ਸੰਨਾਤਨ ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਗੂੜ੍ਹੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਕਥਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਗਦੀ ਹੈ: ਸਮਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਮਨੁੱਖੀ ਸਾਲਾਂ, ਯੁਗਾਂ ਅਤੇ ਚਾਰ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਰ ਇੱਕ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖਾਂ, ਇੰਦ੍ਰ ਅਤੇ ਮਨੂ ਦੀ ਉਮਰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੀ ਪ੍ਰਲਯਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਕੁਦਰਤੀ ਪ੍ਰਲਯਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਉਤਪੱਤੀ ਤੇ ਲੀਨ ਹੋਣਾ, ਬਿਲਕੁਲ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਝਪਕਣ ਵਾਂਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਜਦੋਂ ਅੱਖ ਖੁਲਦੀ ਹੈ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਮੁੜ ਖੁਲਣ 'ਤੇ ਫਿਰ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਧਰਤੀ ਦੇ ਕਣਾਂ ਵਰਗਾ ਹੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ ਨੇ ਕਿਹਾ। ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਸੱਚੇ ਸੁਤਰ ਦੀ ਮਾਹਿਤੀ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੂੰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, "ਹੋਰ ਕੋਈ ਵਰ ਮੰਗੋ।" ਉਸ ਸਮੇਂ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪੁਰਾਣਾ ਰਾਜ ਪੂਨਃ ਮੰਗ ਲਿਆ। ਫਿਰ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ, "ਉਹ ਘਰ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੀ ਕਰਦੇ ਹਨ? ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।" ਨਾਰਾਇਣ ਜੀ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਸਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਵੈਰਾਗ ਵਧਾਇਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਤੋਂ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆਇਆ, ਉਸਨੇ ਅਮਰਾਵਤੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ। ਉਥੇ ਉਸਨੇ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸੱਜਣਾਂ ਦੀ ਵਿਛੋੜੀ ਵਿੱਚ ਦੁਖੀ ਵੇਖਿਆ, ਤੇ ਕੁਝ ਬਿਨਾ ਸੱਜਣਾਂ ਦੇ ਵੀ ਵੇਖੇ। ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਅਮਰਾਵਤੀ ਨੂੰ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਵਲੋਂ ਪੀੜਤ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਵਾਣੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਕੋਲ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਉਥੇ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਗੰਗਾ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ, ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਖੜਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਸਰੀਰ ਅਨੰਦ ਨਾਲ ਥਰਥਰਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਸੱਜਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਸੀ, ਤੇ ਸਭ ਅਹੰਕਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ। ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਉਥੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਗੁਰੂ ਦੇ ਕੰਵਲ ਸਮਾਨ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਮਨ ਕਰਕੇ, ਵਾਰ ਵਾਰ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਰੋ ਪਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਨੂੰ ਮੁੜ ਉਹ ਵਰ ਮਿਲਿਆ ਹੈ ਜੋ ਵੱਡੇ ਗਿਆਨੀ ਲਈ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ।" ਜਦੋਂ ਚੇਲੇ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣੀ, ਜੋ ਸਰਵੋਤਮ ਤੇ ਧਰਮੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਡਰਦਾ ਨਹੀਂ। ਸੁੱਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦੋਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਾਂਗ ਨਾਸਵੰਤ ਹਨ। ਇਹ ਜੀਵਾਤਮਾ ਜਨਮ ਤੋਂ ਜਨਮ ਤੱਕ ਫਿਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਥਾਂ, ਭਾਵੇਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਭੋਗਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਵੀ ਕਰਮ, ਲੱਖਾਂ ਕਲਪਾਂ ਤੱਕ ਵੀ, ਅਣਭੋਗਿਆ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਇਹ ਗੱਲ ਵੈਦ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ, ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਵਲੋਂ ਵੀ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ। ਜਨਮ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ, ਹਰ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਕਰਮ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਸ਼ਾਪ ਜਾਂ ਮੰਗਲਮਈ ਵਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਲੱਖਾਂ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਕਰਮ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਮਾਂ, ਥਾਂ ਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਇੱਕੋ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਸਤਾਂ ਦਾਨ ਕਰੀਏ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਫਲ ਸਮਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕੋ ਥਾਂ ਤੇ ਦਾਨ ਦੇਣ ਨਾਲ ਵੀ ਫਲ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇੱਕੋ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਵੀ ਵਸਤੂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ, ਦਾਤਾ ਨੂੰ ਫਲ ਸਮਾਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਫਸਲ ਘੱਟ ਜਾਂ ਵੱਧ ਫਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਐਸੇ ਹੀ ਆਮ ਦਿਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਣ ਨਾਲ ਸਮਾਨ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਚਾਤੁਰਮਾਸ ਜਾਂ ਪੂਰਨਿਮਾ ਨੂੰ ਇਹ ਫਲ ਅਨੰਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚੰਦ੍ਰਗ੍ਰਹਣ 'ਤੇ ਇਹ ਫਲ ਇੱਕ ਕਰੋੜ ਗੁਣਾ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਖੁੱਟ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਫਲ ਅਣਗਿਣਤ ਅਤੇ ਅਵਿਨਾਸੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਦਾਨ ਦੇਣ ਵਿੱਚ, ਐਸੇ ਹੀ ਨ੍ਹਾਉਣ, ਪਾਠ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪੁੰਨ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਫਲ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਥਾਂ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਣ ਨਾਲ ਫਲ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਫਲ ਇੱਕ ਕਰੋੜ ਗੁਣਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅਖੁੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਨੁ ਜੀ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਇਹ ਫਲ ਇੱਕ ਕਰੋੜ ਗੁਣਾ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਧਰਮ ਦੀ ਇਹ ਮਹਿਲਾ ਕਥਾ, ਕਰਮ ਦੇ ਮੂਲ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅਸਲ ਫਲ ਨੂੰ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਬਣਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।