ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਪਵਿੱਤਰ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ, ਦਿਵ੍ਯ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸਾ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ, ਸਭ ਕੁਝ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਆਤਮਿਕ ਸੀ। ਉਥੇ, ਮਾਲਾਵਤੀ ਨੇ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਵਿਚ ਖੋਹ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਵਸੰਤ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਗੁਪਤ ਖੇਡਾਂ ਦੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਘੜੀਆਂ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, “ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਭਿੱਜਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰ੍ਹਦਾ ਹੋਵੇ। ਸੰਤ ਜਨਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤਿ ਤਾਂ ਵੈਕੁੰਠ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਦੁਲਭ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜਾ ਚੰਗਿਆਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਹਾਣੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਪੀੜਾਦਾਇਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।” ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, “ਚਾਹੇ ਸੁੱਤ ਹੋਵਾਂ, ਖਾਂਦਿਆਂ, ਨ੍ਹਾਉਂਦਿਆਂ, ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਜਾਗਦੇ ਹੋਏ, ਇਕ ਔਰਤ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਰਾਹੀਂ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ ਭੁਲਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਪਿਆਰਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ। ਹੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲਿਓ, ਹੇ ਧਰਮ, ਹੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ!” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੜਦੀ, ਚਿਤਰਰਥ ਦੀ ਧੀ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਈ, ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਨੂੰ ਛਾਤੀ ਨਾਲ ਲਾ ਕੇ ਖੜੀ ਰਹੀ। ਸਵੇਰੇ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਹੋਸ਼ ਸੰਭਾਲਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਮੁੜ ਮੁੜ ਰੋਈ। ਮਾਲਾਵਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਤੂੰ ਹੀ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈਂ—ਪਰ, ਪ੍ਰਭੂ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਬਚਾਇਆ?” ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਸੋਚਿਆ, “ਤੇਰੀ ਮਾਇਆ ਰਾਹੀਂ, ਇਹ ਪਤੀ ਹੈ, ਮੈਂ ਇਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹਾਂ, ਇਹ ਮੇਰਾ ਹੈ। ਕਰਮ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਗੰਧਰਵ ਹੈ ਤੇ ਮੇਰਾ ਪਿਆਰਾ ਹੈ, ਕਰਮ ਰਾਹੀਂ ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਹਾਂ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕਿਸ ਦਾ ਪਤੀ ਕੌਣ ਹੈ, ਪੁੱਤਰ ਕੌਣ ਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਿਸ ਨੂੰ ਕੌਣ ਪਿਆਰਾ ਹੈ? ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਮਿਲਾਉਂਦਾ ਤੇ ਵਖੜਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਮਿਲਾਪ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੁਖ ਹੈ, ਵਿਛੋੜੇ ਵਿੱਚ ਜਿੰਦਗੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਾਰੇ ਭੋਗ ਦੇ ਪਦਾਰਥ ਤੇ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਵੀ ਨਾਸਵੰਤ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਆਪ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਇੱਛਤ ਸੰਪੱਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਥਾਂ ਗਿਆਨੀ ਵਿਰਲੇ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕਿਹੜੀ ਔਰਤ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ? ਮੈਨੂੰ ਅਮਰਤਾ ਦੀ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਰਾਜ ਦੀ ਜਾਂ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਰਾਹ ਦੀ ਕੋਈ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜਿੰਨੇ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹਰੇਕ ਗੁਣ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਮਿਲੇ ਹਨ। ਸੁੰਦਰਤਾ, ਗੁਣ, ਤੇਜ ਤੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰਤਾ ਵਿੱਚ, ਹਰੀ ਦੇ ਭਗਤ, ਹਰੀ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ, ਸਮੁੰਦਰ ਵਰਗੇ ਗਹਿਰੇ, ਚੰਦਰੀਮਾ ਵਾਂਗ ਰੌਸ਼ਨ ਤੇ ਸੁਹਣੇ, ਕਾਮਦੇਵ ਵਰਗੇ ਸੁੰਦਰ, ਬੋਲਚਾਲ ਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਬ੍ਰਿਗੂ ਵਰਗੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ, ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਦੇ ਸਮਾਨ, ਸੱਚ ਵਿੱਚ ਸੱਚਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਣ ਵਾਲੇ, ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਵਰਗੇ, ਧਰਤੀ ਵਰਗੇ ਧੀਰਜ ਵਾਲੇ—ਇਹ ਸਭ ਗੁਣ ਹਨ। ਮਾਲਾਵਤੀ ਨੇ ਫਿਰ ਆਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਉਂਗਲ ਕਰਕੇ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਘੀ ਦਾ ਭੋਗ ਪਾਉਂਦੇ ਹੋ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਭੋਗ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ। ਹੇ ਨਾਰਾਇਣ, ਜਗਤ ਦੇ ਪਿਆਰੇ, ਮੈਂ ਜਗਤ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਕਰਕੇ, ਤੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪੂਜਾ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ। ਹੇ ਸ਼ੰਭੂ, ਮੇਰੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਗਿਆਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਖੋਹ ਲਵਾਂਗੀ। ਮੈਂ ਯਮ ਦੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿਆਂਗੀ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਇਥੇ ਤੇ ਹੁਣ, ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਬੁਢਾਪੇ ਤੇ ਰੋਗ ਦਾ ਸ਼ਾਪ ਦਿੰਦੀ ਹਾਂ, ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਦੇਰੀ ਦੇ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਕਉਸੀਕੀ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਸ਼ਾਪ ਦੇਣ ਲਈ ਚਲੀ ਗਈ। ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਉਥੇ ਆ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਪਰਮ ਆਤਮਾ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਉਸਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕੀਤੀ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਮਾਧਵ, ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਦੀ ਖਾਤਰ, ਇਸਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇਣ ਨਾ ਦੇ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ।