ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਜਦੋਂ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੱਥਾ ਟੇਕਿਆ, ਤਾਂ ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯਮਰਾਜ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾਈ। ਯਮਰਾਜ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਨਾਰਦ ਜੀ, ਜਿਵੇਂ ਪੁਰਾਣਿਆਂ, ਇਤਿਹਾਸਾਂ, ਪਾਂਚਰਾਤ੍ਰ ਆਦਿਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਰਣਨ ਆਇਆ ਹੈ, ਜਨਮ, ਮੌਤ, ਬੁਢਾਪਾ, ਰੋਗ, ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਪੀੜਾ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਣ ਅਤੇ ਨਰਕ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਤਰ ਜਾਣ ਦੇ ਜਿੱਨੇ ਵੀ ਉਪਾਏ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਹਰਿ-ਭਗਤੀ ਵਿਚ ਹੀ ਨਿਹਿਤ ਹਨ। ਇਹੀ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਅਵਸਥਾ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਅਤੇ ਗੋਲੋਕ ਦੇ ਮਾਰਗ ਵੱਲ ਚੜ੍ਹਨ ਵਾਲੀ ਸਿੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਜੋ ਘਰ-ਗ੍ਰਹਸਥੀ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ ਵੀ ਹਰਿ-ਨਾਮ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਨਿੱਤ ਹਰਿ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਹਰਿ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਚਰਨ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਵੇਲੇ ਸੁਚੱਜੇ ਹੋ ਕੇ ਸnaan ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਵਰਗੇ ਹੋਰ ਜੋ ਸੁਰਗ ਆਨੰਦ ਭੋਗਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਦੇਵੀ-ਦੂਤਾਂ ਵਾਂਗ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ, ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਸਗੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਆਪਣੇ ਕਰਤੱਬਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ ਵੀ, ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਯਮ ਦੇ ਦੂਤ, ਗਰੁੜ ਆਦਿ ਸੱਪ ਡਰ ਕੇ ਪਲਾਇਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹਰਿ-ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਾਰੇ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਤੁਸੀਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਓ। ਚਿਤ੍ਰਗੁਪਤ ਵੀ ਡਰ ਕੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਸਿੱਧਾ ਗੋਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਲੱਕੜ ਤੇ ਘਾਹ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇੱਛਾ, ਲਾਲਚ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਸਮਾਂ, ਚੰਗੇ ਮੰਦੇ ਕਰਮ, ਸੁਖ ਤੇ ਭੋਗ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਚੱਲਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੇਹ ਦੇ ਵਿਗਟਨ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈ। ਜੀਵਾਤਮਾ ਲਈ ਜੋ ਸਰੀਰ ਦਾ ਬੀਜ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਕ੍ਰਿਤ੍ਰਿਮ ਤੇ ਨਸ਼ਵੰਤ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇਥੇ ਹੀ ਰਾਖ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੀਵ ਆਪਣੇ ਭੋਗ ਲਈ ਸੁਖਸ਼ਮ ਸਰੀਰ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਸਰੀਰ ਪਾਣੀ, ਲੰਮੇ ਦੁੱਖ ਜਾਂ ਤਪਦੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੜਦਾ ਜਾਂ ਟੁੱਟਦਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਪੀੜਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਰਕ ਦੇ ਖੱਡਿਆਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ: ਇਹ ਖੱਡੇ ਬਹੁਤ ਡੂੰਘੇ ਹਨ, ਪੱਥਰਾਂ ਦੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਇਹ ਨਾਸ਼ਵੰਤ ਨਹੀਂ, ਨਾਂ ਹੀ ਕਦੇ ਨਸ਼ਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਬਣੇ ਹਨ। ਇਹ ਅੰਗਾਰਾਂ ਵਾਂਗ ਸੜਦੇ ਹਨ, ਸੈਂਕੜੇ ਲੱਪਟਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਪਾਪੀਆਂ ਦੀਆਂ ਚੀਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਖੱਡਿਆਂ ਵਿਚ ਤਪਦਾ ਪਾਣੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਭਿਆਨਕ ਜੀਵ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਪਾਪੀ ਚੀਕਾਂ ਮਾਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੋਲ੍ਹੂਆਂ ਨਾਲ ਕੁੱਟਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਕੁਝ ਖੱਡਿਆਂ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਮਗਰਮੱਛਾਂ ਘੇਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਪਾਪੀ ਬੇਬਸੀ ਨਾਲ 'ਬਚਾਓ, ਬਚਾਓ!' ਚੀਕਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਮੇਰੇ ਦੂਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੁੱਖ ਅਤੇ ਹੋਰ ਤਕਲੀਫਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਖੱਡਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤਪਤਾ ਪਿਸ਼ਾਬ ਭਰਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਿਸ਼ਾਬ ਦੇ ਕੀੜਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਰਕ ਦੇ ਖੱਡੇ, ਯਮਦੂਤ, ਯਮ ਅਤੇ ਉਹਦੇ ਸੇਵਕ, ਸਿਰਫ਼ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਹਰਿ-ਭਗਤੀ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹਨ। ਐਸੇ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿਚ ਨਰਕ ਦੀਆਂ ਵਾਤਾਵਰਣਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਵਾਸ ਨਹੀਂ।