ਜਦੋਂ ਮਾਲਾਵਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਦੀ ਮੌਤ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਮੌਤ ਦੀ ਧੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਚਤੁਰ ਅਤੇ ਵਿਵੇਕਵਾਨ ਸੀ, ਉਹ ਮਾਲਾਵਤੀ ਦੇ ਕੋਲ ਆਈ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮੌਤ ਦੀ ਧੀ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਾਲਾਵਤੀ ਨੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਮੇਰੇ ਜੀਵਤ ਹੋਣ ਦੌਰਾਨ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈਂ, ਪ੍ਰੀਤਮ?” ਮੌਤ ਦੀ ਧੀ ਨੇ ਬੜੀ ਨਿਰਭੀਕਤਾ ਨਾਲ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, “ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ, ਭਾਵੇਂ ਜਿੰਨੀ ਮਰਜੀ ਤਪस्या ਕਰੀ ਜਾਵੇ।” ਉਸ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸਭ ਚੰਗੀਆਂ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕ ਔਰਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਚਮਕਦਾਰ ਅਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਹੈ। ਉਹ ਸੋਹਣੀ ਮਾਲਾਵਤੀ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਦੁਖ-ਕਲੇਸ਼ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ, ਮੌਤ ਦੀ ਧੀ, ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਰੋਗ—all ਮਿਲ ਕੇ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਮੌਤ ਦੀ ਧੀ ਨੇ ਮਾਲਾਵਤੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਸਮੇਂ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਹੈ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦਾ ਗਿਆਨ ਰਖਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ assembly of dharma ਵਿਚ ਪੁੱਛ।” ਮਾਲਾਵਤੀ ਨੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ, ਨਾਰਾਯਣ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਨੂੰ ਅਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਪੁੱਛਿਆ, “ਮੇਰੇ ਜੀਵਤ ਹੋਣ ਦੌਰਾਨ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈਂ, ਪ੍ਰਭੂ?” ਸਮੇਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕਰੂਪ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, “ਅਸੀਂ ਸਦਾ-ਸਦਾ ਘੁੰਮਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ। ਜਿਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਭ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਹਨ।” ਸਮੇਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, “ਗਿਆਨੀ ਯੋਗੀ ਉਸ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਕਮਲ-ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ ਹਵਾ ਚਲਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ ਸੂਰਜ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੰਕਰ, ਜੋ ਸਭ ਜਗਤਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਗ੍ਰਹਿ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਰਾਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚ ਘੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਰੁੱਖ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਫਲ ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਧਰਤੀ, ਜੋ ਸਭ ਦੀ ਆਧਾਰ ਹੈ, ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ।” ਅਚਾਨਕ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਮਾਇਆ ਦੀ ਅਟੂਟ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਮੋਹ-ਮਾਇਆ ਵਿਚ ਫਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਅੰਤ ਨੂੰ ਨਾ ਤਾਂ ਵੇਦ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਹੀ ਉਹ ਜੋ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਹਨ, ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਭ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਮੇਂ ਦਾ ਸਮਾਂ, ਮੌਤ ਦੀ ਮੌਤ, ਪਰਮ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈ। ਉਹ ਦਇਆ ਦਾ ਖਜਾਨਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਚਾਹਤਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਦਿਲੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਸਮੇਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕਰੂਪ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਈ। ਸ਼ੌਨਕਾ, ਫਿਰ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਮਾਲਾਵਤੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਕੀ ਸੰਦੇਹ ਹੈ? ਪੁੱਛ, ਸੁਭਾਗੀ।” ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਾਲਾਵਤੀ, ਜੋ ਸਤਵਾਂ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਈ। ਮਾਲਾਵਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਸਾਰੇ ਕਾਰਣ ਵੇਦਾਂ ਵਿਚ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਕਿਹੜੀ ਬਿਮਾਰੀ, ਜੋ ਰੋਕਣ ਵਿਚ ਔਖੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁਖ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ? ਜੋ ਕੁਝ ਪੁੱਛਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ।” ਮਾਲਾਵਤੀ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਜਨਾਰਦਨ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸੀ, ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਵੇਦ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਦਾ ਬੀਜ, ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਚਾਰ ਵੇਦ—ਰਿਗ, ਯਜੁਰ, ਸਾਹਮ ਅਤੇ ਅਥਰਵ—ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ, ਜੋ ਸ਼ੁਭਤਾ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹਨ। ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਇਹ ਵੇਦ ਵੇਖੇ। ਫਿਰ, ਪੰਜਵਾਂ ਵੇਦ ਬਣਾਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਸਕਰ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ। ਭਾਸਕਰ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਆਯੁਰਵੇਦ, ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ, ਦਿੱਤੀ।” ਉਸ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, “ਉਹ ਵਿਦਵਾਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਿਖੇ ਗ੍ਰੰਥ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਧਨਵੰਤਰੀ, ਸਵਰਗ ਦੇ ਸੇਵਕ; ਕਾਸ਼ੀ ਦੇ ਰਾਜਾ; ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ। ਜਬਾਲਾ, ਜਜਾਲੀ, ਪੈਲਾ, ਕਰਥਾ ਅਤੇ ਅਗਸਤ—ਇਹਨਾਂ ਨੇ ‘ਚਿਕਿਤਸਾ ਦੀ ਸੱਚੀ ਵਿਦਿਆ’ ਨਾਮਕ ਗ੍ਰੰਥ ਲਿਖਿਆ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁਖਦਾਇਕ ਹੈ। ਦਿਵੋਦਾਸ ਨੇ ‘ਚਿਕਿਤਸਾ ਦਾ ਦਰਪਣ’ ਨਾਮਕ ਗ੍ਰੰਥ ਬਣਾਇਆ। ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਕੁੰਭਾਂ ਨੇ ‘ਚਿਕਿਤਸਾ ਦਾ ਸਾਰ’ ਨਾਮਕ ਗ੍ਰੰਥ ਲਿਖਿਆ, ਜੋ ਥਕਾਵਟ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ, ਜੀਵਨ, ਮੌਤ, ਸਮਾਂ, ਅਤੇ ਵਿਦਿਆ—all ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਤੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਚਲਦੇ ਹਨ।