ਯਸ੍ਯ ਸृष੍ਟਾ ਚ ਪ੍ਰਕृਤਿਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿष੍ਣੁਸ਼ਿਵਾਦਯਃ
ਜਿਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੁ, ਸ਼ਿਵ ਤੇ ਹੋਰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਹਨ।
ਧ੍ਯਾਯਨ੍ਤੇ ਤਤ੍ਪਦਾਮ੍ਭੋਜਂ ਯੋਗਿਨਸ਼੍ਚ ਵਿਚਕ੍ਸ਼ਣਾਃ
ਸਿਆਣੇ ਯੋਗੀ ਉਸ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਯਦ੍ਭਯਾਦ੍ਵਾਤਿ ਵਾਤੋऽਯਂ ਸੂਰ੍ਯ੍ਯਸ੍ਤਪਤਿ ਯਦ੍ਭਯਾਤ੍
ਉਸ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਹਵਾ ਚਲਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਸੂਰਜ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਸਂਹਰ੍ਤ੍ਤਾ ਸ਼ਙ੍ਕਰਃ ਸਰ੍ਵਜਗਤਾਂ ਯਸ੍ਯ ਸ਼ਾਸਨਾਤ੍
ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸ਼ੰਕਰ, ਉਸ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਰਾਸ਼ਿ ਚਕ੍ਰਂ ਗ੍ਰਹਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਭ੍ਰਮਨ੍ਤਿ ਯਸ੍ਯ ਸ਼ਾਸਨਾਤ੍
ਉਸ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਗ੍ਰਹਿ ਆਪਣੇ ਰਾਸ਼ੀ ਚੱਕਰ ਵਿਚ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ।
ਯਸ੍ਯਾਜ੍ਞਯਾ ਚ ਤਰਵਃ ਪੁष੍ਪਾਣਿ ਚ ਫਲਾਨਿ ਚ
ਉਸ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਦਰਖ਼ਤ ਫੁੱਲ ਤੇ ਫਲ ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਯਸ੍ਯਾਜ੍ਞਯਾ ਜਲਾਧਾਰਾ ਸਰ੍ਵਾਧਾਰਾ ਵਸੁਨ੍ਧਰਾ 1.15.
ਉਸ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਦੀ ਧਾਰ ਤੇ ਧਰਤੀ, ਜੋ ਸਭ ਦੀ ਆਧਾਰ ਹੈ, ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਸਹਸਾ ਮੋਹਿਤਾ ਮਾਯਾ ਮਾਯਯਾ ਯਸ੍ਯ ਸਨ੍ਤਤਮ੍
ਉਸ ਦੀ ਮਾਇਆ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਦੁਨੀਆ ਅਚਾਨਕ ਮੋਹ ਵਿਚ ਫਸ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯਸ੍ਯਾਨ੍ਤਂ ਨ ਵਿਦੁਰ੍ਵੇਦਾ ਵਸ੍ਤੂਨਾਂ ਭਾਵਗਾ ਅਪਿ
ਜਿਸਦਾ ਅੰਤ ਵੇਦ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਤੇ ਜਿਹੜੇ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਸੱਚੀ ਹਕੀਕਤ ਸਮਝਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੇ।
ਯਸ੍ਯ ਨਾਮ ਵਿਧਿਰ੍ਵਿष੍ਣੁਃ ਸੇਵਤੇ ਸੁਮਹਾਨ੍ਵਿਰਾਟ੍
ਜਿਸਦੇ ਨਾਮ ਦੀ ਸੇਵਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਵੱਡੇ ਤੇ ਅਤਿ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਸਰ੍ਵੇਸ਼੍ਵਰਃ ਕਾਲਕਾਲੋ ਮृਤ੍ਯੋਰ੍ਮृਤ੍ਯੁਃ ਪਰਾਤ੍ਪਰਃ
ਉਹ ਸਭ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਸਮੇਂ ਦਾ ਸਮਾਂ, ਮੌਤ ਦੀ ਮੌਤ, ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪਰਮ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਾਭੀष੍ਟਂ ਚ ਭਰ੍ਤ੍ਤਾਰਂ ਪ੍ਰਦਾਸ੍ਯਤਿ ਕृਪਾਨਿਧਿਃ
ਕਿਰਪਾ ਦਾ ਖਜਾਨਾ, ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੇਵੇਗਾ।
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਕਾਲਪੁਰੁषੋ ਵਿਰਰਾਮ ਚ ਸ਼ੌਨਕ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਕਾਲ ਪੁਰਖ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ, ਸ਼ੌਨਕਾ।
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ ਉਵਾਚ ਕਸ੍ਤੇऽਧੁਨਾ ਚ ਸਨ੍ਦੇਹਸ੍ਤਂ ਪृਚ੍ਛ ਕਨ੍ਯਕੇ ਸ਼ੁਭੇ
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਕਿਹੜਾ ਸੰਦੇਹ ਹੈ? ਪੁੱਛ ਲੈ, ਸੁਭਾਗਾ ਕੁੜੀ।
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਯ ਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਹृष੍ਟਾ ਮਾਲਾਵਤੀ ਸਤੀ
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਾਲਾਵਤੀ, ਜੋ ਸਤੀ ਸੀ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਈ।
ਮਾਲਾਵਤ੍ਯੁਵਾਚ ਤਤ੍ਕਾਰਣਂ ਚ ਵਿਵਿਧਂ ਸਰ੍ਵਂ ਵੇਦੇ ਨਿਰੂਪਿਤਮ੍
ਮਾਲਾਵਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸਾਰੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਾਰਣ ਵੇਦਾਂ ਵਿਚ ਸਮਝਾਏ ਹੋਏ ਹਨ।
ਯਤੋ ਨ ਸਞ੍ਚਰੇਦ੍ਵ੍ਯਾਧਿਰ੍ਦੁਰ੍ਨਿਵਾਰੋऽਸ਼ੁਭਾਵਹਃ
ਕਿਹੜੀ ਬਿਮਾਰੀ, ਜੋ ਰੋਕਣ ਵਿੱਚ ਔਖੀ ਤੇ ਅਸ਼ੁਭ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਉਹ ਨਹੀਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ?
ਯਦ੍ਯਤ੍ਪृष੍ਮਪृष੍ਟਂ ਵਾ ਜ੍ਞਾਤਮਜ੍ਞਾਤਮੇਵ ਵਾ
ਜੋ ਕੁਝ ਪੁੱਛਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਜਾਣਿਆ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਜਾਣਿਆ ਹੋਵੇ।
ਮਾਲਾਵਤੀਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵਿਪ੍ਰਰੂਪੀ ਜਨਾਰ੍ਦਨਃ
ਮਾਲਾਵਤੀ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਜਨਾਰਦਨ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ,
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ ਉਵਾਚ ਵੇਦਵੇਦਾਂਗਬੀਜਸ੍ਯ ਬੀਜਂ ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣਮੀਸ਼੍ਵਰਮ੍
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਵੇਦ ਤੇ ਉਸਦੇ ਅੰਗਾਂ ਦਾ ਬੀਜ, ਉਹ ਬੀਜ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਹੈ।
ਸ ਈਸ਼ਸ਼੍ਚਤੁਰੋ ਵੇਦਾਨ੍ਸਸृਜੇ ਮਙ੍ਗਲਾਲਯਾਨ੍
ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਚਾਰ ਵੇਦ, ਜੋ ਮੰਗਲ ਦਾ ਘਰ ਹਨ, ਬਣਾਏ।
ऋਗ੍ਯਜੁਃਸਾਮਾਥਰ੍ਵਾਖ੍ਯਾਨ੍ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਵੇਦਾਨ੍ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ
ਰਿਗ, ਯਜੁਰ, ਸਾਮ ਤੇ ਅਥਰਵ ਨਾਮ ਵਾਲੇ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ,
ਕृਤ੍ਵਾ ਤੁ ਪਞ੍ਚਮਂ ਵੇਦਂ ਭਾਸ੍ਕਰਾਯ ਦਦੌ ਵਿਭੁਃ 1.16.
ਫਿਰ, ਪੰਜਵਾਂ ਵੇਦ ਬਣਾਕੇ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਭਾਸਕਰ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ।
ਭਾਸ੍ਕਰਸ਼੍ਚ ਸ੍ਵਸ਼ਿष੍ਯੇਭ੍ਯ ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਂ ਸ੍ਵਸਂਹਿਤਾਮ੍
ਭਾਸਕਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਆਯੁਰਵੇਦ, ਆਪਣੀ ਸੰਹਿਤਾ, ਦਿੱਤੀ।
ਤੇषਾਂ ਨਾਮਾਨਿ ਵਿਦੁषਾਂ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਤਤ੍ਕृਤਾਨਿ ਚ
ਉਹ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਏ ਗਏ ਗ੍ਰੰਥ ਸਭ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹਨ।
ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਰ੍ਦਿਵੋ ਦਾਸਃ ਕਾਸ਼ੀਰਾਜੋऽਸ਼੍ਵਿਨੀਸੁਤੌ
ਧਨਵੰਤਰੀ, ਅਕਾਸ਼ ਦਾ ਸੇਵਕ; ਕਾਸ਼ੀ ਦਾ ਰਾਜਾ; ਤੇ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ।
ਜਾਬਾਲੋ ਜਾਜਲਿਃ ਪੈਲਃ ਕਰਥੋऽਗਸ੍ਤ੍ਯ ਏਵ ਚ
ਜਾਬਾਲ, ਜਾਜਲੀ, ਪੈਲਾ, ਕਰਥਾ ਅਤੇ ਅਗਸਤਿਆ—
ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਤਤ੍ਤ੍ਵਵਿਜ੍ਞਾਨਂ ਨਾਮ ਤਨ੍ਤ੍ਰਂ ਮਨੋਹਰਮ੍
‘ਚਿਕਿਤਸਾ ਤੱਤਵ ਵਿਗਿਆਨ’ ਨਾਂ ਦਾ ਗ੍ਰੰਥ ਬਹੁਤ ਸੁਹਣਾ ਹੈ।
ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਦਰ੍ਪਣਂ ਨਾਮ ਦਿਵੋਦਾਸਸ਼੍ਚਕਾਰ ਸਃ
ਦਿਵੋਦਾਸ ਨੇ ‘ਚਿਕਿਤਸਾ ਦਰਪਣ’ ਨਾਂ ਦਾ ਗ੍ਰੰਥ ਲਿਖਿਆ ਸੀ।
ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਸਾਰਤਨ੍ਤ੍ਰਂ ਚ ਸ਼੍ਰਮਘ੍ਨਂ ਚਾਸ਼੍ਵਿਨੀਸੁਤੌ
ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ‘ਚਿਕਿਤਸਾ ਸਾਰ’ ਨਾਂ ਦਾ ਗ੍ਰੰਥ ਬਣਾਇਆ, ਜੋ ਥਕਾਵਟ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।