ਓਮ! ਮਨਸਾ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਨਮਨ, ਜੋ ਵੈਸ਼ਣਵੀ ਹੈ, ਨਾਗਾਂ ਦੀ ਭੈਣ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ੈਵੀ ਤੇ ਨਾਗੇਸ਼ਵਰੀ ਵੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਜਰਤਕਾਰੂ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਹੈ, ਆਸਤਿਕ ਦੀ ਮਾਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਹੜੀ ਵਿਸ਼ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਵੀ ਭਗਤ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰਾਂ ਨਾਮਾਂ ਦਾ ਜਪ ਕਰਿਆ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਸਾਪਾਂ ਦੇ ਡਰ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਲੇਟਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਸਾਪਾਂ ਦੀ ਪੀੜਾ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ—ਜੇਕਰ ਉਹ ਇਹ ਸਤੋਤ੍ਰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਮਾਂ ਦੀ ਲੱਖ ਵਾਰ ਜਪ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਸਤੋਤ੍ਰ ਆਪਣੀ ਪੂਰਨਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇੰਝ ਜਾਪ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਸਾਪਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਗਹਿਣੇ ਵਾਂਗ ਸਜਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸਵਾਰੀ ਵੀ ਸੱਪ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਨਸਾ ਦੇਵੀ ਦੇ ਸਤੋਤ੍ਰ ਵਾਲਾ ਪੈਂਤਾਲੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ, ਜੋ ਨਾਰਦ ਅਤੇ ਨਾਰਾਏਣ ਦੇ ਸੰਵਾਦ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਖੰਡ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਹ्मਵੈਵਰਤ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਨਾਰਾਏਣ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਮ ਵੇਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਵੀ ਦੀ ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਦੀ ਵਿਧੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇਵੀ ਦਾ ਰੂਪ ਚਿੱਟੇ ਚੰਪਕ ਫੁੱਲ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾਰ ਹੈ, ਉਹ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਮਹਾਨ ਗਿਆਨ ਵਾਲੀ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਅਤੇ ਧਰਮੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ। ਇੰਝ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਮੂਲ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮੂਲ ਮੰਤਰ, ਜੋ ਵੇਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈ, ਭਗਤਾਂ ਦੀਆਂ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਤਰ ਹੈ: 'ਓਮ ਹ੍ਰੀੰ ਸ਼੍ਰੀੰ ਕ੍ਰੀੰ ਐਂ, ਮਨਸਾ ਦੇਵੀ ਨੂੰ, ਸਵਾਹਾ।' ਜਿਹੜਾ ਭਗਤ ਇਸ ਮੰਤਰ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਗਰਮੀ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਗੁੜ ਤੇ ਟਾਹਣੀਆਂ ਨਾਲ, ਮਹਨਤ ਕਰਕੇ, ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਮਾਂਸਾ ਪੰਚਮੀ ਨੂੰ, ਮਾਂਸਾ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਹੋਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੀ ਵਿਧੀ ਇੱਥੇ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਹੁਣ ਉਹ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਲੋਕ ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਸਨ। ਫਿਰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਤੋਂ ਉਸ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਰਚਿਆ, ਜੋ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਅਧਿਸ਼ਠਾਤਰੀ ਹੈ। ਉਹ ਕੁਆਰੀ ਕੁੜੀ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ, ਪ੍ਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਗਈ। ਉਥੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਧੀ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਚਤਮ ਗਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸਾਮ ਵੇਦ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਲਕਸ਼ਮੀ, ਮਾਇਆ, ਕਾਮ ਦੇ ਬੀਜ ਮੰਤਰ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੇ ਚਰਨ, 'ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੰਗਲਤਾ' ਨਾਮਕ ਕਵਚ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਦੀਆਂ ਵਿਧੀਆਂ ਸਿਖਾਈਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਸਤੋਤ੍ਰ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਧਿਆਨ ਵੀ ਦਿੱਤਾ। ਮ੍ਰਿਤਿਉੰਜਯ ਤੋਂ ਉੱਚਤਮ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਮੌਤ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਤਿੰਨ ਯੁਗਾਂ ਤੱਕ ਪਰਮਾਤਮਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਲਈ ਤਪ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ, ਜੋ ਦਇਆ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਹਨ, ਨੇ ਉਸ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਦਇਆ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਵਰ ਦਿੱਤਾ—'ਤੂੰ ਸਦਾ ਪੂਜਿਤ ਰਹੀਂ।' ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਮਨੂ ਨੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਤੇ ਨਾਗ ਨੇ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਪੁਰਾਤਨ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਕਸ਼ਯਪ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਜਰਤਕਾਰੂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ। ਵਿਆਹ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਯੋਗੀ, ਜੋ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਤਪ ਕਰਕੇ ਥੱਕ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਸੁੱਤ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਨੀਂਦ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ। ਉਥੇ, ਉਸ ਦੀ ਭਗਤ ਪਤਨੀ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਜਦ ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਸੰਧਿਆ ਵੰਦਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਜੋ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਸਦਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਪਿਛਲੇ ਦੀ ਆਦਰ ਕਰਦਾ, ਨਾ ਅੱਗੇ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, 'ਇਹ ਤਾਂ ਵੇਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈ,' ਅਤੇ ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ। ਜਰਤਕਾਰੂ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਜਿਹੜੀ ਪਤਨੀ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਚੱਲਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਰਤ ਤੇ ਆਚਰਨ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।' ਉਹ ਜੋ ਵੀ ਤਪ, ਉਪਵਾਸ, ਵਰਤ, ਦਾਨ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੁਝ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਨਸਾ ਦੇਵੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ, ਉਸ ਦੇ ਜਨਮ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਕਥਾ, ਸ਼੍ਰੀ ਬ੍ਰਹ್ಮਵੈਵਰਤ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਨਾਰਦ ਅਤੇ ਨਾਰਾਏਣ ਦੇ ਸੰਵਾਦ ਰਾਹੀਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।