ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਤੇ ਅਦਭੁਤ ਜਗ੍ਹਾ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਰੂਪ ਬੇਹੱਦ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਥਾਨ ਅਨਮੋਲ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਅਤੁੱਲ ਹੈ। ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਯੋਗ-ਸ਼ਕਤੀ ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਸਥਿਰ ਹੈ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਉੱਤਮ ਤੇ ਅਦਭੁਤ ਥਾਂ ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ। ਇੱਥੇ ਬੇਅੰਤ ਮਹਲ ਹਨ ਜੋ ਸੱਚੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਏ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਤੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ, ਇਹ ਪੰਜ ਸੌ ਕਰੋੜ ਯੋਜਨ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਵੈਕੁੰਠ ਦਾ ਆਕਾਰ ਗੋਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਇੱਕ ਕਰੋੜ ਯੋਜਨ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਹਨ, ਜੋ ਬੁਢਾਪੇ, ਮੌਤ ਜਾਂ ਹੋਰ ਦੁਖਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ। ਪ੍ਰਲਯ ਦੇ ਸਮੇਂ ਇਹ ਥਾਂ ਖਾਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਸਿਰਜਣ ਦੇ ਸਮੇਂ ਇੱਥੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਥਾਂ ਬੇਹੱਦ ਆਨੰਦਮਈ ਤੇ ਸਦੀਵੀ ਪਰਮ ਸੁਖ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ। ਇਹੀ ਥਾਂ ਸੱਚਾ ਆਨੰਦ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਰੂਪ ਰਹਿਤ ਹੈ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਨੂੰ ਵੀ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਰੰਗ ਬਦਲੀ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਅੱਖਾਂ ਲਾਲ ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਇੱਕ ਕਰੋੜ ਕਾਮਦੇਵਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਹੈ, ਇਹ ਥਾਂ ਦੇਵ-ਲੀਲਾ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ ਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਇਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਅਨੇਕ ਅਸਲ ਰਤਨਾਂ ਵਾਲੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਭਗਤਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਛਾਤੀ 'ਤੇ ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਚਮਕਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕੌਸਤੁਭ ਮਣੀ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਰੌਸ਼ਨ ਹੈ। ਉਹ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਸਿੰਘਾਸਨ 'ਤੇ ਬੈਠੇ ਹਨ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਣਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਹ ਰੂਪ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਇਛਾ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਦਾ ਬੀਜ, ਸਭ ਦਾ ਆਧਾਰ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਇੱਕ ਕਰੋੜ ਚੰਨਾਂ ਵਰਗੀ ਪ੍ਰਭਾ ਹੈ, ਭਗਤਾਂ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਵਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਰਾਸ ਮੰਡਲ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿਚ ਬੈਠੇ ਹਨ, ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਰਾਸ ਦੇ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਹਨ। ਉਹ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਦਾ ਬੀਜ, ਸੱਚਾ, ਅਵਿਨਾਸੀ, ਅਖੰਡ ਹੈ; ਸਭ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਆਪ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹਨ ਤੇ ਸਿੱਧੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਗੁਣ ਰਹਿਤ ਤੇ ਸਦੀਵੀ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਉਹ ਸੱਚੇ, ਸੁਤੰਤਰ, ਇਕਲੇ ਤੇ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਦੇ ਸਰੂਪ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਪਰਮ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਕੇਵਲ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਆਪ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਸੂਤੀ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਜਦੋ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਥਾਨ ਜੀਵਾਂ ਤੋਂ ਖਾਲੀ, ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਡਰਾਉਣਾ, ਹਵਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਤੇ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਨਾ ਕੋਈ ਦਰੱਖਤ ਸੀ, ਨਾ ਪਹਾੜ, ਨਾ ਸਮੁੰਦਰ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੁਝ, ਇਹ ਵਿਲੱਖਣ ਤੇ ਵਿਗੜੇ ਹੋਏ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸੀ। ਇਹ ਸਭ ਸੋਚ ਕੇ, ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਆਪਣੇ ਆਪ, ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸਾਥੀ ਦੇ, ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਹੋਏ। ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਤੇ, ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਜੀਵ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਫਿਰ ਮਹਾਨ ਅਹੰਕਾਰ ਤੇ ਪੰਜ ਸੁਕਸ਼ਮ ਤੱਤ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਨਾਰਾਇਣ ਆਪ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ੰਖ, ਚਕਰ, ਗਦਾ ਤੇ ਕਮਲ ਫੜੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਕਮਲ ਵਰਗਾ ਤੇ ਹੱਸਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਛਾਤੀ 'ਤੇ ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸੀ, ਉਹ ਲਕਸ਼ਮੀ ਜੀ ਦੇ ਆਸਰਾ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਮੂਲ ਤੇ ਸਭ ਸੁਖ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੇ ਸਰੋਤ ਹਨ। ਉਹ ਰੂਪ ਤੇ ਆਕਰਸ਼ਣ ਵਿਚ ਬੇਹੱਦ ਸੁੰਦਰ ਹਨ, ਕਾਮਦੇਵ ਵਰਗੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਹਨ। ਨਾਰਾਇਣ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: "ਮੈਂ ਸਭ ਕਾਰਨਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹਾਂ, ਤੇ ਉਹ ਕਰਮ ਭੀ, ਜੋ ਉਸ ਕਾਰਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਤਪਸਿਆ, ਉਸ ਦਾ ਸਦੀਵੀ ਫਲ, ਤਪਸੀਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਤੇ ਤਪਸੀ ਆਪ। ਮੈਂ ਇੱਛਾ ਰਹਿਤ ਹਾਂ, ਪਰ ਇੱਛਾ ਦਾ ਸਰੂਪ ਵੀ ਹਾਂ, ਇੱਛਾ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਇੱਛਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਵੀ। ਮੈਂ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਹਾਂ, ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਮੂਲ, ਵੇਦਾਂ ਵਲੋਂ ਘੋਸ਼ਿਤ ਫਲ ਤੇ ਉਹ ਫਲ ਆਪ ਹੀ ਹਾਂ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਉਥੇ ਹੀ ਰਹੇ। ਜਿਸ ਕੋਈ ਨਾਰਾਇਣ ਵਲੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਇਹ ਸਤੋਤ੍ਰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜੋ ਪੁੱਤਰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਪਤਨੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹਨੂੰ ਪਿਆਰੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਕੈਦ ਵਿਚ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਤੋਤ੍ਰ ਉਸਦੀ ਮੁਕਤੀ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸੂਤੀ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਫਿਰ ਇੱਕ ਰੂਪ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਵਰਗਾ ਪਵਿੱਤਰ ਸੀ, ਪੰਜ ਮੂੰਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਸਿਰਫ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ। ਉਸ ਦਾ ਰੂਪ ਪਿਘਲੇ ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਜਟਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਸੀ।