ਯੋਗਿਨਾਂ ਸਾਰਂ ਸਂਸ਼ਯਚ੍ਛੇਦਕਾਰਣਮ੍
ਯੋਗੀਆਂ ਲਈ ਉਹ ਸਰੂਪ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ।
ਤਤ੍ਯਾਜ ਸ਼ੋਕਂ ਨਨ੍ਦਸ਼੍ਚ ਵ੍ਰਜਸ਼੍ਚ ਵ੍ਰਜਯੋषਿਤਃ
ਨੰਦ ਜੀ, ਵ੍ਰਜ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਵ੍ਰਜ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਦੁੱਖ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।
ਬਨ੍ਧੁਵਿਚ੍ਛੇਦਵਿषਯੇ ਪ੍ਰਬੋਧੇ ਨ ਸ੍ਥਿਤਂ ਮਨਃ
ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੀ ਵਿੱਛੋੜੇ ਦੀ ਸਮਝ ਵਿਚ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮਨ ਟਿਕਿਆ ਨਹੀਂ।
ਦਦृਸ਼ੁਸ੍ਤਂ ਸੁਪ੍ਰਸਨ੍ਨਾ ਵ੍ਰਜਾਸ਼੍ਚ ਵ੍ਰਜਯੋषਿਤਃ
ਵ੍ਰਜ ਦੇ ਲੋਕ ਅਤੇ ਵ੍ਰਜ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਏ।
ਅਸ੍ਨਿਗ੍ਧਵਸ੍ਤ੍ਰਮਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮਲੁਪ੍ਤਚਨ੍ਦਨਾਞ੍ਜਨਮ੍
ਉਸ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਸਾਫ-ਸੁਥਰੇ ਸਨ, ਚੰਦਨ ਤੇ ਕਾਜਲ ਵੀ ਮੈਲੇ ਨਹੀਂ ਸਨ।
ਮਯੂਰਪਿਚ੍ਛਚੂਡਂ ਚ ਵਂਸ਼ੀਵਦਨਮਚ੍ਯੁਤਮ੍
ਉਹ ਮਯੂਰ ਦੇ ਪੰਖਾਂ ਦੀ ਪੱਗ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਸੀ, ਵਾਂਸਰੀ ਵਜਾ ਰਹੇ ਸੀ, ਤੇ ਸਦਾ ਅਟੱਲ ਰਹੇ।
ਚੁਚੁਮ੍ਬ ਵਦਨਾਮ੍ਭੋਜਂ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਵਦਨੇਕ੍ਸ਼ਣਾ
ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਚਮਕਦੇ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਖੁਸ਼ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਕਮਲ ਵਰਗਾ ਮੂੰਹ ਚੁੰਮਿਆ।
ਨਿਮੇषਰਹਿਤਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਦਦृਸ਼ੁਃ ਸ਼੍ਰੀਮੁਖਂ ਹਰੇਃ
ਸਭ ਨੇ ਬਿਨਾ ਪਲਕਾਂ ਝਪਕਾਏ, ਹਰੀ ਦੇ ਸੋਹਣੇ ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਤੱਕਿਆ।
ਦਾਵਾਗ੍ਨਿਰ੍ਵੇष੍ਟਯਾਮਾਸ ਤੈਃ ਸਰ੍ਵੈਃ ਸਹ ਗੋਕੁਲਮ੍ 4.19.
ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ ਨੇ ਗੋਕੁਲ ਨੂੰ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ।