ਕਿਸੇ ਨੇ ਵੀ ਦੂਤ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਰੋਕਿਆ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਲਈ ਦੂਤ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਆਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਜੰਗ ਦੇ ਸਾਰੇ ਹਾਲਾਤ ਸੁਣਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰਭੂ ਕੋਲ ਗਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ੰਖਚੂੜ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਬੜੀ ਹੀ ਆਕਰਸ਼ਕ ਅਤੇ ਮਨੋਹਰ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੁੰਦਰ ਦੰਡ ਸੀ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਕੀਮਤੀ ਮੋਤੀ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਸੋਨੇ ਦਾ ਛਤਰੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੇਵਕ ਫੜ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਛਾਂ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਸ਼ੰਖਚੂੜ ਬੜੇ ਆਕਰਸ਼ਕ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ, ਰਤਨਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਅਭੂਸ਼ਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਬੜਾ ਹੀ ਮਨੋਹਰ ਤੇ ਆਨੰਦਮਈ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਤੀਹ ਕਰੋੜ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਵਿਚ, ਸੁੰਦਰ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਵਿਚ ਖੜੇ ਸਨ। ਇਹ ਸਭ ਦੇਖ ਕੇ ਪੁਸ਼ਪਦੰਤ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, ‘‘ਮੈਂ ਉਹੀ ਗੱਲ ਕਹਾਂਗਾ ਜੋ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਖੁਦ ਆਖੀ ਹੈ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ।’’ ‘‘ਇਸੇ ਵੇਲੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਦੇ ਦੇ।’’ ‘‘ਹਰੀ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਦੇ ਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਭੇਜਿਆ ਹੈ।’’ ‘‘ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਖੇਤਰ ਦੇ ਦੇ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਜੰਗ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾ।’’ ਦੂਤ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਸ਼ੰਖਚੂੜ ਹੱਸ ਪਿਆ। ਉਹ ਤੁਰ ਕੇ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਜੋ ਵਟਵ੍ਰਿਖਸ਼ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਹੇਠ ਬੈਠਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਸਕੰਦ ਉੱਥੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਵਿਸ਼ਾਲਾਖਸ਼, ਬਾਣ, ਪਿੰਗਲਾਖਸ਼ ਤੇ ਵਿਕੰਪਨ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਕਪਿਲਾਖਸ਼, ਦੀਰਘਦੰਸ਼ਟਰ, ਵਿਕਟ ਤੇ ਤਾਮ੍ਰਲੋਚਨ ਵੀ ਉੱਥੇ ਹੀ ਸਨ। ਬਲੋਨਮੱਤਾ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਬਲ ਉੱਤੇ ਮਾਣ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਰਣਸ਼ਲਾਘੀ, ਦੁਰਜਯ, ਤੇ ਦੁਰਗਮ ਵੀ ਉੱਥੇ ਸਨ। ਵਾਸੁਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਾਸਵ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਬਾਰਾਂ ਆਦਿਤਿਆ ਵੀ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕੁਬੇਰ ਤੇ ਯਮ, ਜਯੰਤ ਤੇ ਨਲਕੂਬੇਰ, ਧਰਮ, ਸ਼ਨੀ, ਈਸ਼ਾਨ ਤੇ ਬਲਵਾਨ ਕਾਮਦੇਵ ਵੀ ਉੱਥੇ ਹੀ ਸਨ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਇੱਕ ਮਹਾ-ਸ਼ਕਤੀਵਾਨ ਦੇਵੀ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਲਾਲ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਲਾਲ ਮਾਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਲਾਲ ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਗਤ ਨੂੰ ਨਿਰਭੈਤਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਡਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ, ਗੋਲ, ਡੂੰਘਾ ਖੋਪੜੀ ਸੀ, ਜੋ ਇੱਕ ਯੋਜਨ ਲੰਬਾ ਸੀ। ਉਸ ਕੋਲ ਸ਼ੰਖ, ਚਕਰ, ਗਦਾ, ਕਮਲ, ਤੀਰ, ਤੇ ਡਰਾਉਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਸੀ। ਵਿਣੁ ਦਾ ਸ਼ਸਤਰ, ਵਾਰੁਣੀ ਅਸਤਰ, ਅੱਗ ਦਾ ਸ਼ਸਤਰ, ਸਰਪ-ਪਾਸ, ਪਾਰਜਨਯ, ਪਾਸ਼ੁਪਤ, ਜ੍ਰੰਭਣ, ਪਾਰਵਤ ਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕਾਂ ਦਿਵ੍ਯ ਅਸਤਰ, ਸੈਂਕੜੇ ਉੱਤਮ ਬਾਣ ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਸਨ। ਉਹ ਤੀਹ ਕਰੋੜ ਯੋਗਿਨੀਆਂ ਨਾਲ ਉਥੇ ਖੜੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਭੂਤ, ਪ੍ਰੇਤ, ਪਿਸਾਚ, ਕੁਸ਼ਮਾਂਡ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਰਾਕ੍ਸ਼ਸ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਦੇ ਨਾਲ ਸਕੰਦ ਨੇ ਚੰਦ੍ਰਸ਼ੇਖਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਜਦ ਦੂਤ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਸ਼ੰਖਚੂੜ—ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਜੰਗ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣੀ—ਉਸ ਦਾ ਗਲਾ, ਹੋਠ ਤੇ ਜੀਭ ਸੁੱਕ ਗਏ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਤੁਲਸੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, ‘‘ਹੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਕਰ।’’ ‘‘ਹਰ ਜਨਮ ਵਿਚ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਜੋ ਵੀ ਸੁਖ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭੋਗ ਲੈ।’’ ‘‘ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਡੋਲ ਰਹੀ ਹੈ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਸਦਾ ਹੀ ਜਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।’’ ਤੁਲਸੀ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ—ਜਦ ਉਹ ਖਾ-ਪੀ ਚੁੱਕਾ—ਸ਼ੰਖਚੂੜ ਨੇ ਆਖਿਆ, ‘‘ਸ਼ੁਭਤਾ, ਖੁਸ਼ੀ, ਸੁਖ, ਦੁੱਖ, ਡਰ, ਸੋਗ, ਤੇ ਅਸ਼ੁਭਤਾ—ਇਹ ਸਭ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਦਰੱਖਤ ਵੀ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ।’’ ‘‘ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫਲ ਵੀ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਤੇ ਹੀ ਪੱਕਦੇ ਤੇ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।’’ ‘‘ਜੀਵ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਹੀ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਹੀ ਵਿਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।