ਸਰ੍ਵੇਸ਼੍ਵਰਃ ਕਾਲਕਾਲੋ ਮृਤ੍ਯੋਰ੍ਮृਤ੍ਯੁਃ ਪਰਾਤ੍ਪਰਃ
ਉਹ ਸਭ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਸਮੇਂ ਦਾ ਸਮਾਂ, ਮੌਤ ਦੀ ਮੌਤ, ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪਰਮ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਾਭੀष੍ਟਂ ਚ ਭਰ੍ਤ੍ਤਾਰਂ ਪ੍ਰਦਾਸ੍ਯਤਿ ਕृਪਾਨਿਧਿਃ
ਕਿਰਪਾ ਦਾ ਖਜਾਨਾ, ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੇਵੇਗਾ।
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਕਾਲਪੁਰੁषੋ ਵਿਰਰਾਮ ਚ ਸ਼ੌਨਕ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਕਾਲ ਪੁਰਖ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ, ਸ਼ੌਨਕਾ।
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ ਉਵਾਚ ਕਸ੍ਤੇऽਧੁਨਾ ਚ ਸਨ੍ਦੇਹਸ੍ਤਂ ਪृਚ੍ਛ ਕਨ੍ਯਕੇ ਸ਼ੁਭੇ
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਕਿਹੜਾ ਸੰਦੇਹ ਹੈ? ਪੁੱਛ ਲੈ, ਸੁਭਾਗਾ ਕੁੜੀ।
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਯ ਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਹृष੍ਟਾ ਮਾਲਾਵਤੀ ਸਤੀ
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਾਲਾਵਤੀ, ਜੋ ਸਤੀ ਸੀ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਈ।
ਮਾਲਾਵਤ੍ਯੁਵਾਚ ਤਤ੍ਕਾਰਣਂ ਚ ਵਿਵਿਧਂ ਸਰ੍ਵਂ ਵੇਦੇ ਨਿਰੂਪਿਤਮ੍
ਮਾਲਾਵਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸਾਰੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਾਰਣ ਵੇਦਾਂ ਵਿਚ ਸਮਝਾਏ ਹੋਏ ਹਨ।
ਯਤੋ ਨ ਸਞ੍ਚਰੇਦ੍ਵ੍ਯਾਧਿਰ੍ਦੁਰ੍ਨਿਵਾਰੋऽਸ਼ੁਭਾਵਹਃ
ਕਿਹੜੀ ਬਿਮਾਰੀ, ਜੋ ਰੋਕਣ ਵਿੱਚ ਔਖੀ ਤੇ ਅਸ਼ੁਭ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਉਹ ਨਹੀਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ?
ਯਦ੍ਯਤ੍ਪृष੍ਮਪृष੍ਟਂ ਵਾ ਜ੍ਞਾਤਮਜ੍ਞਾਤਮੇਵ ਵਾ
ਜੋ ਕੁਝ ਪੁੱਛਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਜਾਣਿਆ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਜਾਣਿਆ ਹੋਵੇ।
ਮਾਲਾਵਤੀਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵਿਪ੍ਰਰੂਪੀ ਜਨਾਰ੍ਦਨਃ
ਮਾਲਾਵਤੀ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਜਨਾਰਦਨ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ,
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ ਉਵਾਚ ਵੇਦਵੇਦਾਂਗਬੀਜਸ੍ਯ ਬੀਜਂ ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣਮੀਸ਼੍ਵਰਮ੍
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਵੇਦ ਤੇ ਉਸਦੇ ਅੰਗਾਂ ਦਾ ਬੀਜ, ਉਹ ਬੀਜ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਹੈ।
ਸ ਈਸ਼ਸ਼੍ਚਤੁਰੋ ਵੇਦਾਨ੍ਸਸृਜੇ ਮਙ੍ਗਲਾਲਯਾਨ੍
ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਚਾਰ ਵੇਦ, ਜੋ ਮੰਗਲ ਦਾ ਘਰ ਹਨ, ਬਣਾਏ।
ऋਗ੍ਯਜੁਃਸਾਮਾਥਰ੍ਵਾਖ੍ਯਾਨ੍ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਵੇਦਾਨ੍ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ
ਰਿਗ, ਯਜੁਰ, ਸਾਮ ਤੇ ਅਥਰਵ ਨਾਮ ਵਾਲੇ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ,
ਕृਤ੍ਵਾ ਤੁ ਪਞ੍ਚਮਂ ਵੇਦਂ ਭਾਸ੍ਕਰਾਯ ਦਦੌ ਵਿਭੁਃ 1.16.
ਫਿਰ, ਪੰਜਵਾਂ ਵੇਦ ਬਣਾਕੇ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਭਾਸਕਰ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ।
ਭਾਸ੍ਕਰਸ਼੍ਚ ਸ੍ਵਸ਼ਿष੍ਯੇਭ੍ਯ ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਂ ਸ੍ਵਸਂਹਿਤਾਮ੍
ਭਾਸਕਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਆਯੁਰਵੇਦ, ਆਪਣੀ ਸੰਹਿਤਾ, ਦਿੱਤੀ।
ਤੇषਾਂ ਨਾਮਾਨਿ ਵਿਦੁषਾਂ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਤਤ੍ਕृਤਾਨਿ ਚ
ਉਹ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਏ ਗਏ ਗ੍ਰੰਥ ਸਭ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹਨ।
ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਰ੍ਦਿਵੋ ਦਾਸਃ ਕਾਸ਼ੀਰਾਜੋऽਸ਼੍ਵਿਨੀਸੁਤੌ
ਧਨਵੰਤਰੀ, ਅਕਾਸ਼ ਦਾ ਸੇਵਕ; ਕਾਸ਼ੀ ਦਾ ਰਾਜਾ; ਤੇ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ।
ਜਾਬਾਲੋ ਜਾਜਲਿਃ ਪੈਲਃ ਕਰਥੋऽਗਸ੍ਤ੍ਯ ਏਵ ਚ
ਜਾਬਾਲ, ਜਾਜਲੀ, ਪੈਲਾ, ਕਰਥਾ ਅਤੇ ਅਗਸਤਿਆ—
ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਤਤ੍ਤ੍ਵਵਿਜ੍ਞਾਨਂ ਨਾਮ ਤਨ੍ਤ੍ਰਂ ਮਨੋਹਰਮ੍
‘ਚਿਕਿਤਸਾ ਤੱਤਵ ਵਿਗਿਆਨ’ ਨਾਂ ਦਾ ਗ੍ਰੰਥ ਬਹੁਤ ਸੁਹਣਾ ਹੈ।
ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਦਰ੍ਪਣਂ ਨਾਮ ਦਿਵੋਦਾਸਸ਼੍ਚਕਾਰ ਸਃ
ਦਿਵੋਦਾਸ ਨੇ ‘ਚਿਕਿਤਸਾ ਦਰਪਣ’ ਨਾਂ ਦਾ ਗ੍ਰੰਥ ਲਿਖਿਆ ਸੀ।
ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਸਾਰਤਨ੍ਤ੍ਰਂ ਚ ਸ਼੍ਰਮਘ੍ਨਂ ਚਾਸ਼੍ਵਿਨੀਸੁਤੌ
ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ‘ਚਿਕਿਤਸਾ ਸਾਰ’ ਨਾਂ ਦਾ ਗ੍ਰੰਥ ਬਣਾਇਆ, ਜੋ ਥਕਾਵਟ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਚਕਾਰ ਸਹਦੇਵਸ਼੍ਚ ਵ੍ਯਾਧਿਸਿਨ੍ਧੁਵਿਮਰ੍ਦਨਮ੍
ਸਹਦੇਵ ਨੇ ‘ਰੋਗਾਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ’ ਗ੍ਰੰਥ ਲਿਖਿਆ।
ਚ੍ਯਵਨੋ ਜੀਵਦਾਨਂ ਚ ਚਕਾਰ ਭਗਵਾਨृषਿਃ
ਭਗਵਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਚਯਵਨ ਨੇ ‘ਜੀਵਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ’ ਗ੍ਰੰਥ ਬਣਾਇਆ।
ਸਰ੍ਵਸਾਰਂ ਚਨ੍ਦ੍ਰਸੁਤੋ ਜਾਬਾਲਸ੍ਤਨ੍ਤ੍ਰਸਾਰਕਮ੍ 1.16.
ਚੰਦ੍ਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ‘ਸਭ ਦਾ ਸਾਰ’ ਗ੍ਰੰਥ ਲਿਖਿਆ, ਤੇ ਜਾਬਾਲ ਨੇ ‘ਤੰਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਸਾਰ’ ਬਣਾਇਆ।
ਪੈਲੋ ਨਿਦਾਨਂ ਕਰਥਸ੍ਤਨ੍ਤ੍ਰਂ ਸਰ੍ਵਧਰਂ ਪਰਮ੍
ਪੈਲਾ ਨੇ ‘ਨਿਦਾਨ’ ਗ੍ਰੰਥ ਲਿਖਿਆ, ਤੇ ਕਰਥਾ ਨੇ ‘ਸਭ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ’ ਉੱਚਤਮ ਤੰਤ੍ਰ ਬਣਾਇਆ।
ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਬੀਜਾਨਿ ਤ ਨ੍ਤ੍ਰਾਣ੍ਯੇਤਾਨਿ षੋਡਸ਼
ਇਹ ਸੋਲਾਂ ਤੰਤ੍ਰ ਚਿਕਿਤਸਾ ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਬੀਜ ਹਨ।
ਮਥਿਤ੍ਵਾ ਜ੍ਞਾਨਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣੈਵਾਯੁਰ੍ਵੇਦਪਯੋਨਿਧਿਮ੍
ਗਿਆਨ ਦੇ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਆਯੁਰਵੇਦ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਮਥ ਕੇ—
ਏਤਾਨਿ ਕ੍ਰਮਸ਼ੋ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਦਿਵ੍ਯਾਂ ਭਾਸ੍ਕਰਸਂਹਿਤਾਮ੍
ਇਹ ਤੰਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਵੇਖ ਕੇ, ਦਿਵਿਆ ਭਾਸਕਰ ਸੰਹਿਤਾ ਬਣੀ।
ਵ੍ਯਾਧੇਸ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਪਰਿਜ੍ਞਾਨਂ ਵੇਦਨਾਯਾਸ਼੍ਚ ਨਿਗ੍ਰਹਃ
ਰੋਗ ਦੀ ਸੱਚੀ ਸਮਝ ਅਤੇ ਪੀੜਾ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਰਨਾ—
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਸ੍ਯ ਵਿਜ੍ਞਾਤਾ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਸੁ ਯਥਾਰ੍ਥਵਿਤ੍
ਜੋ ਆਯੁਰਵੇਦ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਤੇ ਚਿਕਿਤਸਾ ਵਿੱਚ ਸਹੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਵਿਦਵਾਨ ਹੈ।
ਜਨਕਃ ਸਰ੍ਵਰੋਗਾਣਾਂ ਦੁਰ੍ਵਾਰੋ ਦਾਰੁਣੋ ਜ੍ਵਰਃ
ਸਭ ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਉਹ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਤੇ ਡਰਾਉਣਾ ਜ਼ਵਰਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਔਖਾ ਹੈ।