ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ, ਰਾਮ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸਦਾ ਸੱਚੇ ਰਹੇ। ਉਹ ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਰਹਿ ਰਹੇ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਉਦਾਸ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਆਪ ਵੀ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਅਗਨਿ ਦੇਵ ਨੇ ਆ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਲਈ ਸੀਤਾ ਦੇ ਹਰਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ।" ਕਿਸਮਤ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਦੀ ਤਾਕਤ ਭਾਗ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਨਹੀਂ। ਅਗਨਿ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਮੈਂ ਮੁੜ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਵਾਪਸ ਲਿਆਵਾਂਗਾ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੀ ਪਰਖ ਹੋਵੇਗੀ।" ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਮ ਨੇ ਇਹ ਰਾਜ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ। ਅਗਨਿ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਮਾਇਆ-ਸੀਤਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਅਗਨਿ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਲੈ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਗੱਲ ਨਾ ਕਰੇ। ਇਸੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਰਾਮ ਨੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਹਿਰਨ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜਨਕੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਛੱਡਿਆ। ਉਸ ਮਾਇਆਵੀ ਹਿਰਨ ਨੇ "ਲਕਸ਼ਮਣ!" ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਕੱਢੀ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ, ਵੈਕੁੰਠ ਦੇ ਮਹਾਨ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਦਾਸ, ਜੋ ਸੰਕਾਦਿ ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਕਰਕੇ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਦੁਖੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣੀ—"ਲਕਸ਼ਮਣ!"। ਜਦ ਲਕਸ਼ਮਣ ਚਲੇ ਗਏ, ਤਾਂ ਰਾਵਣ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਰੋਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਰਾਮ ਕੋਲ ਆ ਗਿਆ। ਰਾਮ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਬੇਹੋਸ਼ ਪਿਆ ਰਿਹਾ ਤੇ ਫਿਰ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਇਕ ਗਿੱਧ ਤੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਰੀ ਖ਼ਬਰ ਮਿਲੀ। ਫਿਰ ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਮਹਾਨ ਨੇ ਲੰਕਾ ਜਾ ਕੇ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਤੀਰ ਨਾਲ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਸੀਤਾ ਦੀ ਅਗਨਿ-ਪਰਖ ਕਰਵਾਈ। ਮਾਇਆ-ਸੀਤਾ ਨੇ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਅਗਨਿ ਅਤੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। ਅਗਨਿ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇੱਥੇ ਹੀ ਤੂੰ ਤਪ ਕਰ, ਇਸ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਸਵਰਗ ਦਾ ਸੁਖ ਮਿਲੇਗਾ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਤਪ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਤਪ ਦੇ ਫਲ ਸਵਰੂਪ, ਉਹ ਯਜਨ-ਕੁੰਡ ਵਿਚੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ। ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕੁਸ਼ਧਵਜ ਦੀ ਸੁਭਾਗਾ ਧੀ, ਵੇਦਵਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਛਾਇਆ ਹੀ ਦੁਆਪਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰੁਪਦ ਦੀ ਧੀ, ਦ੍ਰੌਪਦੀ, ਹੋਈ। ਨਾਰਦ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਸਾਰੀ ਸ਼ੰਕਾ ਦੂਰ ਕਰ।" ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਉਹ ਛਾਇਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰਤਾ ਤੇ ਜਵਾਨੀ ਸੀ, ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋਈ।" ਰਾਮ ਅਤੇ ਅਗਨਿ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ, ਉਸ ਨੇ ਤਪ ਕਰਕੇ ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਕੋਲੋਂ ਵਰ ਮੰਗਿਆ। ਉਹ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੀ ਰਹੀ, "ਮੈਨੂੰ ਪਤੀ ਦਿਉ, ਮੈਨੂੰ ਪਤੀ ਦਿਉ, ਮੈਨੂੰ ਪਤੀ ਦਿਉ, ਹੇ ਤ੍ਰਿਣੇਤ੍ਰ!" ਉਸ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਸੁਣ ਕੇ ਰਸ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਮੁਸਕੁਰਾ ਪਏ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਪੰਜ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਬਣੀ। ਫਿਰ ਰਾਮ, ਜੋ ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਮੋਹਕ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਗਿਆਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਵੇਦਵਤੀ, ਜੋ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦਾ ਅੰਸ਼ ਸੀ, ਉਹ ਕਮਲਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਈ। ਚਾਰੋਂ ਵੇਦ ਸਦਾ ਹੀ ਸਰੀਰਧਾਰੀ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁਸ਼ਧਵਜ ਦੀ ਧੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਸੁਣਾਈ ਗਈ। ਫਿਰ ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਉਹ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿਚ ਪੈ ਕੇ, ਗੰਧਮਾਦਨ ਪਰਬਤ ਉੱਤੇ ਰਾਜੇ ਨਾਲ ਖੇਡਣ ਲੱਗੀ।" ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਸੁਖ ਦਾ ਵਿਛੌਣਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ।