ਸ਼ੀਤਲੋष੍ਣੋਦਕਸ੍ਨਾਨਂ ਸੁਸ੍ਨਿਗ੍ਧਚਨ੍ਦਨਦ੍ਰਵਮ੍
ਠੰਡੇ ਜਾਂ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਾਇਆ ਹੋਇਆ ਚੰਦਨ ਦਾ ਲੇਪ,
ਏਤਤ੍ਤੇ ਕਥਿਤਂ ਵਤ੍ਸੇ ਸਦ੍ਯੋਵਾਯੁਪ੍ਰਣਾਸ਼ਨਮ੍
ਏ ਬੱਚੇ, ਇਹ ਮੈਂ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਇਹ ਸਾਰੇ ਵਾਤ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਨਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਵ੍ਯਾਧਿਸਂਘਸ਼੍ਚ ਕਥਿਤਸ੍ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਵਿਵਿਧਾਨਿ ਚ 1.16.
ਰੋਗਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛੇ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕੇ ਵੀ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ।
ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਣ੍ਯੇਤਾਨਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਵ੍ਯਾਧਿਕ੍ਸ਼ਯਕਰਾਣਿ ਚ
ਇਹ ਸਾਰੇ ਤਰੀਕੇ ਰੋਗ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ।
ਨ ਸ਼ਕ੍ਤਃ ਕਥਿਤੁਂ ਸਾਧ੍ਵਿ ਯਥਾਰ੍ਥਂ ਵਤ੍ਸਰੇਣ ਚ
ਹੇ ਚੰਗੀ ਚਲਣ ਵਾਲੀ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੱਚੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਲ ਭਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੱਸਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ।
ਕੇਨ ਰੋਗੇਣ ਤ੍ਵਤ੍ਕਾਨ੍ਤੋ ਮृਤਃ ਕਥਯ ਸ਼ੋਭਨੇ
ਕਿਹੜੇ ਰੋਗ ਨਾਲ ਤੇਰਾ ਪਿਆਰਾ ਮਰ ਗਿਆ? ਦੱਸ, ਹੇ ਸੋਹਣੀ।
ਸੌਤਿਰੁਵਾਚ ਕਥਾਂ ਕਥਿਤੁਮਾਰੇਭੇ ਸਾ ਗਾਨ੍ਧਰ੍ਵੀ ਪ੍ਰਹਰ੍षਿਤਾ
ਸੂਤ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਗਾਂਧਰਵੀ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਣ ਲੱਗੀ।
ਮਾਲਾਵਤ੍ਯੁਵਾਚ ਸਭਾਯਾਂ ਲਜ੍ਜਿਤਃ ਕਾਨ੍ਤੋ ਮਮ ਵਿਪ੍ਰ ਨਿਸ਼ਾਮਯ
ਮਾਲਾਵਤੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਸੁਣ—ਮੇਰਾ ਪਿਆਰਾ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।
ਸਰ੍ਵਂ ਸ਼੍ਰੁਤਮਪੂਰ੍ਵਂ ਚ ਸ਼ੁਭਾਖ੍ਯਾਨਂ ਮਨੋਹਰਮ੍
ਇਹ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਸੁਣੀ ਗਈ, ਇਹ ਸੁਭਾਗੀ ਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਖਿੱਚਣ ਵਾਲੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ।
ਅਧੁਨਾ ਮਤ੍ਪ੍ਰਾਣਕਾਨ੍ਤਂ ਦੇਹਿ ਦੇਹਿ ਵਿਚਕ੍ਸ਼ਣ
ਹੁਣ, ਹੇ ਸਮਝਦਾਰ, ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਪਿਆਰੇ ਨੂੰ ਮੈਨੂੰ ਦੇ ਦੇ, ਮੈਨੂੰ ਉਹੀ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਉਹੀ ਦੇ।
ਮਾਲਾਵਤੀਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵਿਪ੍ਰਰੂਪੀ ਜਨਾਰ੍ਦਨਃ
ਮਾਲਾਵਤੀ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਜਨਾਰਦਨ ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਆਇਆ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣਿਆ।
ਸੌਤਿਰੁਵਾਚ ਪਰਸ੍ਪਰਂ ਚ ਸਮ੍ਭਾषਾ ਬਭੂਵ ਤਤ੍ਰ ਸਂਸਦਿ
ਸੌਤੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਉਥੇ ਉਸ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਗੱਲਬਾਤ ਹੋਈ।
ਮਾ ਤਂ ਬੁਬੁਧਿਰੇ ਦੇਵਾਃ ਸ਼੍ਰੀਹਰਿਂ ਵਿਪ੍ਰਰੂਪਿਣਮ੍
ਦੇਵਤੇ ਸ਼੍ਰੀਹਰੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਆਇਆ ਸੀ, ਪਛਾਣ ਨਾ ਸਕੇ।
ਸੁਰਾਨ੍ਸਮ੍ਬੋਧ੍ਯ ਵਿਪ੍ਰਸ਼੍ਚ ਵਾਚਾ ਮਧੁਰਯਾ ਦ੍ਵਿਜ
ਉਸ ਨੇ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ, ਹੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ—
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ ਉਵਾਚ ਯਯਾਚੇ ਜੀਵਦਾਨਂ ਚ ਸ੍ਵਾਮਿਨਃ ਸ਼ੋਕਕਰ੍षਿਤਾ
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਉਹ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਤਪ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸਵਾਮੀ ਕੋਲ ਜਿੰਦ ਦੀ ਭੇਟ ਮੰਗ ਰਹੀ ਸੀ।
ਅਧੁਨਾ ਕਿਮਨੁष੍ਠਾਨਮਸ੍ਯ ਕਾਰ੍ਯਸ੍ਯ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤਮ੍
ਹੁਣ, ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕੀ ਸਹੀ ਹੈ?
ਸ਼ਪ੍ਤੁਕਾਮਾ ਸੁਰਾਨ੍ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਸਾਧ੍ਵੀ ਤੇਜਸ੍ਵਿਨੀ ਵਰਾ
ਉਹ ਸਤਕਾਰੀ ਤੇ ਤੇਜਵਾਨ ਇਸਤਰੀ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇਣ ਲੱਗੀ ਸੀ।
ਸ੍ਤੁਤਿਃ ਕृਤਾ ਚ ਯੁष੍ਮਾਭਿਃ ਸ਼੍ਵੇਤਦ੍ਵੀਪੇ ਹਰੇਰਪਿ
ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਨੇ ਸ਼੍ਵੇਤਦੀਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਰੀ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਬਭੂਵਾਕਾਸ਼ਵਾਣੀਤਿ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਯਾਸ੍ਯਤਿ ਕੇਸ਼ਵ
ਫਿਰ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਛੋਂ ਆਵਾਜ਼ ਆਈ: 'ਕੇਸ਼ਵ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਵੇਗਾ।'
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਯ ਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸ੍ਵਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਜਗਦ੍ਗੁਰੁਃ
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਆਪ ਜਗਤ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਬ੍ਰਹਮਾ—
ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ ਯੋਗੇਨ ਪ੍ਰਾਣਾਂਸ੍ਤਤ੍ਯਾਜ ਪੁਨਃ ਸ਼ਾਪਾਨ੍ਮਮੈਵ ਹਿ ।। 1.17.
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਯੋਗ ਦੀ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਾਣ ਛੱਡੇ, ਪਰ ਇਹ ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਪ ਕਰਕੇ ਹੋਇਆ।
ਕਾਲਂ ਲਕ੍ਸ਼ਯੁਗਂ ਵ੍ਯਾਪ੍ਯ ਸ੍ਥਿਤਿਰਸ੍ਯ ਮਹੀਤਲੇ
ਇੱਕ ਲੱਖ ਯੁਗਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਲੰਘਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ, ਉਸ ਦੀ ਹਜ਼ੂਰੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰਹੀ।
ਅਸ੍ਯ ਕਾਲਾਵਸ਼ੇषਸ੍ਯ ਕਿਞ੍ਚਿਦਸ੍ਤਿ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮ
ਇਸ ਬਚੇ ਹੋਏ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਹੁਣ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਹੀ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ।
ਦਾਸ੍ਯਾਮਿ ਜੀਵਦਾਨਂ ਚ ਸ੍ਵਯਂ ਵਿष੍ਣੋਃ ਪ੍ਰਸਾਦਤਃ
ਮੈਂ ਆਪ ਹੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਜਿੰਦ ਦੀ ਭੇਟ ਦੇਵਾਂਗਾ।
ਨਾਗਤੋ ਹਰਿਰਤ੍ਰੇਤਿ ਤ੍ਵਯਾ ਯਤ੍ਕਥਿਤਂ ਦ੍ਵਿਜ
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਆਖਿਆ ਕਿ 'ਹਰੀ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਆਇਆ'—
ਸ੍ਵੇਚ੍ਛਾਮਯਃ ਪਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਭਕ੍ਤਾਨੁਗ੍ਰਹਵਿਗ੍ਰਹਃ
ਉੱਚਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਭਗਤਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਵਿषਿਸ਼੍ਚ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਿਵਚਨੋ ਨੁਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰਵਾਚਕਃ
‘ਵਿਸ਼ਿ’ ਸ਼ਬਦ ਹਰ ਥਾਂ ਫੈਲਣ ਦਾ ਅਰਥ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ‘ਨੁ’ ਹਰ ਥਾਂ ਹੋਣ ਦੀ ਗੱਲ ਦੱਸਦਾ ਹੈ।
ਅਪਵਿਤ੍ਰਃ ਪਵਿਤ੍ਰੋ ਵਾ ਸਰ੍ਵਾਵਸ੍ਥਾਂ ਗਤੋऽਪਿ ਵਾ
ਚਾਹੇ ਕੋਈ ਅਪਵਿੱਤਰ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਪਵਿੱਤਰ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ,
ਕਰ੍ਮਾਰਮ੍ਭੇ ਚ ਮਧ੍ਯੇ ਵਾ ਸ਼ੇषੇ ਵਿष੍ਣੁਂ ਚ ਯਃ ਸ੍ਮਰੇਤ੍
ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੰਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ, ਵਿਚਕਾਰ ਜਾਂ ਅੰਤ ਤੇ, ਜੋ ਵੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ,
ਅਹਂ ਸ੍ਰष੍ਟਾ ਚ ਜਗਤਾਂ ਵਿਧਾਤਾ ਸਂਹਰੋ ਹਰਃ
ਮੈਂ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ ਹਾਂ, ਸਭ ਕੁਝ ਠੀਕ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹਾਂ, ਤੇ ਹਰਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।