ਪੁष੍ਪਭਦ੍ਰਾਨਦੀਤੀਰੇ ਨਿਰ੍ਜਨੇ ਕੇਤਕੀਵਨੇ
ਚੰਗੀ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਇਕੱਲੇ ਕੇਤਕੀ ਦੇ ਬਾਗ ਵਿੱਚ।
ਨਨ੍ਦਨੇ ਮਨ੍ਦਰਦ੍ਰੋਣ੍ਯਾਂ ਕਾਵੇਰੀਤੀਰਜੇ ਵਨੇ 4.17.
ਨੰਦਨ ਵਿੱਚ, ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਦੀ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਕਾਵੇਰੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ।
ਦ੍ਵੀਪੇਦ੍ਵੀਪੇ ਤੁ ਰਹਸਿ ਸ ਰੇਮੇ ਵਾਮਯਾ ਸਹ
ਹਰ ਟਾਪੂ ਉੱਤੇ, ਚੁੱਪ ਚਾਪ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਨਾਲ ਰਸ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।
ਏਵਂ ਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਂ ਤਦ੍ਗਤਮੇਵ ਮੁਹੂਰ੍ਤਵਤ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਲੰਘ ਗਏ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸਿਰਫ ਇਕ ਪਲ ਵਰਗਾ ਲੱਗਾ।
ਜਗਾਮ ਤਪਸੇ ਵਿਨ੍ਧ੍ਯਸ਼ੈਲਂ ਤੀਰ੍ਥਂ ਤਯਾ ਸਹ
ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜ ਤੇ ਤੀਰਥ ਲਈ ਤਪ ਕਰਣ ਗਿਆ।
ਤਪਸ੍ਤੇਪੇ ਨृਪਸ੍ਤਤ੍ਰ ਦਿਵ੍ਯਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਕਮ੍
ਉਥੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਸਾਲ ਤੱਕ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ।
ਮੂਰ੍ਛਾਮਾਪ ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਧ੍ਯਾਤ੍ਵਾ ਕृष੍ਣਪਦਾਮ੍ਬੁਜਮ੍
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਉਹ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ।
ਨਿਸ਼੍ਚੇष੍ਟਿਤਂ ਪਤਿਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤ੍ਯਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਾਣੈਸ਼੍ਚ ਪਞ੍ਚਭਿਃ
ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਲ ਵੇਖ ਕੇ, ਜਿਸ ਨੇ ਪੰਜ ਪ੍ਰਾਣ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ ਸਨ,
ਉਚ੍ਚੈ ਰੁਰੋਦ ਸ਼ੋਕਾਰ੍ਤਾ ਨਿਰ੍ਜਨੇ ਤੁ ਕਲਾਵਤੀ
ਕਲਾਵਤੀ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ, ਉਸ ਸੁੰਨੇ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਰੋਈ।
ਵਿਲਲਾਪ ਮਹਾਦੀਨਾ ਪਤਿਵ੍ਰਤਪਰਾਯਣਾ
ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ, ਉਹ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੀ ਰਹੀ।
ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਚ ਰੋਦਨਂ ਤਸ੍ਯਾਃ ਕृਪਯਾ ਚ ਕृਪਾਨਿਧਿਃ
ਉਸ ਦੀ ਰੋਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ, ਦਇਆ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੇ ਦਿਲੋਂ ਤਰਸ ਖਾਦਾ।
ਕ੍ਰੋਡੇ ਕृਤ੍ਵਾ ਚ ਤਂ ਤੂਰ੍ਣਂ ਰੁਰੋਦ ਭਗਵਾਨ੍ਵਿਭੁਃ 4.17.
ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਛੇਤੀ ਆਪਣੇ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ, ਆਪ ਵੀ ਰੋ ਪਿਆ।
ਜੀਵਂ ਸਂਚਾਰਯਾਮਾਸ ਬ੍ਰਹ੍ਮਜ੍ਞਾਨੇਨ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਤ੍
ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ, ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਮੁੜ ਜਿੰਦ ਦਿੱਤੀ।
ਪ੍ਰਣਨਾਮ ਚ ਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤਂ ਚ ਕਾਮਸਮਪ੍ਰਭਮ੍
ਉਸਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਜੋ ਕਾਮ ਦੇ ਵਰਗਾ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਹ ਉਸ ਅੱਗੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੀ।
ਸ ਵਿਧੇਰ੍ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵਵ੍ਰੇ ਨਿਰ੍ਵਾਣਮੀਪ੍ਸਿਤਮ੍
ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਮੁਕਤੀ ਮੰਗੀ।
ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਵਦਨਃ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ਸ੍ਮੇਰਾਨਨਸਰੋਰੁਹਃ
ਉਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਸੋਹਣਾ ਤੇ ਹੱਸਦਾ ਹੋਇਆ, ਕਮਲ ਵਾਂਗ।
ਤਮੁਵਾਚ ਸਤੀ ਤ੍ਰਸ੍ਤਾ ਵਰਂ ਦਾਤੁਂ ਸਮੁਦ੍ਯਤਮ੍ ਕਲਾਵਤ੍ਯੁਵਾਚ
ਡਰੀ ਹੋਈ ਸਤੀ ਨੇ, ਜੋ ਵਰ ਦੇਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਸੀ, ਉਸਨੂੰ ਆਖਿਆ। ਕਲਾਵਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ:
ਅਤੋऽਬਲਾਯਾ ਹੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਕਾ ਗਤਿਰ੍ਭਵਿਤਾ ਵਦ
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਦੱਸੋ—ਇੱਕ ਅਸਹਾਇ ਔਰਤ ਦਾ ਭਾਗ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ?
ਵ੍ਰਤਂ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾਯਾਸ਼੍ਚ ਪਤਿਰੇਵ ਸ਼੍ਰੁਤੌ ਸ਼੍ਰੁਤਮ੍
ਧਰਮ-ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹੀ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਤੀਵ੍ਰਤਾ ਔਰਤ ਲਈ ਉਸਦਾ ਪਤੀ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਚ ਪ੍ਰਿਯਤਰੋ ਨ ਬਨ੍ਧੁਃ ਸ੍ਵਾਮਿਨਃ ਪਰਃ
ਹਰ ਇਕ ਲਈ, ਪਤੀ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਕੋਈ ਪਿਆਰਾ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਮਾਲਕ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਹੈ।
ਸ੍ਵਾਮਿਸੇਵਾਵਿਹੀਨਾਯਾਃ ਸਰ੍ਵਂ ਤਨ੍ਨਿष੍ਫਲਂ ਭਵੇਤ੍
ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ, ਉਸਦੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸ੍ਨਾਨਂ ਚ ਸਰ੍ਵਤੀਰ੍ਥੇषੁ ਪृਥਿਵ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣਮ੍ 4.17.
ਸਾਰੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਤੇ ਧਰਤੀ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਨੀ—
ਪਠਨਂ ਸਰ੍ਵਵੇਦਾਨਾਂ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਚ ਤਪਾਂਸਿ ਚ
ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨੀ—
ਏਤਾਨਿ ਸ੍ਵਾਮਿਸੇਵਾਯਾਃ ਕਲਾਂ ਨਾਰ੍ਹਨ੍ਤਿ षੋਡਸ਼ੀਮ੍
ਇਹ ਸਭ ਪਤੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦੇ ਸੋਲ੍ਹਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹਨ।
ਪਤਂਤਿ ਕਾਲਸੂਤ੍ਰੇ ਚ ਯਾਵਚ੍ਚਂਦ੍ਰਦਿਵਾਕਰੌ
ਜਦ ਤੱਕ ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ ਹਨ, ਉਹ ਸਮੇਂ ਦੀ ਡੋਰੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸਂਤਤਂ ਵਿਪਰੀਤਂ ਚ ਕੁਰ੍ਵਂਤਿ ਸ਼ਬ੍ਦਮੁਲ੍ਬਣਮ੍
ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੇ ਉਲਟ ਸਬਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਬੋਲਦੇ ਹਨ।
ਮੁਖੇ ਤਾਸਾਂ ਦਦਤ੍ਯੇਵਮੁਲ੍ਕਾਂ ਚ ਯਮਕਿਂਕਰਾਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਯਮ ਦੇ ਦੂਤ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਚਿੰਗਾਰੀਆਂ ਪਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਭਕ੍ਸ਼ਂਤਿ ਜਨ੍ਮਸ਼ਤਕਂ ਰਕ੍ਤਮਾਂਸਪੁਰੀषਕਮ੍
ਉਹ ਸੌ ਜਨਮਾਂ ਤੱਕ ਖੂਨ, ਮਾਸ ਤੇ ਗੰਦ ਖਾਂਦੇ ਹਨ।
ਜਾਨਾਮਿ ਕਿਂਚਿਦਬਲਾ ਤ੍ਵਂ ਵੇਦਜਨਕੋ ਵਿਭੁਃ
ਮੈਂ ਤਾਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਜਾਣਦੀ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਅਸਹਾਇ ਹਾਂ; ਪਰ ਤੂੰ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈਂ।
ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਮੇਵਂਭੂਤਂ ਤ੍ਵਾਂ ਬੋਧਯਾਮਿ ਕਿਮਚ੍ਯੁਤ
ਤੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਹੈਂ, ਫਿਰ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕੀ ਸਿਖਾਵਾਂ, ਹੇ ਅਚੂਤ?