ਗੋਕੁਲਂ ਚਾਰਯਾਮਾਸ ਸ਼ਿਸ਼ੁਭਿਃ ਸਹ ਕਾਨਨੇ
ਉਹ ਗੋਪਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਗੋਵਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰਣ ਲਈ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਲੈ ਗਿਆ।
ਕ੍ਰੀਡਾਨਿਮਗ੍ਨਚਿਤ੍ਤੋऽਯਂ ਬਾਲਕਾਸ਼੍ਚ ਮੁਦਾऽਨ੍ਵਿਤਾਃ
ਉਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬੱਚੇ ਖੇਡ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ।
ਵਿषਾਕ੍ਤਂ ਚ ਜਲਂ ਪੀਤ੍ਵਾ ਦਾਰੁਣਾਨ੍ਤਕਚੇष੍ਟਯਾ
ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਹ ਪਾਣੀ ਪੀ ਲਿਆ ਜੋ ਇਕ ਭਿਆਨਕ ਸੰਪ ਦੇ ਜ਼ਹਿਰ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ,
ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਮृਤਂ ਗੋਸਮੂਹਂ ਗੋਪਾਸ਼੍ਚਿਨ੍ਤਾਕੁਲਾ ਭਿਯਾ
ਗੋਪਾਂ ਨੇ ਜਦੋਂ ਗੋਵਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਨੂੰ ਮਰੇ ਹੋਏ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਡਰ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਘਿਰ ਗਏ।
ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵਂ ਜਗਨ੍ਨਾਥੋ ਜੀਵਯਾਮਾਸ ਗੋਕੁਲਮ੍
ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਨੇ ਗੋਕੁਲ ਨੂੰ ਫੇਰ ਜਿਉਂਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਕृष੍ਣਃ ਕਦਮ੍ਬਮਾਰੁਹ੍ਯ ਯਮੁਨਾਨੀਰਤੀਰਜਮ੍
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਯਮੁਨਾ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਇਕ ਕਦੰਬ ਦੇ ਰੁੱਖ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਏ।
ਸ਼ਤਹਸ੍ਤਪ੍ਰਮਾਣਂ ਚ ਜਲੋਤ੍ਥਾਨਂ ਬਭੂਵ ਹ
ਪਾਣੀ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਸੰਪ ਨਿਕਲਿਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਸੌ ਹੱਥਾਂ ਜਿੰਨੀ ਸੀ।
ਸਰ੍ਪੋ ਨਰਾਕृਤਿਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਕਾਲਿਯਃ ਕ੍ਰੋਧਵਿਹ੍ਵਲਃ 4.19.
ਜਦੋਂ ਕਾਲੀਆ ਸੰਪ ਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਰੂਪ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਤਪ ਗਿਆ।
ਦਗ੍ਧਕਣ੍ਠੋਦਰੋ ਨਾਗਸ਼੍ਚੋਦ੍ਵਿਗ੍ਨੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਤੇਜਸਾ
ਸੰਪ ਦਾ ਗਲਾ ਤੇ ਪੇਟ ਸੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਜੋਤ ਦੇ ਕਾਰਨ ਘਬਰਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਭਗ੍ਨਦਨ੍ਤੋ ਰਕ੍ਤਮੁਖਃ ਕृष੍ਣਵਜ੍ਰਾਙ੍ਗਚਰ੍ਵਣਾਤ੍
ਉਸਦੇ ਦੰਦ ਟੁੱਟ ਗਏ, ਮੂੰਹ ਵਿਚੋਂ ਲਹੂ ਵਗ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਵਜਰ ਵਰਗੇ ਅੰਗਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਚਬਾਇਆ ਸੀ।
ਨਾਗੋ ਵਿਸ਼੍ਵਂਭਰਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਃ ਸ ਪ੍ਰਾਣਾਂਸ੍ਤ੍ਯਕ੍ਤੁਮੁਦ੍ਯਤਃ
ਸੰਪ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਧਾਰਕ ਵਲੋਂ ਦਬਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦੇਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਸੀ।
ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤਂ ਮੂਰ੍ਛਿਤਂ ਨਾਗਾ ਰੁਰੁਦੁਃ ਪ੍ਰੇਮਵਿਹ੍ਵਲਾਃ
ਜਦੋਂ ਸੰਪ ਨੂੰ ਬੇਹੋਸ਼ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਸੰਪਣੀਆਂ ਪਿਆਰ ਵਿਚ ਭਿੱਜ ਕੇ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ।
ਕੇਚਿਤ੍ਪਲਾਯਿਤਾ ਭੀਤਾਃ ਕੇਚਿਤ੍ਪ੍ਰਵਿਵਿਸ਼ੁਰ੍ਬਿਲਮ੍
ਕੁਝ ਡਰ ਕੇ ਭੱਜ ਗਈਆਂ, ਕੁਝ ਆਪਣੀ ਬਿਲ ਵਿਚ ਘੁਸ ਗਈਆਂ।
ਨਾਗਿਨੀਭਿਃ ਸਹ ਪ੍ਰੇਮ੍ਣਾ ਰੁਰੋਦ ਪੁਰਤੋ ਹਰੇਃ ਧृਤ੍ਵਾ ਪਾਦਾਰਵਿਨ੍ਦੇ ਚ ਤਮੁਵਾਚ ਭਿਯਾऽऽਕੁਲਾ
ਸੰਪਣੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਉਹ ਹਰੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪਿਆਰ ਵਿਚ ਰੋਈ, ਤੇ ਉਸਦੇ ਕਮਲ ਪੈਰ ਫੜ ਕੇ ਡਰ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗੀ।
ਸੁਰਸੋਵਾਚ ਹੇ ਜਗਤ੍ਕਾਨ੍ਤ ਮੇ ਕਾਨ੍ਤਂ ਦੇਹਿ ਮਾਨਂ ਚ ਮਾਨਦ
ਉਸ ਸੰਪਣੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਹੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪਿਆਰੇ, ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਇੱਜ਼ਤ ਦੇ, ਹੇ ਇੱਜ਼ਤ ਦੇਣ ਵਾਲੇ।'
ਸਕਲਭੁਵਨਨਾਥ ਪ੍ਰਾਣਨਾਥਂ ਮਦੀਯਂ ਨ ਕੁਰੁ ਵਧਮਨਨ੍ਤ ਪ੍ਰੇਮਸਿਨ੍ਧੋ ਸੁਬਨ੍ਧੋ
ਹੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਮੇਰੀ ਜਿੰਦ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਉਸਨੂੰ ਨਾ ਮਾਰ, ਹੇ ਅਨੰਤ ਪਿਆਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ, ਹੇ ਸੱਚੇ ਮਿੱਤਰ।
ਤ੍ਰਿਨਯਨਵਿਧਿਸ਼ੇषਾਃ षਣ੍ਮੁਖਸ਼੍ਚਾਸ੍ਯਸਂਘੈਃ ਸ੍ਤਵਨਵਿषਯਜਾਡ੍ਯਾਤ੍ਸ੍ਤੋਤੁਮੀਸ਼ਾ ਨ ਵਾਣੀ
ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸੰਪ ਤੇ ਛੇ ਮੁੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਕਾਰਤਿਕेय ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਤੇਰੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਨ ਤੋਂ ਅਸਮਰਥ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਕੁਮਤਿਰਹਮਧਿਜ੍ਞਾ ਯੋषਿਤਾਂ ਕ੍ਵਾਧਮਾ ਵਾ ਕ੍ਵ ਭੁਵਨਗਤਿਰੀਸ਼ਸ਼੍ਚਕ੍ਸ਼ੁषੋऽਗੋਚਰਾऽਪਿ ।। 4.19.
ਮੈਂ ਮੂਰਖ, ਅਗਿਆਨ, ਔਰਤ ਤੇ ਨੀਵੀਂ ਹਾਂ—ਮੇਰਾ ਕੀ ਜੋੜ ਤੇਰੇ ਨਾਲ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਮਕਸਦ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ?
ਸ੍ਤਵਨਵਿषਯਭੀਤਾ ਪਾਰ੍ਵਤੀ ਕਸ੍ਯ ਪਦ੍ਮਾ ਸ਼੍ਰੁਤਿਗਣਜਨਯਿਤ੍ਰੀ ਸ੍ਤੋਤੁਮੀਸ਼ਾ ਨ ਯਂ ਤ੍ਵਾਮ੍
ਪਾਰਵਤੀ, ਜੋ ਸਤਿ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਨ ਤੋਂ ਡਰਦੀ ਹੈ, ਪੁੱਛਦੀ ਹੈ: ਪਦਮਾ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ, ਉਹ ਤੁਹਾਡੀ ਵਡਿਆਈ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਦ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ?
ਸ਼ਯਾਨੋ ਰਤ੍ਨਪਰ੍ਯਙ੍ਕੇ ਰਤ੍ਨਭੂषਣਭੂषਿਤਃ
ਉਹ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਚੌਕੀ 'ਤੇ ਲੇਟਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਆਪ ਵੀ ਕੀਮਤੀ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਚਨ੍ਦਨੋਕ੍ਸ਼ਿਤਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਃ ਸ੍ਮੇਰਾਨਨਸਰੋਰੁਹਃ
ਉਸਦਾ ਸਾਰਾ ਸਰੀਰ ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਉਸਦਾ ਮੁਖ ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਹੌਲੇ ਹੌਲੇ ਮੁਸਕਾਨ ਹੈ।
ਮਲ੍ਲਿਕਾਮਾਲਤੀਮਾਲਾਜਾਲੈਃ ਸ਼ੋਭਿਤਸ਼ੇਖਰਃ
ਉਸਦਾ ਸਿਰ ਮੱਲੀ ਤੇ ਮਾਲਤੀ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਪੁਂਸ੍ਕੋਕਿਲਕਲਧ੍ਵਾਨੈਰ੍ਭ੍ਰਮਰਧ੍ਵਨਿਸਂਯੁਤੈਃ
ਉਸਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਨਰ ਕੋਇਲਾਂ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਆਵਾਜ਼ ਤੇ ਭੰਭੀਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਮਿਲ ਕੇ ਵੱਜ ਰਹੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਿਯਾਪ੍ਰਦਤ੍ਤਤਾਮ੍ਬੂਲਂ ਭੁਕ੍ਤਵਾਨ੍ਯਃ ਸਦਾ ਮੁਦਾ
ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਤਾਂਬੂਲ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਮਨਿਰ੍ਵਚਨੀਯਂ ਚ ਕਿਂ ਸ੍ਤੌਮਿ ਨਾਗਵਲ੍ਲਭਾ
ਮੈਂ, ਜੋ ਨਾਗ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਹਾਂ, ਉਸ ਅਣਵਰਨਯ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਵਡਿਆਈ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹਾਂ?
ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਸਰਸ੍ਵਤੀਦੁਰ੍ਗਾ ਜਾਹ੍ਨਵੀ ਵੇਦਮਾਤृਭਿਃ
ਲੱਖਮੀ, ਸਰਸਵਤੀ, ਦੁਰਗਾ, ਜਾਹਨਵੀ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਵਾਂ—
ਨਿष੍ਕਾਰਣਾਯਾਖਿਲਕਾਰਣਾਯ ਸਰ੍ਵੇਸ਼੍ਵਰਾਯਾਪਿ ਪਰਾਤ੍ਪਰਾਯ
ਜੋ ਸਾਰੀਆਂ ਵਜ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੈ, ਸਭ ਵਜ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ, ਸਭ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ—
ਹੇ ਕृष੍ਣ ਹੇ ਕृष੍ਣ ਸੁਰਾਸੁਰੇਸ਼ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਸ਼ ਸ਼ੇषੇਸ਼ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਸ਼ 4.19.
ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਦੇਵਾਂ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਸ਼ੇਸ਼ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ—
ਧਰ੍ਮੇਸ਼ ਧਰ੍ਮੀਸ਼ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭੇਸ਼ ਵੇਦੇਸ਼ ਵੇਦੇष੍ਵਨਿਰੂਪਿਤਸ਼੍ਚ
ਧਰਮ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਧਰਮੀ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਚੰਗੇ ਮੰਦੇ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ—
ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਸ੍ਤਵਨਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਭਕ੍ਤਿਨਮ੍ਰਾਤ੍ਮਕਨ੍ਧਰਾ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਤੇ ਗਲ ਨਮ ਕੇ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ।