ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਇੱਕ ਉੱਤਮ ਸਤ੍ਰੀ ਨੇ ਪੁਸ਼ਕਰ ਤੀਰਥ ਤੇ ਇੱਕ ਮਾਨਵੰਤਰ ਤਕ ਘੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਦਿਆਂ ਵੀ ਉਹ ਕਦੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਜਾਂ ਸੁੱਕੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ; ਉਸ ਦੀ ਯੁਵਾਵਸਥਾ ਅਤੇ ਸੋਭਾ ਸਦਾ ਬਰਕਰਾਰ ਰਹੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਆਗਾਹੀ ਮਿਲੀ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਅਗਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਖੁਦ ਹਰਿ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਰੋਸ ਆਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਮੁੜ ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਤਪ ਕਰਦੀ ਰਹੀ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਰਹੀ। ਇਕ ਦਿਨ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਆਗੁੰਤੀ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਆਤਿਥਿਆ ਕਰਦਿਆਂ ਉਸ ਦੇ ਪੈਰ ਧੋਣ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਪਾਪੀ, ਉਸ ਦੀ ਭੋਜਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ, ਉਥੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਉੱਤਮ ਸੁੰਦਰ ਔਰਤ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੇ ਯੌਵਨ ਦੀ ਛਾਪ ਸੀ, ਤਾਂ ਕਾਮ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਪਰ ਉਹ ਨਾਰੀ ਧਰਮੀ ਸੀ; ਉਸ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਭਰੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਅਡੋਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਕਮਲਨੈਨੀ ਪਦਮਾ ਦੇਵੀਂ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ, “ਮੇਰੇ ਕਾਰਨ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਕੁਲ ਸਮੇਤ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਯੋਗ ਬਲ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਹ ਅਚੰਭੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਈ, “ਹੈ! ਮੈਂ ਇਹ ਕੀ ਦੇਖ ਲਿਆ, ਕੀ ਕਰ ਬੈਠੀ ਹਾਂ?” ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਧਰਮੀ ਸਤ੍ਰੀ ਜਨਕ ਮਹਾਰਾਜ ਦੀ ਧੀ ਬਣੀ। ਆਪਣੇ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਫਲ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ, ਵੱਡੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦੁਆਰਾ ਵੱਡਾ ਦਰਜਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਦੀ ਯਾਦ ਰੱਖਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਪਿਛਲੇ ਤਪ ਅਨੁਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਜਾਨਦੀ ਰਹੀ। ਉਸ ਨੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਧਰਮੀ, ਆਨੰਦਮਈ, ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਹ ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਸੱਚੇ ਦਿਲੋਂ ਤਿਆਰ ਸੀ। ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ ਵੱਸ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਲਕਸ਼ਮਣ ਵੀ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਅਗਨੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਸੀਤਾ ਦੀ ਹਰਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਵਿਧੀ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਕਿਸਮਤ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਨਹੀਂ। ਪਰ, ਮੈਂ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਮੁੜ, ਪਰੀਖਿਆ ਵੇਲੇ, ਤੈਨੂੰ ਵਾਪਸ ਦੇ ਦਿਆਂਗਾ।” ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਮ ਨੇ ਇਹ ਗੁਪਤ ਰੱਖੀ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ। ਅਗਨੀ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਮਾਇਆ-ਸੀਤਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਰਾਵਣ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਲੈ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਕਿ ਖੁਲ੍ਹ ਕੇ ਕੁਝ ਨਾ ਬੋਲੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਰਾਮ ਨੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦੇ ਹਿਰਣ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ। ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਜਨਕੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਛੱਡ ਕੇ, ਹਿਰਣ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਗਿਆ। ਉਸ ਮਾਇਆਵੀ ਹਿਰਣ ਨੇ “ਲਕਸ਼ਮਣ!” ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਮਾਰੀ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ, ਵੈਕੁੰਠ ਦੇ ਵੱਡੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਇੱਕ ਦਵਾਰਪਾਲ, ਜੋ ਸਨਕ ਆਦਿਕ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਰਾਖਸ਼ੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਵੀ “ਲਕਸ਼ਮਣ!” ਦੀ ਪੀੜਾ ਭਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣੀ। ਜਦ ਲਕਸ਼ਮਣ ਚਲੇ ਗਏ, ਰਾਵਣ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਅਸੰਭਵ ਸੀ, ਆ ਕੇ ਰਾਮ ਦੇ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਰਾਮ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਬੇਹੋਸ਼ ਪਿਆ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਇਕ ਗਿੱਧ ਦੀ ਰਾਹੀਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਰੀ ਖ਼ਬਰ ਮਿਲੀ। ਆਖ਼ਰਕਾਰ, ਰਘੁਕੁਲ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਤਮ ਰਾਮ ਲੰਕਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਤੀਰ ਨਾਲ ਉਸ (ਰਾਵਣ) ਦਾ ਵਧ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।