ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ ਯੋਗੇਨ ਪ੍ਰਾਣਾਂਸ੍ਤਤ੍ਯਾਜ ਪੁਨਃ ਸ਼ਾਪਾਨ੍ਮਮੈਵ ਹਿ ।। 1.17.
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਯੋਗ ਦੀ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਾਣ ਛੱਡੇ, ਪਰ ਇਹ ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਪ ਕਰਕੇ ਹੋਇਆ।
ਕਾਲਂ ਲਕ੍ਸ਼ਯੁਗਂ ਵ੍ਯਾਪ੍ਯ ਸ੍ਥਿਤਿਰਸ੍ਯ ਮਹੀਤਲੇ
ਇੱਕ ਲੱਖ ਯੁਗਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਲੰਘਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ, ਉਸ ਦੀ ਹਜ਼ੂਰੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰਹੀ।
ਅਸ੍ਯ ਕਾਲਾਵਸ਼ੇषਸ੍ਯ ਕਿਞ੍ਚਿਦਸ੍ਤਿ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮ
ਇਸ ਬਚੇ ਹੋਏ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਹੁਣ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਹੀ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ।
ਦਾਸ੍ਯਾਮਿ ਜੀਵਦਾਨਂ ਚ ਸ੍ਵਯਂ ਵਿष੍ਣੋਃ ਪ੍ਰਸਾਦਤਃ
ਮੈਂ ਆਪ ਹੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਜਿੰਦ ਦੀ ਭੇਟ ਦੇਵਾਂਗਾ।
ਨਾਗਤੋ ਹਰਿਰਤ੍ਰੇਤਿ ਤ੍ਵਯਾ ਯਤ੍ਕਥਿਤਂ ਦ੍ਵਿਜ
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਆਖਿਆ ਕਿ 'ਹਰੀ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਆਇਆ'—
ਸ੍ਵੇਚ੍ਛਾਮਯਃ ਪਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਭਕ੍ਤਾਨੁਗ੍ਰਹਵਿਗ੍ਰਹਃ
ਉੱਚਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਭਗਤਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਵਿषਿਸ਼੍ਚ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਿਵਚਨੋ ਨੁਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰਵਾਚਕਃ
‘ਵਿਸ਼ਿ’ ਸ਼ਬਦ ਹਰ ਥਾਂ ਫੈਲਣ ਦਾ ਅਰਥ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ‘ਨੁ’ ਹਰ ਥਾਂ ਹੋਣ ਦੀ ਗੱਲ ਦੱਸਦਾ ਹੈ।
ਅਪਵਿਤ੍ਰਃ ਪਵਿਤ੍ਰੋ ਵਾ ਸਰ੍ਵਾਵਸ੍ਥਾਂ ਗਤੋऽਪਿ ਵਾ
ਚਾਹੇ ਕੋਈ ਅਪਵਿੱਤਰ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਪਵਿੱਤਰ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ,
ਕਰ੍ਮਾਰਮ੍ਭੇ ਚ ਮਧ੍ਯੇ ਵਾ ਸ਼ੇषੇ ਵਿष੍ਣੁਂ ਚ ਯਃ ਸ੍ਮਰੇਤ੍
ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੰਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ, ਵਿਚਕਾਰ ਜਾਂ ਅੰਤ ਤੇ, ਜੋ ਵੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ,
ਅਹਂ ਸ੍ਰष੍ਟਾ ਚ ਜਗਤਾਂ ਵਿਧਾਤਾ ਸਂਹਰੋ ਹਰਃ
ਮੈਂ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ ਹਾਂ, ਸਭ ਕੁਝ ਠੀਕ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹਾਂ, ਤੇ ਹਰਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਕਾਲਃ ਸਂਹਰਤੇ ਲੋਕਾਨ੍ਯਮਃ ਸ਼ਾਸ੍ਤਾ ਚ ਪਾਪਿਨਾਮ੍ 1.17.
ਕਾਲ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਯਮ ਪਾਪੀਆਂ ਦਾ ਹਾਕਮ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵੇਸ਼ਾ ਯਾ ਚ ਸਰ੍ਵਾਦ੍ਯਾ ਪ੍ਰਕृਤਿਃ ਸਰ੍ਵਸੂਃ ਪੁਰਾ
ਉਹ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ, ਜੋ ਸਭ ਦੀ ਮੂਲ ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀ।
ਮਹੇਸ਼੍ਵਰ ਉਵਾਚ ਵੇਦਾਨਧੀਤ੍ਯ ਭਵਤਾ ਜ੍ਞਾਤਃ ਕਃ ਸਾਰ ਏਵ ਚ
ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਵੇਦ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਕੌਣ ਉਸ ਦਾ ਸਾਰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ?
ਸ਼ਿष੍ਯਃ ਕਸ੍ਯ ਮੁਨੀਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਕਸ੍ਤ੍ਵਂ ਨਾਮ੍ਨਾ ਚ ਭੋ ਦ੍ਵਿਜ
ਤੂੰ ਕਿਸ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਚੇਲਾ ਹੈਂ? ਤੇਰਾ ਨਾਂ ਕੀ ਹੈ, ਦੋਵਾਂ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆ?
ਵਿਡਮ੍ਬਯਸਿ ਦੇਵਾਂਸ਼੍ਚ ਵਿष੍ਣੁਮਸ੍ਮਾਕਮੀਸ਼੍ਵਰਮ੍
ਤੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਤੇ ਸਾਡੇ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਮਖੌਲ ਉਡਾਉਂਦਾ ਹੈਂ।
ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਗਤੇ ਪਤੇਦ੍ਦੇਹੋ ਦੇਹਿਨਾਂ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਿ
ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਛੱਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜਿੰਦ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਜੀਵਸ੍ਤਤ੍ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਸ਼੍ਚ ਮਨੋ ਜ੍ਞਾਨਂ ਚ ਚੇਤਨਾ
ਜੀਵ, ਉਸ ਦੀ ਪਰਛਾਈ, ਮਨ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਚੇਤਨਾ,
ਨਿਦ੍ਰਾ ਦਯਾ ਚ ਤਨ੍ਦ੍ਰਾ ਚ ਕ੍ਸ਼ੁਤ੍ਤृष੍ਣਾ ਪੁष੍ਟਿਰੇਵ ਚ
ਨੀਂਦ, ਦਇਆ, ਸੁਸਤਾਪਣ, ਭੁੱਖ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਪਾਲਣਾ,
ਪ੍ਰਯਾਤਿ ਯਤ੍ਪੁਰਃ ਸ਼ਕ੍ਤਿਰੀਸ਼੍ਵਰੇ ਗਮਨੋਨ੍ਮੁਖੇ
ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਭੂ ਜਾਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਸ਼ਕਤੀ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਹੈ,
ਈਸ਼੍ਵਰੇ ਚ ਸ੍ਥਿਤੇ ਦੇਹੀ ਕ੍ਸ਼ਮਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮਸੁ
ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਭੂ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੀਵ ਹਰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਜੋਗਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਚ ਜਗਤਾਂ ਵਿਧਾਤਾ ਸਰ੍ਵਕਾਰਕਃ 1.17.
ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਪ ਹੀ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ ਤੇ ਸਭ ਕੰਮਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ।
ਯੁਗਲਕ੍ਸ਼ਂ ਤਪਸ੍ਤਪ੍ਤਂ ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣਸ੍ਯ ਚ ਵੇਧਸਾ
ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਾਰ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਲਈ ਦੱਸ ਦੱਸ ਹਜ਼ਾਰ ਜੋੜ ਤਪ ਕਰੇ।
ਅਸਂਖ੍ਯਕਾਲਂ ਸੁਚਿਰਂ ਤਪਸ੍ਤਪ੍ਤਂ ਹਰੇਰ੍ਮਯਾ
ਅਣਗਿਣਤ ਸਮਿਆਂ ਤੱਕ ਮੈਂ ਹਰੀ ਲਈ ਕਠੋਰ ਤਪ ਕਰੇ।
ਅਧੁਨਾ ਪਞ੍ਚਵਕ੍ਤ੍ਰੇਣ ਯਨ੍ਨਾਮਗੁਣਕੀਰ੍ਤਨਮ੍
ਹੁਣ ਮੈਂ ਪੰਜ ਮੂੰਹਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਨਾਂ ਤੇ ਗੁਣ ਗਾਉਂਦਾ ਹਾਂ।
ਮਤ੍ਤੋ ਯਾਤਿ ਚ ਮृਤ੍ਯੁਸ਼੍ਚ ਯਨ੍ਨਾਮਗੁਣਕੀਰ੍ਤ੍ਤਨਾਤ੍
ਮੇਰੇ ਨਾਮ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਸਿਮਰਨ ਕਰਕੇ, ਮੌਤ ਵੀ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਸਂਹਰ੍ਤ੍ਤਾऽਪ੍ਯਹਂ ਮृਤ੍ਯੁਂਜਯਾਭਿਧਃ
ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਮੈਨੂੰ ਮੌਤ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਪਾਉਣ ਵਾਲਾ ਆਖਦੇ ਹਨ।
ਕਾਲੇ ਤਤ੍ਰ ਵਿਲੀਨੋऽਹਮਾਵਿਰ੍ਭੂਤਸ੍ਤਤਃ ਪੁਨਃ
ਸਮਾਂ ਆਉਣ ਤੇ ਮੈਂ ਉਥੇ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ ਤੇ ਫਿਰ ਮੁੜ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ।
ਗੋਲੋਕੇ ਯਃ ਸ ਵੈਕੁਣ੍ਠੇ ਸ਼੍ਵੇਤਦ੍ਵੀਪੇ ਸ ਏਵ ਚ
ਜੋ ਗੋਲੋਕ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਉਹੀ ਵੈਕੁੰਠ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਤੇ ਉਹੀ ਸ਼੍ਵੇਤਦਵੀਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੈ।
ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਂ ਤੁ ਦਿਵ੍ਯਾਨਾਂ ਯੁਗਾਨਾਮੇਕਸਪ੍ਤਤਿਃ
ਇੱਕ ਮਨਵੰਤਰੀ ਇਕਹੱਤਰ ਦਿਵਯ ਯੁਗਾਂ ਤੋਂ ਬਣਦੀ ਹੈ।
ਏਤਤ੍ਸਂਖ੍ਯਾਵਿਸ਼ਿष੍ਟਸ੍ਯ ਸ਼ਤਵਰ੍षਾਯੁषੋ ਵਿਧੇਃ
ਇਹੀ ਗਿਣਤੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਹੈ।