ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਗੰਧਰਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਨੂੰ ਹਰੀ ਦੇ ਨਿਕਟ ਵਸਣ, ਵੈਭਵ, ਨੇੜਤਾ ਜਾਂ ਹਰੀ ਨਾਲ ਇਕਤਾ ਮਿਲ ਜਾਵੇ, ਪਰ ਸੱਚੀ, ਅਟੁੱਟ ਅਤੇ ਸਦਾ ਲਈ ਭਗਤੀ, ਅਤੇ ਹਰੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦਾ ਦਰਜਾ, ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਅਤੇ ਵਿਰਲ ਦਾਤ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਛਾ-ਪੂਰਨ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ—“ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਦਾਤ ਦੇ, ਕਿ ਮੈਂ ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ ਸਕਾਂ। ਜੇ ਤੂੰ ਇਹ ਦਾਤ ਨਹੀਂ ਦੇਵੇਂਗਾ, ਹੇ ਸ਼ੰਭੂ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਗਲਤ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬਣਨਾ ਪਵੇ।” ਗੰਧਰਵ ਦੀ ਇਹ ਬੇਨਤੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਦਇਆ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ, ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਉਸ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ, “ਉਹ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਵਾਲਾ, ਗੁਣਵਾਨ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਨੌਜਵਾਨ ਅਤੇ ਅਡੋਲ ਰਹੇ। ਉਹ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਸੁੰਦਰ, ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਭਗਤ, ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੋਵੇ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਸ਼ੰਕਰ ਆਪਣੇ ਆਸਥਾਨ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਖਿੜ ਗਏ—ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਗੰਧਮਾਦਨ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਉਮਰ ਦੀ ਔਰਤ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਸ਼ੁਭ ਦਿਨ ਆਇਆ, ਉਸ ਮੁੰਡੇ ਦੀ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰੀ ਗਈ; ਉਹ ਸਾਰੇ ਮਾਣਯੋਗ ਵੱਡਿਆਂ ਤੋਂ ਵਧ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਉਪਬਰਹਣ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਸੌਤੀ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਪਬਰਹਣ ਨੇ ਹਰੀ ਦਾ ਵਿਰਲ ਮੰਤ੍ਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਗੰਡਕੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਉਹ ਨੌਜਵਾਨੀ ਦੀ ਪੂਰੀ ਉਮਰ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਭਾਰੀ ਤਪ ਕਰੀ, ਅਤੇ ਯੋਗ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਉਪਬਰਹਣ ਗੰਧਰਵ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪਤੀ ਚੁਣਿਆ। ਉਪਬਰਹਣ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨੌਜਵਾਨ ਅਤੇ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪਤੀ ਬਣਾਇਆ। ਫਿਰ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤਕ, ਦਿਨ-ਰਾਤ, ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਰੰਭਾ ਦੀ ਨੱਚ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਛਾਤੀ ਦੀ ਝਟਕਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਪਬਰਹਣ ਨੇ ਆਪਣਾ ਗੀਤ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸਭਾ ਦੇ ਫਰਸ਼ 'ਤੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਮਿਲਿਆ, “ਤੂੰ ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈ, ਆਪਣਾ ਗੰਧਰਵੀ ਰੂਪ ਛੱਡ।” ਕਿਉਂਕਿ, ਬਿਨਾ ਕਠਿਨਾਈ ਦੇ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡਿਆਈ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਕਰਤਾ ਪੁਸ਼ਕਰ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਆਸਥਾਨ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਮੁਲਾਧਾਰ, ਸਵਾਧਿਸ਼ਠਾਨ, ਮਣਿਪੂਰ, ਅਨਾਹਤ, ਇਡਾ, ਸੁਸ਼ੁਮਨਾ, ਮੇਧਾ, ਪਿੰਗਲਾ—ਜੋ ਪ੍ਰਾਣ ਵਾਹਕ ਹਨ—ਵਿਸ਼ੁੱਧਾ, ਨਿਰੁੱਧਾ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਹਵਾ ਦੇ ਚੈਨਲ, ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਚੈਨਲ—ਇਹ ਸੋਲਾਂ ਨਾਡੀਆਂ ਅਤੇ ਹੰਸ ਨੂੰ ਭੇਦ ਕੇ, ਉਪਬਰਹਣ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਰਮ-ਆਤਮਾ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ। ਕੁਝ ਪਲ ਲਈ, ਉਹ ਆਤਮ-ਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਖੱਬੀ ਭੁਜਾ 'ਤੇ ਤਿੰਨ ਤੰਦਾਂ ਵਾਲੀ, ਵਿਰਲ ਵੀਣਾ ਰੱਖੀ, ਅਤੇ ਉੱਚਾ ਬ੍ਰਹਮ—ਵੈਦਾਂ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਤੱਤ—ਉਚਾਰਿਆ। ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਅਤੇ ਪੈਰ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਰੱਖ ਕੇ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਨਾਲ ਦੇਖਿਆ। ਸਾਰੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਰੋ-ਰੋ ਕੇ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਪੰਜਾਹ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਜੋ ਮੁੱਖ ਰਾਣੀ ਸੀ, ਉਹਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਨੂੰ ਛਾਤੀ ਨਾਲ ਲਗਾ ਕੇ, ਦੁਖ ਵਿੱਚ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਰੋਈ। ਮਾਲਾਵਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ, ਹੇ ਮਿੱਤਰ, ਮੈਂ ਦੁਖ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ ਹਾਂ।” ਚੰਦਨ ਦੇ ਸੁਹਣੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਸੁੰਦਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਹਿਨਾਵਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਥਾਂ ਤੇ ਨੇੜਤਾ ਸੀ—ਚੰਦਨ ਪਹਾੜ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਸੁਹਣੇ ਚੰਦਨ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਗੰਧਮਾਦਨ ਪਹਾੜ ਦੀ ਸੋਹਣੀ ਥਾਂ 'ਤੇ, ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ...