ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਤਦ ਨਾਰਦ ਜੀ ਅਤੇ ਤੁਲਸੀ ਜੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇ ‘ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਕਾਮੀ, ਨੀਚ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਮਤਲਬ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਨਾਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਔਰਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਤੇ ਸੁਹਣੀਆਂ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਪਤੀ ਨੂੰ ਬਰਬਾਦੀ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਰੇਜ਼ਰ ਦੀ ਧਾਰ ਵਰਗੀ ਤਿੱਖੀ ਤੇ ਖਤਰਨਾਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਬੋਲੀਆਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਿੱਠੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਸਵਾਰਥ ਲਈ ਉਹ ਪਤੀ ਦੀ ਆਗਿਆਕਾਰ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਹੋਰ ਵੇਲੇ ਕਦੇ ਵੀ ਨਮਣ ਵਾਲੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਚਾਲ-ਚਲਨ ਅਣਨਿਯਤ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ। ਜੋ ਹਰ ਵੇਲੇ ਨਵੀਂ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਦੁਸ਼ਮਣ ਕੌਣ ਤੇ ਮਿੱਤਰ ਕੌਣ—ਇਹ ਕਦੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਉਹ ਬਾਹਰੋਂ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਅੰਦਰੋਂ ਧੋਖੇ ਨਾਲ ਪਰਪੂਰਨ ਅਤੇ ਵਿਅੰਗੀ ਭਾਵਨਾ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਅੰਦਰੋਂ ਸੈਕਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਭਰੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਬਾਹਰੋਂ ਝੂਠ ਤੇ ਧੋਖਾ ਹੀ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਮਾਣੀ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੀ ਕਾਮ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਤਾਂ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਝਗੜਿਆਂ ਦੀ ਜੜ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਚੰਗਾ ਪਕਾਇਆ ਹੋਇਆ ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਠੰਢਾ ਪਾਣੀ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਰਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਵੱਡਾ ਪਿਆਰ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਪਤੀ ਵ੍ਰਿੱਦ੍ਹ ਹੋ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਸੰਭੋਗ ਯੋਗ ਨਹ ਰਹੇ, ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਵੈਰੀ ਸਮਝ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਕਰਤੱਬਾਂ ਨਾਲ, ਉਹ ਪਤੀ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਾ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੇੜਾ ਗੋਬਰ ਨੂੰ ਖਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੀ ਜੜ ਹੈ। ਉਹ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਰਸਤੇ ‘ਤੇ ਰੁਕਾਵਟ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੋਖ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ‘ਤੇ ਤਾਲਾ ਹੈ। ਉਹ ਹਰੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਮੋਹ ਮਾਇਆ ਦੀ ਝੋਲੀ ਹੈ। ਉਹ ਮਾਇਆ ਰੂਪ ਅਤੇ ਝੂਠੀ ਬੋਲੀ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਲ, ਪਿਸ਼ਾਬ, ਪੀਪ ਅਤੇ ਗੰਦ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਾਇਆ ਰੂਪ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਮਾਇਆਵਾਦੀ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਕਾਲਪੁਰਖ ਨੇ ਹੀ ਰਚਿਆ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਆਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਤੁਲਸੀ ਅਤੇ ਨਾਰਦ ਦੋਵੇਂ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ ਸ਼ੰਖਚੂੜ ਨੇ ਬੋਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, “ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸੱਚ, ਕੁਝ ਝੂਠ ਅਤੇ ਕੁਝ ਮੇਰੀ ਪੱਖੋਂ ਵੀ ਹੈ। ਕਾਲਪੁਰਖ ਨੇ ਇਸ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਔਰਤ ਦਾ ਦੋਹਾਂ ਰੂਪ ਬਣਾਇਆ, ਜੋ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲਕਸ਼ਮੀ, ਸਰਸਵਤੀ, ਦੁರ್ಗਾ, ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ, ਰਾਧਿਕਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੋ ਮਹਾਨ ਸਤੀਆਂ ਹਨ—ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਅੰਸ਼ ਹੀ ਔਰਤ ਦਾ ਅਸਲ ਰੂਪ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਤਰੂਪਾ, ਦੇਵਹੁਤੀ, ਸਵਧਾ, ਸਵਾਹਾ, ਦਕਸ਼ਿਣਾ, ਕੁਬੇਰ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਵਾਯੂ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਅਦਿਤੀ, ਦਿਤੀ, ਅਹਲਿਆ, ਅਰੁੰਧਤੀ, ਮੇਨਾ, ਤਾਰਾ, ਮੰਦੋਦਰੀ, ਪਰਾ, ਪੁਸ਼ਟੀ, ਤੁਸ਼ਟੀ, ਸਮ੍ਰਿਤੀ, ਮੈਧਾ, ਕਾਲਿਕਾ, ਵਸੁੰਧਰਾ, ਸਵਸਤੀ, ਸ਼ਰੱਧਾ, ਕਾਂਤੀ, ਤੁਸ਼ਟੀ, ਸ਼ਾਂਤੀ, ਪਰਾ, ਅਤੇ ਹੋਰ—ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਰੂਪ, ਚਾਲ-ਚਲਨ, ਯਸ਼, ਕਰਮ, ਸੁੰਦਰਤਾ, ਤੇਜ ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਦੇ ਅੰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਔਰਤ ਦਾ ਸ਼ੁੱਧ ਰੂਪ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਜੋ ਰੂਪ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਰੂਪ ਸਮਝੋ। ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਇਸੀ ਨੂੰ ਸੱਚਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਥਾਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਸਮਾਂ ਨਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਦਰਮਿਆਨੀ ਅਵਸਥਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਚਰਚਾਵਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਜਾਂ ਦੁਸ਼ਮਣ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ, ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਇਸ ਨੂੰ ਦਰਮਿਆਨੀ ਰੂਪ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਚੰਗੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਹੁਣ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਆਪ ਹੀ ਸ਼ੰਖਚੂੜ ਹਾਂ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਭਜਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਗਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਅੱਠ ਗੋਤਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਗਾਵਾਂ, ਗਵਾਲਣਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੌਜੂਦ ਹਾਂ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਉਚਾਰਨ ਹੋਈਆਂ, ਅਤੇ ਸਭ ਨੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣਿਆ।