ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥ ਜੋ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਪੂਰੇ ਸਨੇਹ ਨਾਲ ਪਿਤਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਉਹੀ ਗ੍ਰੰਥ ਨਾਰਾਏਣ ਨੂੰ ਵੀ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਮਹਾਨ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਜਹਨਵੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਵਿਅਾਸਦੇਵ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ। ਵਿਅਾਸਦੇਵ ਨੇ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਪੁਰਾਣ ਸਿੱਧ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਬੜੀ ਹੀ ਮਨੋਹਰ ਤੇ ਧਰਮੀ ਭੂਮੀ ਸੀ, ਮੈਨੂੰ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਪੁਰਾਣ, ਜੋ ਅਠਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ 'ਚ ਹੈ, ਵਿਅਾਸ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਜੋ ਇਸਦੇ ਅਧਿਆਇ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਤ ਹੀ ਇਸਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਸ਼ੌਨਕ ਜੀ ਨੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ: "ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ, ਸਾਰੇ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਸੰਬੰਧੀ ਵਿਭਾਗ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।" ਸੌਤੀ ਨੇ ਨਮਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਹਰੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ, "ਹੁਣ ਮੈਂ ਸਨਾਤਨ ਧਰਮਾਂ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਕਰਾਂਗਾ, ਜੋ ਉੱਚਤਮ ਬ੍ਰਹਮ ਸੰਬੰਧੀ ਭਾਗ ਮੈਂ ਵਿਅਾਸ ਜੀ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਸੁਣਿਆ।" ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਵਿਗਾੜ ਸਮੇਂ, ਹੇ ਮੁਨਿਵਰ, ਸਿਰਫ਼ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪਿੰਡ ਸੀ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਤੇਜਸਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਹੀ ਇਛਾ ਨਾਲ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤੇ, ਗੋਲੋਕ ਨਾਮਕ ਨਿੱਘਰਤ ਤੇ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਧਾਮ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰਭੂ ਵਰਗੀ ਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸੁਰਤਿ ਮਹਾਤੀਜਸਵੀ, ਅਨਮੋਲ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਹੈ। ਇਹ ਧਾਮ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਯੋਗ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਬੜੀ ਹੀ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ। ਇਸ ਗੋਲੋਕ ਨੂੰ ਅਸਲ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਅਣਗਿਣਤ ਮਹਲਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਅਤੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ, ਪੰਜ ਸੌ ਕਰੋੜ ਯੋਜਨ ਤਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਥੇ ਵੈਕੁੰਠ ਹੈ, ਜੋ ਗੋਲਾਕਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕਰੋੜ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਚਾਰ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲੇ ਸਾਥੀ ਹਨ, ਜੋ ਬੁੱਢੇਪੇ, ਮੌਤ ਆਦਿ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ। ਵਿਗਾੜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਇਹ ਥਾਂ ਸੁੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਰਚਨਾ ਦੇ ਸਮੇਂ ਇੱਥੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਵੈਕੁੰਠ ਅਤਿ ਆਨੰਦਮਈ ਅਤੇ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ। ਇਹ ਥਾਂ ਹੀ ਆਨੰਦ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਰੂਪ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਹੱਦ ਨੂੰ ਵੀ ਲੰਘ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਥੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਰੂਪ ਨਵੇਂ ਬਦਲਾਂ ਵਰਗਾ ਨੀਲਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਲਾਲ ਕਮਲਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਭਾ ਕਰੋੜਾਂ ਕਾਮਦੇਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਤ ਦੇ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਥਾਂ ਦਿਵਯ ਕ੍ਰੀੜਾ ਦਾ ਆਸਥਾਨ ਹੈ, ਬੜੀ ਹੀ ਮਨੋਹਰ ਅਤੇ ਆਕਰਸ਼ਕ। ਪ੍ਰਭੂ ਅਸਲ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਬਣੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਭੂਸ਼ਣਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਉੱਤੇ ਬੜਾ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਛਾਤੀ ਤੇ ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ ਦੀ ਛਾਪ ਚਮਕ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੌਸਤੁਭ ਮਣੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੈ। ਉਹ ਰਤਨ-ਸਿੰਘਾਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਹਨ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਹੀ ਇਛਾ ਨਾਲ ਬਣੇ, ਸਭ ਦਾ ਬੀਜ, ਸਭ ਦੇ ਆਧਾਰ ਹਨ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਹੱਦ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਾਂਤੀ ਕਰੋੜ ਚੌਦਵੀ ਦੇ ਚੰਦਾਂ ਵਰਗੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਭੂ ਰਾਸ ਮੰਡਲ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤ ਸਵਭਾਵ ਨਾਲ, ਰਾਸ ਦੇ ਪਰਮ ਸਵਾਮੀ ਵੱਜੋਂ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਦਾ ਬੀਜ, ਸੱਚਾ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ, ਅਕਾਲੀ, ਸਭ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦੇ ਦਾਤਾ ਅਤੇ ਸਰੂਪ ਹਨ। ਉਹ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਿ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਗੁਣ ਰਹਿਤ, ਸਦਾ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਅਸਲ, ਸੁਤੰਤਰ, ਇਕਮੇਵ ਅਤੇ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਦੇ ਸਰੂਪ ਹਨ। ਐਸਾ ਉੱਚਤਮ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਕੇਵਲ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਹੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਸੌਤੀ ਨੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ: "ਜਦੋਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਧਰਤੀ ਜੀਵਾਂ ਤੋਂ ਖਾਲੀ, ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਡਰਾਉਣੀ, ਹਵਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਥੇ ਨਾ ਦਰੱਖਤ, ਨਾ ਪਹਾੜ, ਨਾ ਸਮੁੰਦਰ ਆਦਿ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸੁਰਤਿ ਵੀ ਵਿਗਾੜੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸੋਚ ਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਆਪਣੇ ਆਪ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸਾਥੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।" ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਤੇ, ਮਨ ਦੇ ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਜੀਵ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਫਿਰ ਮਹਾਨ ਅਹੰਕਾਰ ਅਤੇ ਪੰਜ ਸੁਖਮ ਤੱਤ ਉਪਜੇ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਨਾਰਾਏਣ ਆਪ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਖ, ਚਕਰ, ਗਦਾ ਅਤੇ ਕਮਲ ਫੜੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੁਖ ਕਮਲ ਵਰਗਾ ਖਿੜਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਹੱਸਦਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਛਾਤੀ ਤੇ ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ ਦੀ ਮੋਹਰ ਸੀ, ਉਹ ਸ਼੍ਰੀ ਦੇ ਆਸਥਾਨ, ਉਤਪੱਤੀ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿਧੀ ਦੇ ਸਰੋਤ ਸਨ। ਉਹ ਰੂਪ ਅਤੇ ਸੋਭਾ ਵਿੱਚ ਬੇਮਿਸਾਲ ਤੇ ਕਾਮਦੇਵ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾਰ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਪੁਰਾਣ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਕਥਾ, ਪਿਆਰ, ਸਨੇਹ ਅਤੇ ਪਰਮ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਸਦੀਵੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।