ਪ੍ਰਕृਤਿਰ੍ਬੀਜਰੂਪਾ ਸਾ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਸ਼ਕ੍ਤਿਰੂਪਿਣੀ
ਉਹ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਹੈ, ਅਸਲ ਬੀਜ, ਤੇ ਸਭ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ।
ਪਾਰ੍ਵਤੀ ਸਰ੍ਵਰੂਪਾ ਸਾ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਬੁਦ੍ਧਿਰੂਪਿਣੀ
ਉਹ ਪਾਰਵਤੀ ਹੈ, ਹਰ ਰੂਪ ਵਾਲੀ, ਤੇ ਸਭ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ।
ਵਿਦ੍ਯਾਧਿष੍ਠਾਤ੍ਰੀ ਦੇਵੀ ਯਾ ਜ੍ਞਾਨਮਾਤਾ ਸਰਸ੍ਵਤੀ
ਜੋ ਗਿਆਨ ਦੀ ਮਾਲਕਾ ਹੈ, ਸਾਰਾ ਗਿਆਨ ਜਿਸ ਤੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਰਸਵਤੀ ਦੇਵੀ ਹੈ।
ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਵੇਦਜਨਨੀ ਪੁਨਾਤਿ ਭੁਵਨਤ੍ਰਯਮ੍
ਸਾਵਿਤਰੀ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਕ੍ਸ਼ਮਾ ਜਗਦ੍ਵਿਭਰ੍ਤੁਂ ਚ ਰਤ੍ਨਗਰ੍ਭਾ ਵਸੁਨ੍ਧਰਾ 4.13.
ਕਸ਼ਮਾ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਥਾਂ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਸੁੰਧਰਾ, ਜੋ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਧਰਤੀ ਹੈ।
ਰਾਧਾ ਮਮਾਂਸ਼ਸਂਭੂਤਾ ਤਵ ਤੁਲ੍ਯਾ ਚ ਤੇਜਸਾ
ਰਾਧਾ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਹੀ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਜਨਮੀ ਹੈ, ਤੇਰੇ ਵਰਗੇ ਹੀ ਚਮਕ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ ਹੈ।
ਯਥਾ ਸ਼ਰ੍ਵਾਦਯੋ ਦੇਵਾ ਦੇਵ੍ਯਃ ਪਦ੍ਮਾਦਯੋ ਯਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਰਵ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤੇ, ਅਤੇ ਪਦਮਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਦੇਵੀਆਂ।
ਨ ਯਾਸ੍ਯਾਮਿ ਗृਹਂ ਨਾਥ ਨ ਗृਹ੍ਣਾਮਿ ਧਨਂ ਤਵ
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਘਰ ਨਹੀਂ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਤੇਰਾ ਧਨ ਵੀ ਨਹੀਂ ਲਵਾਂਗਾ।
ਇਤਿ ਸ੍ਤੁਤ੍ਵਾ ਸਾਸ਼੍ਰੁਨੇਤ੍ਰਃ ਪਪਾਤ ਚਰਣੇ ਹਰੇਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਨੇ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਝੂ ਆ ਗਏ, ਤੇ ਹਰੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।
ਗਰ੍ਗਸ੍ਯ ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਜਹਾਸ ਭਕ੍ਤਵਤ੍ਸਲਃ
ਗਰਗ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਭੂ ਮੁਸਕਰਾ ਪਿਆ।
ਇਦਂ ਗਰ੍ਗਕृਤਂ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰਂ ਤ੍ਰਿਸਨ੍ਧ੍ਯਂ ਯਃ ਪਠੇਨ੍ਨਰਃ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਗਰਗ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਇਆ ਇਹ ਸਤੋਤ੍ਰ ਤਿੰਨ ਵੇਲੇ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ—
ਜਨ੍ਮਮृਤ੍ਯੁਜਰਾਰੋਗਸ਼ੋਕਮੋਹਾਦਿਸਂਕਟਾਤ੍
ਜਨਮ, ਮੌਤ, ਬੁਢਾਪਾ, ਰੋਗ, ਦੁੱਖ, ਭੁਲੇਖੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਕਲੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ—
ਕृष੍ਣਸ੍ਯ ਸਹਕਾਲਂ ਚ ਕृष੍ਣਸਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਚ ਮੋਦਤੇ
ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਲ ਸਹੀ ਸਮੇਂ ਤੇ ਸੰਗਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੀਨਾਰਾਯਣ ਉਵਾਚ ਹਰਿਂ ਮੁਨਿਃ ਸ੍ਤਵਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਦਦੌ ਨਨ੍ਦਾਯ ਤਂ ਮੁਦਾ
ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮুনি ਨੇ ਹਰੀ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਰਚ ਕੇ, ਨੰਦ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਦਿੱਤਾ।
ਅਹੋ ਵਿਚਿਤ੍ਰਂ ਸਂਸਾਰੋ ਮੋਹਜਾਲੇਨ ਵੇष੍ਟਿਤਃ 4.13.
ਅਹੋ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਕਿੰਨਾ ਅਜੀਬ ਹੈ, ਮੋਹ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ।
ਗਰ੍ਗਸ੍ਯ ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਰੁਰੋਦ ਨਨ੍ਦ ਏਵ ਚ
ਗਰਗ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਨੰਦ ਵੀ ਰੋ ਪਿਆ।
ਸਰ੍ਵਸ਼ਿष੍ਯੈਃ ਪਰਿਵृਤਂ ਮੁਨੀਨ੍ਦ੍ਰਂ ਗਨ੍ਤੁਮੁਦ੍ਯਤਮ੍
ਸਾਰੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਮੁਨੀਨਦਰ ਰਵਾਨਾ ਹੋਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ।
ਪ੍ਰਣੇਮੁਃ ਪਰਮਪ੍ਰੀਤ੍ਯਾ ਚਕ੍ਰੁਸ੍ਤਂ ਵਿਨਯਂ ਮੁਨੇ
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰੀਤ ਨਾਲ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ।
ऋषਯੋ ਮੁਨਯਸ਼੍ਚੈਵ ਬਨ੍ਧੁਵਰ੍ਗਾਸ਼੍ਚ ਬਲ੍ਲਵਾਃ
ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਮੁਨੀਆਂ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਤੇ ਗਵਾਲੇ—
ਪ੍ਰਜਗ੍ਮੁਰ੍ਬਨ੍ਦਿਨਃ ਸਰ੍ਵੇ ਪਰਿਪੂਰ੍ਣਮਨੋਰਥਾਃ
ਸਾਰੇ ਗਾਇਕ ਚਲੇ ਗਏ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਸਨ।
ਆਕਣ੍ਠਪੂਰ੍ਣਾ ਭੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਚ ਭਿਕ੍ਸ਼ੁਕਾ ਗਨ੍ਤੁਮਕ੍ਸ਼ਮਾ
ਭਿਖਾਰੀ ਆਪਣੇ ਗਲੇ ਤੱਕ ਖਾ ਕੇ ਇੰਨੇ ਭਰ ਗਏ ਕਿ ਉੱਠ ਕੇ ਜਾਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਰਹੇ।
ਸੁਮਨ੍ਦਗਾਮਿਨਃ ਕੇਚਿਤ੍ਕੇਚਿਦ੍ਭੂਮੌ ਚ ਸ਼ੇਰਤੇ
ਕੁਝ ਲੋਕ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਚੱਲ ਰਹੇ ਸਨ, ਤੇ ਕੁਝ ਜਮੀਨ ਉੱਤੇ ਲੇਟ ਗਏ।
ਕੇਚਿਦੂषੁਃ ਪ੍ਰਮੁਦਿਤਾ ਹਸਨ੍ਤਸ੍ਤਤ੍ਰ ਕੇਚਨ ।। ਕਪਰ੍ਦਕਾਨਾਂ ਵਸ੍ਤੂਨਾਂ ਸ਼ੇषਾਂਸ਼੍ਚੋਰ੍ਵਰਿਤਾਨ੍ਬਹੂਨ੍
ਕੁਝ ਲੋਕ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਉੱਥੇ ਹੱਸ ਰਹੇ ਸਨ; ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਬਚੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਕਈਆਂ ਚਿੱਲੀਆਂ ਤੇ ਸਮਾਨ ਚੁੱਕ ਲਿਆ।
ਕੇਚਿਤ੍ਤਾਨਾਦਦੁਃ ਸ੍ਥਿਤ੍ਵਾ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਕੇਚਨ
ਕੁਝ ਲੋਕ ਖੜੇ ਰਹਿ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਚੁੱਕਦੇ, ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵੇਖਾਇਆ।
ਕੇਚਿਦ੍ਬਹੁਵਿਧਾ ਗਾਥਾਃ ਕਥਯਨ੍ਤਃ ਪੁਰਾਤਨਾਃ 4.13.
ਕੁਝ ਲੋਕ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਗੀਤਾਂ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਸਨ।
ਉਤ੍ਤਾਨਪਾਦਨਹੁषਨਲਾਦੀਨਾਂ ਚ ਯਾਃ ਕਥਾਃ
ਉਹ ਗੀਤ ਉੱਤਾਨਪਾਦ, ਨਹੁਸ਼ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸਨ।
ਯੇषਾਂਯੇषਾਂ ਨृਪਾਣਾਂ ਚ ਸ਼੍ਰੁਤਾ ਵृਦ੍ਧਮੁਖਾਤ੍ਕਥਾਃ
ਕਈ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਵੱਡਿਆਂ ਦੀਆਂ ਜੁਬਾਨ ਤੋਂ ਸੁਣੀਆਂ।
ਸ੍ਥਾਯਂਸ੍ਥਾਯਂ ਗਤਾਃ ਕੇਚਿਤ੍ਸ੍ਵਾਪਂਸ੍ਵਾਪਂ ਚ ਕੇਚਨ
ਕੁਝ ਲੋਕ ਥਾਂ-ਥਾਂ ਖੜੇ ਰਹੇ, ਤੇ ਹੋਰ ਇੱਥੇ-ਉੱਥੇ ਸੁੱਤੇ ਪਏ।
ਹृष੍ਟੋ ਨਨ੍ਦੋ ਯਸ਼ੋਦਾ ਚ ਬਾਲਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਚ ਵਕ੍ਸ਼ਸਿ
ਨੰਦ ਤੇ ਯਸ਼ੋਦਾ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਛਾਤੀ ਨਾਲ ਲਾ ਲਿਆ।
ਏਵਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਦ੍ਧਿਤੌ ਬਾਲੌ ਸ਼ੁਕ੍ਲਚਨ੍ਦ੍ਰਕਲੋਪਮੌ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੋਵੇਂ ਬੱਚੇ ਵਧਦੇ ਗਏ, ਚੰਨ ਦੀ ਚਮਕਦਾਰ ਕਲਾਂ ਵਾਂਗ।