ਦਤ੍ਤ੍ਵਾऽਨ੍ਨਂ ਹਰਯੇ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਪ੍ਰਜਗ੍ਮੁਰ੍ਹਰਿਮਨ੍ਦਿਰਮ੍
ਹਰੀ ਨੂੰ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਭੇਟ ਕਰ ਕੇ, ਉਹ ਹਰੀ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ।
ਨਿਨ੍ਦ੍ਯਾ ਨੀਚਾ ਚ ਸਂਪਤ੍ਤਿਰ੍ਵਿਪਤ੍ਤਿਰ੍ਮਹਤੋ ਵਰਾ
ਜੋ ਦੌਲਤ ਨਿੰਦਤ ਤੇ ਘੱਟ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਨਾਸ਼ਵਾਨ ਹੈ; ਤੇ ਮੁਸੀਬਤ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਵਰ ਹੈ।
ਵਿਨਾ ਵਿਪਤ੍ਤੇਰ੍ਮਹਿਮਾ ਕੁਤਃ ਕਸ੍ਯ ਭਵੇਦ੍ਭੁਵਿ
ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਕਿਸੇ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਕਥਿਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਹਰੇਸ਼੍ਚਰਿਤਮੁਤ੍ਤਮਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਰੀ ਦੇ ਸਭ ਉੱਚੇ ਕਰਤਬ ਦੱਸ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ।
ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣਾਖ੍ਯਾਨਂ ਵਿਪ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰ ਨੂਤ੍ਨਂ ਨੂਤ੍ਨਂ ਪਦੇਪਦੇ
ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹਰ ਪਲ ਨਵੀਂ ਹੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।
ਯਾਵਦ੍ਰਮ੍ਯਂ ਤਤ੍ਕਥਿਤਂ ਯਚ੍ਛ੍ਰੁਤਂ ਗੁਰੁਵਕ੍ਤ੍ਰਤਃ
ਜੋ ਕੁਝ ਸੁਹਾਵਣਾ ਸੀ, ਉਹ ਸਭ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਸੁਣਿਆ ਸੀ।
ਨਾਰਦ ਉਵਾਚ ਮਙ੍ਗਲਂ ਕृष੍ਣਚਰਿਤਂ ਤਨ੍ਮੇ ਬ੍ਰੂਹਿ ਜਗਦ੍ਗੁਰੋ ।। 4.18.
ਨਾਰਦ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ, ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਮੰਗਲਮਈ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਓ।
ਸੂਤ ਉਵਾਚ ਅਪਰਂ ਕृष੍ਣਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਤੁਮੁਪਚਕ੍ਰਮੇ
ਸੂਤ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਉਸ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੀ ਹੋਰ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।
ਸ਼੍ਰੀਨਾਰਾਯਣ ਉਵਾਚ ਜਗਾਮ ਯਮੁਨਾਤੀਰਂ ਯਤ੍ਰ ਕਾਲਿਯਮਨ੍ਦਿਰਮ੍
ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਉਹ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਕਾਲੀਆ ਦਾ ਮੰਦਰ ਸੀ।
ਪਰਿਪਕ੍ਵਫਲਂ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਯਮੁਨਾਤੀਰਜੇ ਵਨੇ
ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਪੱਕੇ ਫਲ ਖਾ ਕੇ—
ਗੋਕੁਲਂ ਚਾਰਯਾਮਾਸ ਸ਼ਿਸ਼ੁਭਿਃ ਸਹ ਕਾਨਨੇ
ਉਹ ਗੋਪਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਗੋਵਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰਣ ਲਈ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਲੈ ਗਿਆ।
ਕ੍ਰੀਡਾਨਿਮਗ੍ਨਚਿਤ੍ਤੋऽਯਂ ਬਾਲਕਾਸ਼੍ਚ ਮੁਦਾऽਨ੍ਵਿਤਾਃ
ਉਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬੱਚੇ ਖੇਡ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ।
ਵਿषਾਕ੍ਤਂ ਚ ਜਲਂ ਪੀਤ੍ਵਾ ਦਾਰੁਣਾਨ੍ਤਕਚੇष੍ਟਯਾ
ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਹ ਪਾਣੀ ਪੀ ਲਿਆ ਜੋ ਇਕ ਭਿਆਨਕ ਸੰਪ ਦੇ ਜ਼ਹਿਰ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ,
ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਮृਤਂ ਗੋਸਮੂਹਂ ਗੋਪਾਸ਼੍ਚਿਨ੍ਤਾਕੁਲਾ ਭਿਯਾ
ਗੋਪਾਂ ਨੇ ਜਦੋਂ ਗੋਵਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਨੂੰ ਮਰੇ ਹੋਏ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਡਰ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਘਿਰ ਗਏ।
ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵਂ ਜਗਨ੍ਨਾਥੋ ਜੀਵਯਾਮਾਸ ਗੋਕੁਲਮ੍
ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਨੇ ਗੋਕੁਲ ਨੂੰ ਫੇਰ ਜਿਉਂਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਕृष੍ਣਃ ਕਦਮ੍ਬਮਾਰੁਹ੍ਯ ਯਮੁਨਾਨੀਰਤੀਰਜਮ੍
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਯਮੁਨਾ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਇਕ ਕਦੰਬ ਦੇ ਰੁੱਖ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਏ।
ਸ਼ਤਹਸ੍ਤਪ੍ਰਮਾਣਂ ਚ ਜਲੋਤ੍ਥਾਨਂ ਬਭੂਵ ਹ
ਪਾਣੀ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਸੰਪ ਨਿਕਲਿਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਸੌ ਹੱਥਾਂ ਜਿੰਨੀ ਸੀ।
ਸਰ੍ਪੋ ਨਰਾਕृਤਿਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਕਾਲਿਯਃ ਕ੍ਰੋਧਵਿਹ੍ਵਲਃ 4.19.
ਜਦੋਂ ਕਾਲੀਆ ਸੰਪ ਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਰੂਪ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਤਪ ਗਿਆ।
ਦਗ੍ਧਕਣ੍ਠੋਦਰੋ ਨਾਗਸ਼੍ਚੋਦ੍ਵਿਗ੍ਨੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਤੇਜਸਾ
ਸੰਪ ਦਾ ਗਲਾ ਤੇ ਪੇਟ ਸੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਜੋਤ ਦੇ ਕਾਰਨ ਘਬਰਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਭਗ੍ਨਦਨ੍ਤੋ ਰਕ੍ਤਮੁਖਃ ਕृष੍ਣਵਜ੍ਰਾਙ੍ਗਚਰ੍ਵਣਾਤ੍
ਉਸਦੇ ਦੰਦ ਟੁੱਟ ਗਏ, ਮੂੰਹ ਵਿਚੋਂ ਲਹੂ ਵਗ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਵਜਰ ਵਰਗੇ ਅੰਗਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਚਬਾਇਆ ਸੀ।
ਨਾਗੋ ਵਿਸ਼੍ਵਂਭਰਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਃ ਸ ਪ੍ਰਾਣਾਂਸ੍ਤ੍ਯਕ੍ਤੁਮੁਦ੍ਯਤਃ
ਸੰਪ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਧਾਰਕ ਵਲੋਂ ਦਬਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦੇਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਸੀ।
ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤਂ ਮੂਰ੍ਛਿਤਂ ਨਾਗਾ ਰੁਰੁਦੁਃ ਪ੍ਰੇਮਵਿਹ੍ਵਲਾਃ
ਜਦੋਂ ਸੰਪ ਨੂੰ ਬੇਹੋਸ਼ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਸੰਪਣੀਆਂ ਪਿਆਰ ਵਿਚ ਭਿੱਜ ਕੇ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ।
ਕੇਚਿਤ੍ਪਲਾਯਿਤਾ ਭੀਤਾਃ ਕੇਚਿਤ੍ਪ੍ਰਵਿਵਿਸ਼ੁਰ੍ਬਿਲਮ੍
ਕੁਝ ਡਰ ਕੇ ਭੱਜ ਗਈਆਂ, ਕੁਝ ਆਪਣੀ ਬਿਲ ਵਿਚ ਘੁਸ ਗਈਆਂ।
ਨਾਗਿਨੀਭਿਃ ਸਹ ਪ੍ਰੇਮ੍ਣਾ ਰੁਰੋਦ ਪੁਰਤੋ ਹਰੇਃ ਧृਤ੍ਵਾ ਪਾਦਾਰਵਿਨ੍ਦੇ ਚ ਤਮੁਵਾਚ ਭਿਯਾऽऽਕੁਲਾ
ਸੰਪਣੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਉਹ ਹਰੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪਿਆਰ ਵਿਚ ਰੋਈ, ਤੇ ਉਸਦੇ ਕਮਲ ਪੈਰ ਫੜ ਕੇ ਡਰ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗੀ।
ਸੁਰਸੋਵਾਚ ਹੇ ਜਗਤ੍ਕਾਨ੍ਤ ਮੇ ਕਾਨ੍ਤਂ ਦੇਹਿ ਮਾਨਂ ਚ ਮਾਨਦ
ਉਸ ਸੰਪਣੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਹੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪਿਆਰੇ, ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਇੱਜ਼ਤ ਦੇ, ਹੇ ਇੱਜ਼ਤ ਦੇਣ ਵਾਲੇ।'
ਸਕਲਭੁਵਨਨਾਥ ਪ੍ਰਾਣਨਾਥਂ ਮਦੀਯਂ ਨ ਕੁਰੁ ਵਧਮਨਨ੍ਤ ਪ੍ਰੇਮਸਿਨ੍ਧੋ ਸੁਬਨ੍ਧੋ
ਹੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਮੇਰੀ ਜਿੰਦ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਉਸਨੂੰ ਨਾ ਮਾਰ, ਹੇ ਅਨੰਤ ਪਿਆਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ, ਹੇ ਸੱਚੇ ਮਿੱਤਰ।
ਤ੍ਰਿਨਯਨਵਿਧਿਸ਼ੇषਾਃ षਣ੍ਮੁਖਸ਼੍ਚਾਸ੍ਯਸਂਘੈਃ ਸ੍ਤਵਨਵਿषਯਜਾਡ੍ਯਾਤ੍ਸ੍ਤੋਤੁਮੀਸ਼ਾ ਨ ਵਾਣੀ
ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸੰਪ ਤੇ ਛੇ ਮੁੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਕਾਰਤਿਕेय ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਤੇਰੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਨ ਤੋਂ ਅਸਮਰਥ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਕੁਮਤਿਰਹਮਧਿਜ੍ਞਾ ਯੋषਿਤਾਂ ਕ੍ਵਾਧਮਾ ਵਾ ਕ੍ਵ ਭੁਵਨਗਤਿਰੀਸ਼ਸ਼੍ਚਕ੍ਸ਼ੁषੋऽਗੋਚਰਾऽਪਿ ।। 4.19.
ਮੈਂ ਮੂਰਖ, ਅਗਿਆਨ, ਔਰਤ ਤੇ ਨੀਵੀਂ ਹਾਂ—ਮੇਰਾ ਕੀ ਜੋੜ ਤੇਰੇ ਨਾਲ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਮਕਸਦ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ?
ਸ੍ਤਵਨਵਿषਯਭੀਤਾ ਪਾਰ੍ਵਤੀ ਕਸ੍ਯ ਪਦ੍ਮਾ ਸ਼੍ਰੁਤਿਗਣਜਨਯਿਤ੍ਰੀ ਸ੍ਤੋਤੁਮੀਸ਼ਾ ਨ ਯਂ ਤ੍ਵਾਮ੍
ਪਾਰਵਤੀ, ਜੋ ਸਤਿ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਨ ਤੋਂ ਡਰਦੀ ਹੈ, ਪੁੱਛਦੀ ਹੈ: ਪਦਮਾ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ, ਉਹ ਤੁਹਾਡੀ ਵਡਿਆਈ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਦ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ?
ਸ਼ਯਾਨੋ ਰਤ੍ਨਪਰ੍ਯਙ੍ਕੇ ਰਤ੍ਨਭੂषਣਭੂषਿਤਃ
ਉਹ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਚੌਕੀ 'ਤੇ ਲੇਟਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਆਪ ਵੀ ਕੀਮਤੀ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।