ਸੁਣੋ, ਹੇ ਨਾਰਦ, ਸਮੇਂ ਦੀ ਗਣਨਾ ਬਹੁਤ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਹੈ। ਇੱਕ ਸਾਲ ਪੰਜ ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਸਮਝਣ ਲਈ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਪੂਰਾ ਸਾਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਯੁਗਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਣਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਮਨਵੰਤਰਾ ਇਕਹੱਤਰ ਯੁਗਾ ਲੰਬਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅਠਾਈਵਾਂ ਇੰਦਰ ਦਾ ਸਮਾਂ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ ਵਿਘਨ, ਯਾਨੀ ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਵਿਘਨ, ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਧਰਤੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ-ਜਿੱਥੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਜੀਵਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਜਦੋਂ ਆਦਿ ਵਿਘਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਲੀਲਾ ਮੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਹੈ, ਉਹ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਿਘਨ ਐਸਾ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤਾਂ, ਹੇ ਨਾਰਦ, ਤੁਸੀਂ ਪੁੱਛਦੇ ਹੋ ਕਿ ਕਿੰਨੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿੰਨੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਵਿਘਨ ਹਨ? ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ, ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਵੰਡਾਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਂ ਦੀ ਗਣਨਾ ਬਾਰੇ, ਹੇ ਨਾਰਦ, ਸੁਣੋ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਇੱਕੋ ਹੀ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਾ ਉਸ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਹਨ, ਅਤੇ ਮਹਾਵਿਰਾਟ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਦਾ ਅੰਸ਼ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪ੍ਰਭੂ ਦੋ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ: ਇੱਕ ਦੋ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਦੂਜਾ ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਘਾਹ ਦੀ ਪੱਤੀ ਤਕ, ਹਰ ਚੀਜ਼ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੀ ਸਵਭਾਵ ਹੈ। ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਇੱਕ ਮੂਲ, ਸੱਚਾ, ਸ਼ਾਸ਼ਵਤ ਅਤੇ ਸਦੀਵੀ ਹੈ। ਉਹ ਨਿਰਗੁਣ, ਨਿਰਾਕਾਰ ਹੈ, ਪਰ ਭਗਤਾਂ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰਨ ਲਈ ਆਕਾਰ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਦੋ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਮੁਰਲੀ ਧਾਰੀ, ਗੋਪਾਲ ਵੈਸ਼, ਨੌਜਵਾਨ ਹੈ। ਲੋਟਸ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਕ੍ਰਿਤੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਾਰ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੇ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਪ ਨਾਲ ਸਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਮਹਾਮਾਇਆ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਹੈ, ਸਰਵ ਸ਼ਕਤੀਵਾਨ ਮਹਾ ਦੇਵੀ। ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ, ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਅਧਿਸ਼ਠਾਤ੍ਰੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਰੀ ਗਿਆਨ ਦੀ ਦੇਵੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਤਪ ਨਾਲ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਧਨ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਜਿਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਤਪ ਨਾਲ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਰਵ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਵਾਮ ਅੰਸ਼ ਤੋਂ ਜਨਮੀ, ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਅਧਿਸ਼ਠਾਤ੍ਰੀ ਹੈ। ਉਹ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰਤਾ, ਸ਼ੁਭ, ਅਤੇ ਮਾਣ-ਮਰਯਾਦਾ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ, ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਤਸ਼੍ਰਿੰਗ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਤਪ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਕਾਂਤ-ਹੀਣ, ਸਾਹ-ਰਹਿਤ, ਪਰ ਚੰਦ ਦੀ ਕਿਰਣ ਵਾਂਗੂ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਵਰ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੀ—ਸ਼ੁਭ, ਮਾਣ, ਪ੍ਰੇਮ ਅਤੇ ਮਰਯਾਦਾ ਨਾਲ। ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਪੂਜਦਾ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਇਹ ਬਾਤਾਂ ਕਹੀਆਂ, ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਚੇਤਨਾ ਰਚੀ। ਉਹ ਦੇਵੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਹੋਈ, ਉਹ ਵੀ ਪੂਜੀ ਗਈਆਂ। ਹਿਮਾਚਲ 'ਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਦੇਵ-ਵਰਸ਼ ਤਕ ਤਪ ਕੀਤਾ। ਸਰਸਵਤੀ ਨੇ ਗੰਧਮਾਦਨ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਤਪ ਕੀਤਾ। ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੇ ਪੁਸ਼ਕਰ 'ਤੇ ਸੌ ਯੁਗਾਂ ਤਕ ਤਪ ਕੀਤਾ। ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਨੇ ਮਲਯ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਤਪ ਕਰਕੇ, ਦੁਬਾਰਾ ਪੂਜਾ ਯੋਗ ਹੋ ਗਈ। ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ, ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਵੀ ਸੌ ਮਨਵੰਤਰਾ ਤਕ ਤਪ ਕੀਤਾ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਸਮੇਂ, ਵਿਘਨ ਅਤੇ ਦੇਵੀਆਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਚਨਾ, ਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਅਦ੍ਵਿਤੀਯ ਸਵਰੂਪ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੰਗ-ਅੰਗ ਤੇ ਅਵਤਾਰਾਂ ਦੀ ਗੱਲ, ਸਤਿਕਾਰ-ਯੋਗ ਤੇ ਪੂਜਾ-ਯੋਗ ਹੈ।