ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਆਕਰਸ਼ਕ ਨਾਰੀ ਆਪਣੀਆਂ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤਿ ਉੱਤਮ ਮਣਕਿਆਂ ਨਾਲ ਜੜੀਆਂ ਪਾਜੇਬਾਂ ਪਾਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਝੰਕਾਰ ਉਸਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਰੰਗੀਨ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਕੇਸਾਂ ਦਾ ਗੁੱਚਾ ਚਮਪਾ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਣੀ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਸੋਭਾ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰ ਕੁੰਡਲਾਂ ਅਤੇ ਨਫੀਸ ਗਹਣਿਆਂ ਨੇ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਹੱਥਾਂ ਤੇ ਕਲਾਈਆਂ ਤੇ ਅੰਗੂਠੀਆਂ, ਬਾਂਹਾਂ ਤੇ ਬਾਂਹੜੀਆਂ, ਅਤੇ ਮਣਕਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਸ਼ੰਖਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਸ਼ੰਖਚੂੜ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਸਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ, ਸੋਹਣਪ, ਗੁਣਵਾਨਤਾ, ਸੁੰਦਰ ਦੰਦ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨੂੰ ਤੱਕ ਕੇ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਬੋਲੇ, "ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਨਾਰੀ, ਜੋ ਸਭ ਦਾਤਾਂ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ? ਤੂੰ ਜੋ ਸੁਰਗ ਸੁਖਾਂ ਅਤੇ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦੀ ਹੈਂ, ਤੇਰੀ ਦੇਹ ਗਲਿਆਂ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਹੈ।" ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਕਾਮਨਾ ਵਾਲੀ ਸੁੰਦਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਨਾਰੀ ਬੋਲੀ, "ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਤਪਸਵੀ ਤਿਲਸੀ ਹਾਂ। ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ? ਜਿੱਥੇ ਚਾਹੇਂ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈਂ। ਮੈਂ ਇੱਕ ਉੱਚ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮੀ ਨਾਰੀ ਹਾਂ, ਇਕੱਲੀ, ਨਿਰਜਨ ਥਾਂ ਤੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਤੇ ਗੁਣਵਾਨ ਹਾਂ।" ਫਿਰ ਤਿਲਸੀ ਨੇ ਨਾਰੀਆਂ ਦੀ ਕੁਝ ਹਕੀਕਤ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, "ਕੋਈ ਮਰਦ ਜੇ ਹੇਠਲੇ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈ ਚੁੱਕਾ ਹੋਵੇ, ਧਰਮ ਦੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀ ਸਮਝ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਕਾਮੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਲਈ ਨਾਰੀ ਪਹਿਲਾਂ ਮਿੱਠੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ਪਰ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਬਰਬਾਦੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਮਨ ਰੇਜ਼ਰ ਦੇ ਪਤਲੇ ਧਾਰ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਪਰ ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਿੱਠੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਵਾਰਥ ਲਈ ਪਤੀ ਦੀ ਆਗਿਆਵਾਨ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਾਰੀਆਂ ਦੇ ਚਲਣ ਨੂੰ ਅਣਨਿਰਧਾਰਤ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜੋ ਹਰ ਵੇਲੇ ਨਵਾਂ ਕੁਝ ਲੱਭਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਕੌਣ ਦੁਸ਼ਮਣ ਤੇ ਕੌਣ ਮਿੱਤਰ?" "ਉਹ ਬਾਹਰੋਂ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਦੱਸਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਅੰਦਰੋਂ ਕਾਮ ਭੋਗ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਅਹੰਕਾਰੀ ਹੈ, ਜੇ ਉਸਨੂੰ ਕਾਮ ਮਿਲਾਪ ਨਾ ਮਿਲੇ ਤਾਂ ਗ਼ੁੱਸੇ ਵਾਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਝਗੜਿਆਂ ਦੀ ਜੜ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਮਨ ਚੰਗਾ ਪਕਾਇਆ ਹੋਇਆ ਖਾਣਾ ਅਤੇ ਠੰਢਾ ਪਾਣੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਵੱਡਾ ਪਿਆਰ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਕੇਵਲ ਤਦ, ਜਦੋਂ ਸੁਖ-ਵਿਲਾਸ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ। ਜੇ ਪੁਰਾਣਾ ਮਰਦ ਕਾਮਯੋਗ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਵੈਰੀ ਸਮਝਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੀੜਾ ਗੋਬਰ ਨੂੰ ਖਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਝੂਠੀ ਰੂਪ ਵਾਲੀ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦਾ ਅਡਾਣਾ ਹੈ। ਉਹ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਰੁਕਾਵਟ, ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ 'ਤੇ ਕਿਵਾੜ ਹੈ। ਉਹ ਹਰਿ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੋਹ-ਮਾਇਆ ਦੀ ਟੋਕਰੀ ਹੈ। ਉਹ ਮਾਇਆ-ਸਰੂਪ ਹੈ ਅਤੇ ਝੂਠ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਸਰੀਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੀ ਗੰਦਗੀ, ਪੇਸ਼ਾਬ ਤੇ ਪੀਪ ਦਾ ਘੜਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਾਇਆ-ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਜੋ ਮਾਇਆਵਾਦੀ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਰਚਨਹਾਰ ਵੱਲੋਂ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹਨ।" ਇਹ ਸਭ ਕਹਿ ਕੇ, ਤਿਲਸੀ ਤੇ ਨਾਰਦ ਦੋਵੇਂ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ ਸ਼ੰਖਚੂੜਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ—ਇੱਕ ਸੱਚੀ, ਇੱਕ ਝੂਠੀ, ਤੇ ਇੱਕ ਮੇਰੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ। ਰਚਨਹਾਰ ਨੇ ਨਾਰੀ ਦਾ ਦੁਹਾਂਗਾ ਸਰੂਪ ਬਣਾਇਆ, ਜੋ ਸਭ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਲਕਸ਼ਮੀ, ਸਰਸਵਤੀ, ਦੁਰਗਾ, ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ, ਰਾਧਿਕਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੋ ਨਾਰੀਆਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਨਾਰੀ ਦਾ ਸੱਚਾ ਸਰੂਪ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਸ਼ਤਰੂਪਾ, ਦੇਵਹੂਤੀ, ਸਵਧਾ, ਸਵਾਹਾ, ਦਕਸ਼ਿਣਾ, ਕੁਬੇਰ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਵਾਯੂ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਅਦਿਤੀ, ਦਿਤੀ, ਅਹਲਿਆ, ਅਰੁੰਧਤੀ, ਮੇਨਾ, ਤਾਰਾ, ਮੰਡੋਦਰੀ, ਪਰਾ, ਪੁਸ਼ਟੀ, ਤੁਸ਼ਟੀ, ਸਮ੍ਰਿਤੀ, ਮেধਾ, ਕਾਲਿਕਾ, ਵਸੁੰਧਰਾ, ਸਵਸਤੀ, ਸ਼ਰੱਧਾ, ਕਾਂਤੀ, ਤੁਸ਼ਟੀ, ਸ਼ਾਂਤੀ, ਪਰਾ—ਇਹ ਸਭ ਨਾਰੀਆਂ ਦੇ ਉੱਤਮ ਗੁਣ ਹਨ।" "ਸਮ੍ਰਿਧੀ, ਚਾਲ-ਚਲਨ, ਯਸ਼, ਕਰਮ, ਸੋਭਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾ—ਇਹਨਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾਰੀ ਦੀ ਅਸਲੀਅਤ ਵੱਸਦੀ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸੰਵਾਦ ਪੂਰੀ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਅਤੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਨਾਰੀ ਦੇ ਦੁਹਾਂਗੇ ਸਰੂਪ, ਉਸਦੇ ਗੁਣ ਅਤੇ ਦੋਸ਼, ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਹੱਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਾਇਆ ਗਿਆ।