ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਬਾਰੇ ਸੱਚਾਈ ਦੱਸਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੀਵਾਤਮਾ ਆਪਣੇ ਹੀ ਕਰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਾਰੇ ਸਿਧੀਆਂ ਅਤੇ ਅਮਰਤਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਰਮ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਕੋਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਰਮ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਰਮ ਹੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਕੋਈ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਜਾਂ ਤਪਸਵੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਕੋਈ ਸ਼ੂਦਰ ਜਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਨੀਵੀਂ ਜਾਤ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਜੀਵ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਕਰਮ ਦੇ ਅਸਰ ਨਾਲ ਹੀ ਕੋਈ ਪਹਾੜ ਜਾਂ ਦਰੱਖ਼ਤ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਕਰਮ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਜੀਵ ਛੋਟਾ ਜੀਵ ਜਾਂ ਕੀੜਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਕੋਈ ਰਾਖਸ਼ਸ ਜਾਂ ਕਿਨਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਕੋਈ ਭੂਤ ਜਾਂ ਪਿਸਾਚ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਰਮ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੀ ਕੋਈ ਦੈਤ, ਦਾਨਵ ਜਾਂ ਅਸੁਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਰਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਕੋਈ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਤੰਦਰੁਸਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਵੱਡੀ ਬੀਮਾਰੀ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਰਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਜੀਵ ਨਰਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਸੁਰਗ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਕਰਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕੋਈ ਚੰਦ੍ਰਲੋਕ ਜਾਂ ਅੱਗ ਦੇ ਲੋਕ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਕੋਈ ਕੁਬੇਰ ਦੇ ਲੋਕ ਤੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਰਮ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੀ ਤਾਰੇਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਅਤੇ ਸਤ੍ਯਲੋਕ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਕੋਈ ਪਾਤਾਲ ਜਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਕਰਮ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਵੈਕੁੰਠ ਅਤੇ ਨਿਰਮਲ ਗੋਲੋਕ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਰਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਕੋਈ ਲੱਖਾਂ-ਕਰੋੜਾਂ ਯੁੱਗਾਂ ਦੀ ਆਯੁ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਆਪਣੀ ਆਯੁ ਘਟਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਾਰਾ ਸੱਚ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਗਿਆਨ ਸੁਣਿਆ, ਤਾਂ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਨੇ ਘਣੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸਤਕਾਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਪਿਆਸੀ ਹੋ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮਹਾਰਾਜ, ਨੇਕ ਰੂਹਾਂ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਵੇਂ ਮਿਟਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ? ਕਰਮ ਦਾ ਬੀਜ-ਰੂਪ ਕੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਕੌਣ ਹੈ? ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਕੌਣ ਭੋਗਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੌਣ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਅਛੂਤਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ? ਗਿਆਨ, ਮਨ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਕੀ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਜੀਵਨ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਕੌਣ ਹਨ? ਭੋਗੀ ਕੌਣ ਹੈ, ਭੋਗ ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਲਾ ਕੌਣ ਹੈ, ਭੋਗ ਕੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਕੀ ਹੈ?" ਯਮਰਾਜ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਜੋ ਕਰਮ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਅਪਵਿੱਤਰ ਹਨ। ਪਰ ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਭਾਵ ਨਾਲ, ਕਿਸੇ ਲਾਲਚ ਜਾਂ ਸਵਾਰਥ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਹੈ। ਮੁਕਤੀ ਵੀ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਨੇ ਮੰਨਿਆ ਹੈ। ਵੈਸ਼ਣਵ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਰੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਰੂਪ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਰਮ ਆਪਣੀ ਮੂਲ ਭਾਵਨਾ ਵਿੱਚ ਬੀਜ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣਾ ਫਲ ਦੇਂਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਫਲ ਅੱਗੇ ਹੋਰ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਮ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਜੀਵਨ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਸਰੀਰਧਾਰੀ ਆਤਮਾ, ਸੱਚਮੁੱਚ, ਆਤਮਾ ਦੀ ਪਰਛਾਈ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹੀ ਜੀਵ ਹੈ। ਇਹ ਧਰਤੀ, ਹਵਾ, ਆਕਾਸ਼, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਅੱਗ—all ਇਹ ਪੰਜ ਤੱਤ—ਸਭ ਜੀਵ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਸਰੀਰਧਾਰੀ ਆਤਮਾ ਹੀ ਕਰਤਾ, ਭੋਗਤਾ, ਆਪ ਹੀ ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਭੋਗ ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਗਿਆਨ, ਜੋ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੱਚ ਅਤੇ ਝੂਠ ਦੀ ਪਛਾਣ ਦਾ ਬੀਜ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਸਭ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵਸਤੂ ਵਿਆਖਿਆ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਜਾਂ ਦੇਖੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀ, ਗਿਆਨ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ, ਉਹ ਮਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਅੰਗਾਂ ਦਾ ਆਕਾਰ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੂਰਜ, ਪਵਨ, ਧਰਤੀ, ਵਾਣੀ ਆਦਿ, ਇਹ ਸਭ ਦੇਵਤਾ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਕਰਮ, ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਦਿੱਤੇ।