ਮਾਲਾਵਤੀਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵਿਪ੍ਰਰੂਪੀ ਜਨਾਰ੍ਦਨਃ
ਮਾਲਾਵਤੀ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਜਨਾਰਦਨ ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਆਇਆ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣਿਆ।
ਸੌਤਿਰੁਵਾਚ ਪਰਸ੍ਪਰਂ ਚ ਸਮ੍ਭਾषਾ ਬਭੂਵ ਤਤ੍ਰ ਸਂਸਦਿ
ਸੌਤੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਉਥੇ ਉਸ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਗੱਲਬਾਤ ਹੋਈ।
ਮਾ ਤਂ ਬੁਬੁਧਿਰੇ ਦੇਵਾਃ ਸ਼੍ਰੀਹਰਿਂ ਵਿਪ੍ਰਰੂਪਿਣਮ੍
ਦੇਵਤੇ ਸ਼੍ਰੀਹਰੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਆਇਆ ਸੀ, ਪਛਾਣ ਨਾ ਸਕੇ।
ਸੁਰਾਨ੍ਸਮ੍ਬੋਧ੍ਯ ਵਿਪ੍ਰਸ਼੍ਚ ਵਾਚਾ ਮਧੁਰਯਾ ਦ੍ਵਿਜ
ਉਸ ਨੇ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ, ਹੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ—
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ ਉਵਾਚ ਯਯਾਚੇ ਜੀਵਦਾਨਂ ਚ ਸ੍ਵਾਮਿਨਃ ਸ਼ੋਕਕਰ੍षਿਤਾ
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਉਹ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਤਪ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸਵਾਮੀ ਕੋਲ ਜਿੰਦ ਦੀ ਭੇਟ ਮੰਗ ਰਹੀ ਸੀ।
ਅਧੁਨਾ ਕਿਮਨੁष੍ਠਾਨਮਸ੍ਯ ਕਾਰ੍ਯਸ੍ਯ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤਮ੍
ਹੁਣ, ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕੀ ਸਹੀ ਹੈ?
ਸ਼ਪ੍ਤੁਕਾਮਾ ਸੁਰਾਨ੍ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਸਾਧ੍ਵੀ ਤੇਜਸ੍ਵਿਨੀ ਵਰਾ
ਉਹ ਸਤਕਾਰੀ ਤੇ ਤੇਜਵਾਨ ਇਸਤਰੀ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇਣ ਲੱਗੀ ਸੀ।
ਸ੍ਤੁਤਿਃ ਕृਤਾ ਚ ਯੁष੍ਮਾਭਿਃ ਸ਼੍ਵੇਤਦ੍ਵੀਪੇ ਹਰੇਰਪਿ
ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਨੇ ਸ਼੍ਵੇਤਦੀਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਰੀ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਬਭੂਵਾਕਾਸ਼ਵਾਣੀਤਿ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਯਾਸ੍ਯਤਿ ਕੇਸ਼ਵ
ਫਿਰ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਛੋਂ ਆਵਾਜ਼ ਆਈ: 'ਕੇਸ਼ਵ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਵੇਗਾ।'
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਯ ਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸ੍ਵਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਜਗਦ੍ਗੁਰੁਃ
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਆਪ ਜਗਤ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਬ੍ਰਹਮਾ—
ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ ਯੋਗੇਨ ਪ੍ਰਾਣਾਂਸ੍ਤਤ੍ਯਾਜ ਪੁਨਃ ਸ਼ਾਪਾਨ੍ਮਮੈਵ ਹਿ ।। 1.17.
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਯੋਗ ਦੀ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਾਣ ਛੱਡੇ, ਪਰ ਇਹ ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਪ ਕਰਕੇ ਹੋਇਆ।
ਕਾਲਂ ਲਕ੍ਸ਼ਯੁਗਂ ਵ੍ਯਾਪ੍ਯ ਸ੍ਥਿਤਿਰਸ੍ਯ ਮਹੀਤਲੇ
ਇੱਕ ਲੱਖ ਯੁਗਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਲੰਘਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ, ਉਸ ਦੀ ਹਜ਼ੂਰੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰਹੀ।
ਅਸ੍ਯ ਕਾਲਾਵਸ਼ੇषਸ੍ਯ ਕਿਞ੍ਚਿਦਸ੍ਤਿ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮ
ਇਸ ਬਚੇ ਹੋਏ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਹੁਣ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਹੀ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ।
ਦਾਸ੍ਯਾਮਿ ਜੀਵਦਾਨਂ ਚ ਸ੍ਵਯਂ ਵਿष੍ਣੋਃ ਪ੍ਰਸਾਦਤਃ
ਮੈਂ ਆਪ ਹੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਜਿੰਦ ਦੀ ਭੇਟ ਦੇਵਾਂਗਾ।
ਨਾਗਤੋ ਹਰਿਰਤ੍ਰੇਤਿ ਤ੍ਵਯਾ ਯਤ੍ਕਥਿਤਂ ਦ੍ਵਿਜ
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਆਖਿਆ ਕਿ 'ਹਰੀ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਆਇਆ'—
ਸ੍ਵੇਚ੍ਛਾਮਯਃ ਪਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਭਕ੍ਤਾਨੁਗ੍ਰਹਵਿਗ੍ਰਹਃ
ਉੱਚਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਭਗਤਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਵਿषਿਸ਼੍ਚ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਿਵਚਨੋ ਨੁਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰਵਾਚਕਃ
‘ਵਿਸ਼ਿ’ ਸ਼ਬਦ ਹਰ ਥਾਂ ਫੈਲਣ ਦਾ ਅਰਥ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ‘ਨੁ’ ਹਰ ਥਾਂ ਹੋਣ ਦੀ ਗੱਲ ਦੱਸਦਾ ਹੈ।
ਅਪਵਿਤ੍ਰਃ ਪਵਿਤ੍ਰੋ ਵਾ ਸਰ੍ਵਾਵਸ੍ਥਾਂ ਗਤੋऽਪਿ ਵਾ
ਚਾਹੇ ਕੋਈ ਅਪਵਿੱਤਰ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਪਵਿੱਤਰ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ,
ਕਰ੍ਮਾਰਮ੍ਭੇ ਚ ਮਧ੍ਯੇ ਵਾ ਸ਼ੇषੇ ਵਿष੍ਣੁਂ ਚ ਯਃ ਸ੍ਮਰੇਤ੍
ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੰਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ, ਵਿਚਕਾਰ ਜਾਂ ਅੰਤ ਤੇ, ਜੋ ਵੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ,
ਅਹਂ ਸ੍ਰष੍ਟਾ ਚ ਜਗਤਾਂ ਵਿਧਾਤਾ ਸਂਹਰੋ ਹਰਃ
ਮੈਂ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ ਹਾਂ, ਸਭ ਕੁਝ ਠੀਕ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹਾਂ, ਤੇ ਹਰਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਕਾਲਃ ਸਂਹਰਤੇ ਲੋਕਾਨ੍ਯਮਃ ਸ਼ਾਸ੍ਤਾ ਚ ਪਾਪਿਨਾਮ੍ 1.17.
ਕਾਲ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਯਮ ਪਾਪੀਆਂ ਦਾ ਹਾਕਮ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵੇਸ਼ਾ ਯਾ ਚ ਸਰ੍ਵਾਦ੍ਯਾ ਪ੍ਰਕृਤਿਃ ਸਰ੍ਵਸੂਃ ਪੁਰਾ
ਉਹ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ, ਜੋ ਸਭ ਦੀ ਮੂਲ ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀ।
ਮਹੇਸ਼੍ਵਰ ਉਵਾਚ ਵੇਦਾਨਧੀਤ੍ਯ ਭਵਤਾ ਜ੍ਞਾਤਃ ਕਃ ਸਾਰ ਏਵ ਚ
ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਵੇਦ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਕੌਣ ਉਸ ਦਾ ਸਾਰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ?
ਸ਼ਿष੍ਯਃ ਕਸ੍ਯ ਮੁਨੀਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਕਸ੍ਤ੍ਵਂ ਨਾਮ੍ਨਾ ਚ ਭੋ ਦ੍ਵਿਜ
ਤੂੰ ਕਿਸ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਚੇਲਾ ਹੈਂ? ਤੇਰਾ ਨਾਂ ਕੀ ਹੈ, ਦੋਵਾਂ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆ?
ਵਿਡਮ੍ਬਯਸਿ ਦੇਵਾਂਸ਼੍ਚ ਵਿष੍ਣੁਮਸ੍ਮਾਕਮੀਸ਼੍ਵਰਮ੍
ਤੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਤੇ ਸਾਡੇ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਮਖੌਲ ਉਡਾਉਂਦਾ ਹੈਂ।
ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਗਤੇ ਪਤੇਦ੍ਦੇਹੋ ਦੇਹਿਨਾਂ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਿ
ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਛੱਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜਿੰਦ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਜੀਵਸ੍ਤਤ੍ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਸ਼੍ਚ ਮਨੋ ਜ੍ਞਾਨਂ ਚ ਚੇਤਨਾ
ਜੀਵ, ਉਸ ਦੀ ਪਰਛਾਈ, ਮਨ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਚੇਤਨਾ,
ਨਿਦ੍ਰਾ ਦਯਾ ਚ ਤਨ੍ਦ੍ਰਾ ਚ ਕ੍ਸ਼ੁਤ੍ਤृष੍ਣਾ ਪੁष੍ਟਿਰੇਵ ਚ
ਨੀਂਦ, ਦਇਆ, ਸੁਸਤਾਪਣ, ਭੁੱਖ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਪਾਲਣਾ,
ਪ੍ਰਯਾਤਿ ਯਤ੍ਪੁਰਃ ਸ਼ਕ੍ਤਿਰੀਸ਼੍ਵਰੇ ਗਮਨੋਨ੍ਮੁਖੇ
ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਭੂ ਜਾਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਸ਼ਕਤੀ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਹੈ,
ਈਸ਼੍ਵਰੇ ਚ ਸ੍ਥਿਤੇ ਦੇਹੀ ਕ੍ਸ਼ਮਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮਸੁ
ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਭੂ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੀਵ ਹਰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਜੋਗਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।