ਇਹ ਕਥਾ ਗੰਗਾ ਦੇ ਮਹਾਤਮ्य ਅਤੇ ਰਾਧਾ-ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਰਸ ਮੰਡਲ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਗੰਗਾ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰੂਪ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਸੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਥਾਵਾਂ ’ਤੇ ਇਹ ਲੰਬਾਈ ਇਸ ਤੋਂ ਦੱਸ ਗੁਣਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਥਾਵਾਂ ’ਤੇ ਇਹ ਇਕ ਲੱਖ ਯੋਜਨ ਚੌੜੀ ਹੈ, ਤੇ ਲੰਬਾਈ ਛੇ ਗੁਣਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਹੋਰ ਸਥਾਨਾਂ ਉੱਤੇ, ਇਹ ਦਸ ਲੱਖ ਯੋਜਨ ਚੌੜੀ ਹੈ ਤੇ ਲੰਬਾਈ ਪੰਜ ਗੁਣਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਦੇ ਕਦੇ, ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਚੌੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਲੰਬਾਈ ਸੱਤ ਗੁਣਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਭੋਗਵਤੀ ਨਦੀ ਸਿਰਫ਼ ਦਸ ਯੋਜਨ ਚੌੜੀ ਹੈ। ਕਈ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਕਰੋਸ਼ ਚੌੜੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਫਿਰ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਸਤਯੁਗ ਵਿੱਚ ਗੰਗਾ ਦਾ ਰੰਗ ਦੁੱਧ ਵਰਗਾ ਚਿੱਟਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਉਹ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਰਗੀ ਲਗਦੀ ਹੈ। ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਚਮਕ ਪਾਣੀ ਵਰਗੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਗੰਗਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੁੱਲਣੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਿਤਾਮਹ ਜੀ, ਇਸ ਨਦੀ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਇੱਕ ਬੂੰਦ ਦਾ ਸਪਰਸ਼ ਵੀ ਪਾਪੀਆਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਗੰਗਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੇ ਇਕਵੀਹ ਸ਼ਲੋਕ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਜਿਹੜਾ ਭੀ ਮਨੁੱਖ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਦੇਵੀ ਗੰਗਾ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਕਈ ਵੱਡੇ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ, ਜਿਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ ਉਹਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਪਤਨੀ ਨਹੀਂ ਉਹਨੂੰ ਪਿਆਰੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਸਦੀ ਯਸ਼ਸ (ਸ਼ੋਹਰਤ) ਨਹੀਂ, ਉਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਮੂਰਖ ਵਿਅਕਤੀ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਾੜਾ ਸੁਪਨਾ ਵੀ ਸ਼ੁਭ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਾਨ ਫਲ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਨਾਰਾਇਣ ਜੀ ਨੇ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਉਸ ਥਾਂ ਤੇ ਗਏ ਜਿੱਥੇ ਸਾਗਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਗੰਗਾ ਦੇ ਛੋਹ ਨਾਲ ਚਲਦੀ ਹਵਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵੈਕੁੰਠ ਤੱਕ ਲੈ ਗਈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗੰਗਾ ਦੀ ਪੂਰੀ ਮਹਾਨ ਕਥਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ। ਫਿਰ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਜਦੋਂ ਰਾਧਾ ਜੀ ਚਲੀ ਗਈ, ਫਿਰ ਕੀ ਹੋਇਆ? ਅਤੇ ਜੋ ਲੋਕ ਉੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕੀ ਕੀਤਾ?" ਨਾਰਾਇਣ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜੀ ਨੇ ਰਾਧਾ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਰਸ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹੇ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਰਾਧਾ ਜੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵੀ ਉਹੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਅਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਨੇ ਇਕੱਠੇ ਗੀਤ ਗਾਏ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਰਾਧਾ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਮਣੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਮਾਲਾ ਦਿੱਤੀ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜੀ ਨੇ ਕੌਸਤੁਭ ਮਣੀ, ਜੋ ਸਭ ਰਤਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ, ਉਪਹਾਰ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤੀ। ਨਾਰਾਇਣ ਜੀ ਨੇ ਰਾਧਾ ਨੂੰ ਵਣ-ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਮਾਲਾ ਦਿੱਤੀ। ਵਿਸ਼्णੁਮਾਇਆ, ਜੋ ਆਦਿ-ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਸਰਬ-ਸੰਪੂਰਨ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵੀ ਉਚਾਰੀ ਗਈ। ਧਰਮ ਨੇ ਰਾਧਾ ਨੂੰ ਧਰਮ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਯਸ਼ਸ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਸ਼ੰਭੁ (ਸ਼ਿਵ ਜੀ), ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਲੋਂ ਵਾਰ ਵਾਰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋਏ। ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਚਿੱਤਰਿਤ ਗੁੱਡੀਆਂ। ਜ਼ਮੀਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਢੱਕ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਨਾ ਰਾਧਾ ਸੀ, ਨਾ ਹਰੀ। ਰਚਨਹਾਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਧਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲਿਆ। ਫਿਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਨੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਨਿਰਾਕਾਰ ਵਾਣੀ ਉਪਜੀ। ਉਸ ਵਾਣੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਸਭ ਦਾ ਆਤਮਾ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਇਹ ਸ਼ਕਤੀ ਹਾਂ, ਭਗਤਾਂ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਦਾ ਰੂਪ ਹਾਂ। ਸਾਰੇ ਮਨੁ, ਸਾਰੇ ਮਨੁੱਖ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੁ-ਭਗਤ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀਓ, ਮੇਰਾ ਰੂਪ ਦੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਆਪ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕ, ਆਦੇਸ਼ ਦਿਓ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਦਭੁਤ ਮੰਤ੍ਰ-ਸੰਗ੍ਰਹਾਂ ਦੁਆਰਾ, ਸਾਰੇ ਚਾਹੇ ਹੋਏ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।