ਯਸ਼ੋਦਾ ਭ੍ਰਮਣਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਾ ਘਰ੍ਮਸਂਯੁਤਾ
ਲੱਭਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਯਸ਼ੋਦਾ ਥੱਕ ਕੇ ਤੇ ਪਸੀਨੇ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਆਰਾਮ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਈ।
ਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਾਂ ਮਾਤਰਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਕृਪਾਲੁਃ ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮਃ ।।4.14.
ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਕਰਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਦਇਆਲੂ ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ—
ਕਰੇ ਧृਤ੍ਵਾ ਚ ਤਂ ਦੇਵੀ ਸਮਾਨੀਯ ਸ੍ਵਮਾਲਯਮ੍
ਉਸ ਦੇਵੀ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਘਰ ਲੈ ਆਈ।
ਬਦ੍ਧ੍ਵਾ ਕृष੍ਣਂ ਯਸ਼ੋਦਾ ਸਾ ਜਗਾਮ ਸ੍ਵਾਲਯਂ ਪ੍ਰਤਿ
ਯਸ਼ੋਦਾ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਘਰ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਈ।
ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਮਾਤ੍ਰੇਣ ਸਹਸਾ ਤਤ੍ਰ ਨਾਰਦ
ਹੇ ਨਾਰਦ, ਸਿਰਫ਼ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਛੂਹਣ ਨਾਲ—
ਸੁਵੇषਃ ਪੁਰੁषੋ ਦਿਵ੍ਯੋ ਵृਕ੍ਸ਼ਾਦਾਵਿਰ੍ਬਭੂਵ ਹ
—ਉਥੇ ਦਰੱਖਤ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਸੋਹਣੇ ਵੈਸ਼ ਭੂਸ਼ਿਤ ਪੁਰਖ ਅਚਾਨਕ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਿਆ।
ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਜਗਤੀਨਾਥਂ ਸ਼ਾਤਕੌਮ੍ਭਪਰਿਚ੍ਛਦਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ, ਜੋ ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਵੰਦਨਾ ਕੀਤੀ।
ਸਾ ਵृਕ੍ਸ਼ਪਤਨਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਭਿਯਾ ਤ੍ਰਸ੍ਤਾ ਵ੍ਰਜੇਸ਼੍ਵਰੀ
ਉਹ, ਜਦੋਂ ਦਰਖ਼ਤ ਡਿੱਗਦਾ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਡਰ ਗਈ ਤੇ ਘਬਰਾ ਗਈ, ਹੇ ਵ੍ਰਜ ਦੀ ਰਾਣੀ।
ਆਜਗ੍ਮੁਰ੍ਗੋਕੁਲਸ੍ਥਾਸ਼੍ਚ ਗੋਪਾ ਗੋਪ੍ਯਸ਼੍ਚ ਤਦ੍ਗृਹਮ੍
ਗੋਕੁਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਗੋਆਲੇ ਤੇ ਗੋਆਲਣਾਂ ਸਭ ਉਸ ਘਰ ਵੱਲ ਆ ਗਏ।
ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਸ੍ਥਵਿਰੇ ਕਾਲੇ ਤਨਯੋऽਯਂ ਬਭੂਵ ਹ
ਬਹੁਤ ਹੀ ਵੱਡੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਸੁਮਤਿਰ੍ਨਾਸ੍ਤਿ ਤੇ ਸਤ੍ਯਂ ਜ੍ਞਾਤਂ ਨਨ੍ਦਵ੍ਰਜੇਸ਼੍ਵਰਿ
ਤੇਰੀ ਸੋਚ ਠੀਕ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਸੱਚ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਨੰਦ ਜੀ, ਵ੍ਰਜ ਦੀ ਰਾਣੀ।
ਪੁਤ੍ਰਂ ਬਦ੍ਧ੍ਵਾ ਗਵ੍ਯਹੇਤੋਰ੍ਵृਕ੍ਸ਼ਮੂਲੇ ਚ ਨਿष੍ਠੁਰੇ 4.14.
ਗਾਂਵਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਪਾਉਣ ਲਈ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਦਰਖ਼ਤ ਦੇ ਤਲੇ, ਸਖ਼ਤ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ।
ਵृਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਪਤਨਾਦ੍ਗੋਪੀ ਭਾਗ੍ਯਾਦ੍ਬਾਲੋऽਪਿ ਜੀਵਿਤਃ
ਦਰਖ਼ਤ ਡਿੱਗਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਗੋਪੀਆਂ ਦੇ ਭਾਗ ਨਾਲ, ਉਹ ਨਿੱਕਾ ਮੁੰਡਾ ਬਚ ਗਿਆ।
ਆਸ਼ਿषਂ ਯੁਯੁਜੁਰ੍ਵਿਪ੍ਰਾ ਬਨ੍ਦਿਨਸ਼੍ਚ ਸ਼ੁਭਾਵਹਾਮ੍
ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਤੇ ਭਟਾਂ ਨੇ ਸੁਭਾਗ ਵਾਲੀਆਂ ਦੂਆਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ।
ਏਵਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਜਨਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਪ੍ਰਯਯੁਰ੍ਨਿਜਮਨ੍ਦਿਰਮ੍
ਇਹ ਸਭ ਕਰ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ।
ਨਨ੍ਦ ਉਵਾਚ ਅਥਵਾ ਤ੍ਵਂ ਗृਹਾਦ੍ਗਚ੍ਛ ਤ੍ਵਯਾ ਮੇ ਕਿਂ ਪ੍ਰਯੋਜਨਮ੍
ਨੰਦ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਜਾਂ ਤੂੰ ਘਰੋਂ ਚਲੀ ਜਾ, ਤੇਰਾ ਮੇਰੇ ਲਈ ਹੁਣ ਕੀ ਲਾਭ ਹੈ?
ਸ਼ਤਕੂਪਾਧਿਕਾ ਵਾਪੀ ਸ਼ਤਵਾਪੀਸਮਂ ਸਰਃ
ਇੱਕ ਕੂਆਂ ਜੋ ਸੌ ਕੂਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ, ਤੇ ਇੱਕ ਸਰੋਵਰ ਜੋ ਸੌ ਕੂਆਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ,
ਤਪੋਦਾਨੋਦ੍ਭਵਂ ਪੁਣ੍ਯਂ ਜਨ੍ਮਾਨ੍ਤਰਸੁਖਪ੍ਰਦਮ੍
ਤਪ ਤੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ, ਜੋ ਅਗਲੇ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਖ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਪੁਤ੍ਰਾਦਪਿ ਪਰੋ ਬਨ੍ਧੁਰ੍ਨ ਭੂਤੋ ਨ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ਯਸ਼ੋਦਾ ਰੋਹਿਣੀ ਚੈਵ ਨਿਯੁਕ੍ਤਾ ਗृਹਕਰ੍ਮਣਿ
ਪੁੱਤਰ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਕੋਈ ਮਿੱਤਰ ਨਾ ਹੋਇਆ ਤੇ ਨਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਯਸ਼ੋਦਾ ਤੇ ਰੋਹਣੀ ਘਰ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।
ਨਾਰਦ ਉਵਾਚ ਭਗਵਨ੍ਹੇਤੁਨਾ ਕੇਨ ਵृਕ੍ਸ਼ਤ੍ਵਂ ਸਮਵਾਪ ਹ
ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਉਹ ਦਰਖ਼ਤ ਬਣਿਆ?
ਕੁਬੇਰਤਨਯਃ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ਨਾਮ੍ਨਾ ਯੋ ਨਲਕੂਬਰਃ
ਕੁਬੇਰ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁੱਤਰ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਂ ਨਲਕੂਬਰ ਸੀ,
ਨਿਰ੍ਜਨੇ ਸਰਸਸ੍ਤੀਰੇ ਪੁष੍ਪੋਦ੍ਯਾਨੇ ਮਨੋਹਰੇ 4.14.
ਇੱਕ ਸੁੰਨੇ ਥਾਂ ਤੇ ਝੀਲ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਸੋਹਣੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਬਾਗ ਵਿੱਚ,
ਵਿਧਾਯ ਪੁष੍ਪਸ਼ਯਨੇ ਰਤ੍ਨਦੀਪੈਸ਼੍ਚ ਦੀਪਿਤਮ੍
ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਚੌਕੀ ਬਿਛਾ ਕੇ, ਰਤਨਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਦੀਵਟੀਆਂ ਨਾਲ ਰੌਸ਼ਨ ਕੀਤਾ,
ਪਰਿਤਃ ਪੁष੍ਪਮਾਲ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਕ੍ਸ਼ੌਮਵਸ੍ਤ੍ਰੈਸ਼੍ਚ ਵੇष੍ਟਿਤਮ੍
ਚਾਰੋਂ ਪਾਸਿਆਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਰੇਸ਼ਮੀ ਕਪੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲਪੇਟਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਸ਼ृਙ੍ਗਾਰਾष੍ਟਪ੍ਰਕਾਰਂ ਚ ਵਿਪਰੀਤਾਦਿਕਂ ਸੁਖਮ੍
ਪਿਆਰ ਦੇ ਅੱਠ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ, ਉਲਟ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲਾ ਸੁਖ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਅਙ੍ਗ ਪ੍ਰਤ੍ਯਙ੍ਗਸਂਯੋਗਤ੍ਰਿਵਿਧਾਸ਼੍ਲੇषਣਂ ਮੁਦਾ
ਅੰਗ ਤੇ ਅੰਗ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗਲਵੱਕੜਾਂ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਜਲਾਤ੍ਸ੍ਥਲੇ ਸ੍ਥਲਾਤ੍ਤੋਯੇ ਕਾਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਵਿਸ਼ਾਰਦਃ
ਜੋ ਕਾਮਕਲਾ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਸੁੱਕੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ, ਜਾਂ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਖੇਡਦਾ ਹੈ।
ਨਗ੍ਨਾਂ ਰਮ੍ਭਾਂ ਮੁਕ੍ਤਕੇਸ਼ੀਂ ਪੀਨਸ਼੍ਰੋਣਿਪਯੋਧਰਾਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਰੰਭਾ ਨੂੰ ਨੰਗੀ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਵਾਲ ਖੁਲ੍ਹੇ ਹੋਏ, ਨੀਵੇਂ ਕਮਰ ਤੇ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਿਨੇ ਸਨ।
ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤੀਂ ਪ੍ਰਾਣਨਾਥਂ ਚ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਂ ਸਸ੍ਮਿਤਂ ਮੁਦਾ
ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਵੱਲ ਤੱਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਤੇ ਉਹ ਵੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਤੱਕ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਰਤ੍ਨਕੁਣ੍ਡਲਯੁਗ੍ਮੇਨ ਗਣ੍ਡਸ੍ਥਲਵਿਰਾਜਿਤਾਮ੍
ਉਸਦੇ ਗਲ੍ਹੇ ਚਮਕਦੇ ਰਤਨ ਵਾਲੇ ਕੰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸਨ।