ਯੁਕ੍ਤਂ ਨਵਭਿਰਾਰੋਹੈਰਿਨ੍ਦ੍ਰਨੀਲਵਿਨਿਰ੍ਮਿਤੈਃ ਅਤ੍ਯੁਚ੍ਛ੍ਰਿਤਂ ਮਨੋਰਮ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਤੋऽਪਿ ਵਿਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍
ਉਹ ਨੌ ਮੰਜ਼ਿਲਾਂ ਵਾਲਾ, ਨੀਲਮ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ, ਬਹੁਤ ਉੱਚਾ ਤੇ ਸੋਹਣਾ ਸੀ। ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਤੇ ਮਨਮੋਹਣ ਸੀ।
ਨਾਰਦ ਉਵਾਚ ਯਤ੍ਨਤੋ ਯਦ੍ਗृਹਂ ਰਮ੍ਯਂ ਨਿਰ੍ਮਮੇ ਸੁਰਕਾਰੁਣਾ
ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਵੱਡੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ, ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਕਾਰੀਗਰ ਨੇ ਉਹ ਸੁਹਣਾ ਘਰ ਬਣਾਇਆ।
ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣਾਰ੍ਦ੍ਧਾਂਸ਼ਸਂਭੂਤਾ ਤੇਨ ਤੁਲ੍ਯਾ ਚ ਤੇਜਸਾ ਯਸ੍ਯਾਂ ਚ ਸੁਦृਢਾਂ ਭਕ੍ਤਿਂ ਸਨ੍ਤੋ ਵਾਞ੍ਛਂਤਿ ਸਨ੍ਤਤਮ੍ ।। 4.17.
ਉਹ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਤੋਂ ਜਨਮੀ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਰਗੇ ਹੀ ਚਮਕ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੱਕੀ ਭਕਤੀ ਨੂੰ ਸਾਧੂ ਸਦਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਨਾਰਦ ਉਵਾਚ ਮਾਨਵਃ ਕੇਨ ਪੁਣ੍ਯੇਨ ਕਥਮਾਪ ਸੁਦੁਰ੍ਲਭਾਮ੍
ਨਾਰਦ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਕਿਸ ਨੇਕ ਕੰਮ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਉਹ ਵੱਡੀ ਹੀ ਦੁਰਲਭ ਵਰਤ ਪਾਈ?
ਵृषਭਾਨੁਰ੍ਵ੍ਰਜਪਤਿਃ ਪੁਰਾऽऽਸੀਤ੍ਕੋ ਮਹਾਨਹੋ
ਵ੍ਰਿਸ਼ਭਾਨੁ, ਵ੍ਰਜ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਪਹਿਲਾਂ ਵੱਡਾ ਭਲਾ ਆਦਮੀ ਸੀ।
ਸੂਤ ਉਵਾਚ ਪ੍ਰਹਸ੍ਯੋਵਾਚ ਪ੍ਰੀਤ੍ਯਾ ਤਮਿਤਿਹਾਸਂ ਪੁਰਾਤਨਮ੍
ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੱਸ ਕੇ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਉਹ ਪੁਰਾਣੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਿਆ।
ਨਾਰਾਯਣ ਉਵਾਚ
ਨਾਰਾਯਣ ਨੇ ਕਿਹਾ:
ਕਲਾਵਤੀ ਰਤ੍ਨਮਾਲਾ ਮੇਨਕਾਸ਼੍ਚਾਤਿਦੁਰ੍ਲਭਾਃ
ਕਲਾਵਤੀ, ਰਤਨਮਾਲਾ ਤੇ ਮੇਨਕਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਰਲਭ ਹਨ।
ਸ਼ੈਲਾਧਿਪਂ ਹਰੇਰਂਸ਼ਂ ਮੇਨਕਾ ਸਾ ਹਿਮਾਲਯਮ੍
ਮੇਨਕਾ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਧੀ ਹੈ, ਜੋ ਹਰੀ ਦਾ ਅੰਸ਼, ਹਿਮਾਲਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੀਰਾਮਪਤ੍ਨੀ ਸ਼੍ਰੀਃ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਤ੍ਸੀਤਾ ਸਤ੍ਯਪਰਾਯਣਾ
ਸ੍ਰੀ, ਰਾਮ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸੀਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੱਚ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।
ਕਲਾਵਤੀ ਸੁਚਨ੍ਦ੍ਰਂ ਚ ਮਨੁਵਂਸ਼ਸਮੁਦ੍ਭਵਮ੍
ਕਲਾਵਤੀ ਨੇ ਸੁਚੰਦਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਮਨੂ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਸੀ।
ਮਨ੍ਯੇ ਗੁਣਵਤਾਂ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਮਾਤ੍ਮਾਨਮਤਿਸੁਨ੍ਦਰਮ੍ 4.17.
ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਗੁਣਵਾਨਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਤੇ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣਾ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ।
ਸੁਕੋਮਲਾਙ੍ਗਂ ਲਲਿਤਂ ਸ਼ਰਚ੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਧਿਕਾਨਨਮ੍
ਉਸ ਦੇ ਅੰਗ ਨਰਮ ਤੇ ਨਾਜੁਕ ਹਨ, ਤੇ ਚਿਹਰਾ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਚੰਦ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਹੈ।
ਕਟਾਕ੍ਸ਼ੈਰ੍ਮੋਹਿਤੁਂ ਸ਼ਕ੍ਤਾ ਮੁਨੀਨ੍ਦ੍ਰਾਣਾਂ ਚ ਮਾਨਸਮ੍
ਉਸ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨਾਲ, ਉਹ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਵੀ ਮੋਹ ਲੈਣ ਦੀ ਸਮਰਥ ਹੈ।
ਸ੍ਤਨਦ੍ਵਯਂ ਸੁਕਠਿਨਮਤਿਪੀਨੋਨ੍ਨਤਂ ਮੁਨੇ
ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਸਤਨ ਮਜ਼ਬੂਤ, ਬਹੁਤ ਭਰੇ ਹੋਏ ਤੇ ਉਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਹੇ ਮੁਨੀ।
ਹਸ੍ਤੌ ਪਾਦੌ ਚ ਰਕ੍ਤੌ ਚ ਪਕ੍ਵਬਿਮ੍ਬਫਲਾਧਰਮ੍
ਉਸ ਦੇ ਹੱਥ ਤੇ ਪੈਰ ਲਾਲ ਹਨ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਹੋਠ ਪੱਕੇ ਬਿੰਬਾ ਫਲ ਵਰਗੇ ਹਨ।
ਸ਼ਰਨ੍ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨਪਦ੍ਮਾਨਾਂ ਪ੍ਰਭਾਮੋਚਨਲੋਚਨਮ੍
ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਦਿਨ ਵਿਚ ਖਿੜੇ ਕਮਲਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਛੱਡਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਤੀਵ ਮਤ੍ਵਾ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਚ ਕਾਮਬਾਣਪ੍ਰਪੀਡਿਤਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚ ਕੇ ਤੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਇੱਛਾ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਗਿਆ।
ਕ੍ਰੀਡਾਂ ਚਕਾਰ ਰਹਸਿ ਸ੍ਥਾਨੇਸ੍ਥਾਨੇ ਮਨੋਹਰੇ
ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਡਾਂ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।
ਚਾਰੁਚਮ੍ਪਕਪੁष੍ਪਾਣਾਂ ਤਲ੍ਪੇ ਰਤਿਸੁਖਾਵਹੇ
ਸੋਹਣੇ ਚੰਪਾ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਸੇਜ ਉੱਤੇ, ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲਦੀ ਸੀ।
ਪੁष੍ਪਭਦ੍ਰਾਨਦੀਤੀਰੇ ਨਿਰ੍ਜਨੇ ਕੇਤਕੀਵਨੇ
ਚੰਗੀ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਇਕੱਲੇ ਕੇਤਕੀ ਦੇ ਬਾਗ ਵਿੱਚ।
ਨਨ੍ਦਨੇ ਮਨ੍ਦਰਦ੍ਰੋਣ੍ਯਾਂ ਕਾਵੇਰੀਤੀਰਜੇ ਵਨੇ 4.17.
ਨੰਦਨ ਵਿੱਚ, ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਦੀ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਕਾਵੇਰੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ।
ਦ੍ਵੀਪੇਦ੍ਵੀਪੇ ਤੁ ਰਹਸਿ ਸ ਰੇਮੇ ਵਾਮਯਾ ਸਹ
ਹਰ ਟਾਪੂ ਉੱਤੇ, ਚੁੱਪ ਚਾਪ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਨਾਲ ਰਸ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।
ਏਵਂ ਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਂ ਤਦ੍ਗਤਮੇਵ ਮੁਹੂਰ੍ਤਵਤ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਲੰਘ ਗਏ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸਿਰਫ ਇਕ ਪਲ ਵਰਗਾ ਲੱਗਾ।
ਜਗਾਮ ਤਪਸੇ ਵਿਨ੍ਧ੍ਯਸ਼ੈਲਂ ਤੀਰ੍ਥਂ ਤਯਾ ਸਹ
ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜ ਤੇ ਤੀਰਥ ਲਈ ਤਪ ਕਰਣ ਗਿਆ।
ਤਪਸ੍ਤੇਪੇ ਨृਪਸ੍ਤਤ੍ਰ ਦਿਵ੍ਯਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਕਮ੍
ਉਥੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਸਾਲ ਤੱਕ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ।
ਮੂਰ੍ਛਾਮਾਪ ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਧ੍ਯਾਤ੍ਵਾ ਕृष੍ਣਪਦਾਮ੍ਬੁਜਮ੍
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਉਹ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ।
ਨਿਸ਼੍ਚੇष੍ਟਿਤਂ ਪਤਿਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤ੍ਯਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਾਣੈਸ਼੍ਚ ਪਞ੍ਚਭਿਃ
ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਲ ਵੇਖ ਕੇ, ਜਿਸ ਨੇ ਪੰਜ ਪ੍ਰਾਣ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ ਸਨ,
ਉਚ੍ਚੈ ਰੁਰੋਦ ਸ਼ੋਕਾਰ੍ਤਾ ਨਿਰ੍ਜਨੇ ਤੁ ਕਲਾਵਤੀ
ਕਲਾਵਤੀ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ, ਉਸ ਸੁੰਨੇ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਰੋਈ।
ਵਿਲਲਾਪ ਮਹਾਦੀਨਾ ਪਤਿਵ੍ਰਤਪਰਾਯਣਾ
ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ, ਉਹ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੀ ਰਹੀ।