ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਉਸ ਮਹਾਨ ਮਹਿਮਾ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਦਾ ਹੀ ਭਾਗ ਦੇ ਮਾਰੇ ਹੋਏ, ਖੋਏ ਹੋਏ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ-ਮੁੜ ਪ੍ਰਤੀਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਸਰੀਰ ਹੈ, ਸਰਵੋਚ, ਸਦਾ ਚਿਰ-ਅਲੌਕਿਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਾ ਰੂਪ। ਜਗਤ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਮਾਨੋ ਮਰੀ ਹੋਈ ਜੀਵਨ ਜਿਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਬਿਨਾ, ਜਗਤ ਹਮੇਸ਼ਾ ਗੂੰਗੀ, ਬੇਅਕਲ, ਪਾਗਲ ਜਿਹੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਰੂਪ ਹਿਮ, ਚੰਦਨ, ਚੰਬੇਲੀ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਸਫੈਦ ਕਮਲ ਅਤੇ ਜਲ-ਕੁਮੁਦਨੀ ਵਰਗਾ ਸੁਚਿੱਤ ਹੈ। ਉਹ ਹੀ 'ਵਿਸਰਗ' ਅਤੇ 'ਬਿੰਦੂ' ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਬਿਨਾ, ਗਿਣਤੀ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਵੀ ਗਿਣਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਉਹ ਵਿਆਖਿਆ ਦਾ ਰੂਪ, ਸਮਝਾਉਣ ਦੀ ਦੇਵੀ ਹੈ। ਯਾਦ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵੀ ਉਹੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਥਾਂ ਸੰਤ ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਪਰਮਾਤਮਾ, ਸਵੈ-ਰੂਪ, ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਸ ਦੇਵੀ ਦੀ ਸਤਕਾਰ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕੀਤੀ। ਜਦੋਂ ਧਰਤੀ ਨੇ ਅਨੰਤ ਪ੍ਰਭੂ ਕੋਲੋਂ ਇੱਕ ਗਿਆਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਕਸ਼ਯਪ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ, ਉਹ ਵੀ ਡਰ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਵਿਆਸ ਨੇ ਵਾਲਮੀਕਿ ਜੀ ਨੂੰ ਪੁਰਾਣ ਸੂਤਰ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ। ਫਿਰ, ਉਸ ਦੇਵੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਵਿਆਸ ਨੇ ਉਹ ਮਹਾਨ ਗ੍ਰੰਥ ਰਚਿਆ। ਪੁਰਾਣ ਸੂਤਰ ਸੁਣ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਵਿਆਸ ਨੇ ਉਸ ਦੇਵੀ ਤੋਂ ਵਰ ਮੰਗਿਆ ਅਤੇ ਕਵੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਬਣੇ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੀ ਵਿਭਾਜਨਾ ਕੀਤੀ। ਇੱਕ ਛਿਨ ਲਈ ਉਸ ਦੇਵੀ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ। ਹਜ਼ਾਰ ਦਿਵਿਆ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਉਸ ਨੇ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿਖੇ ਉਸ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਨੂੰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਦਾ ਗਿਆਨ ਸਿਖਾਇਆ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਗਿਆਨ ਮਿਲਿਆ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਮਨੁ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸੰਤਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਦਾ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਹੁੰਦੀ ਰਹੀ। ਹਜ਼ਾਰ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲੇ, ਪੰਜ-ਮੂੰਹੇ ਅਤੇ ਚਾਰ-ਮੂੰਹੇ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੇ ਅੱਗੇ ਚਕਿਤ ਰਹਿ ਗਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਆਖ ਕੇ, ਯਾਜ਼ਯਵਲਕਯ ਜੀ ਨੇ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਆਪਣੀ گردਨ ਝੁਕਾ ਲਈ। ਫਿਰ ਉਹ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਰਹੀ, ਉਸ ਨਾਲ ਬੋਲ ਉੱਚਾਰੇ। ਜਿਹੜਾ ਕੋਈ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਯਾਜ਼ਯਵਲਕਯ ਦੁਆਰਾ ਰਚੀ ਵਾਣੀ ਦੀ ਇਹ ਸਤੁਤੀ ਸੰਯਮ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਮੂਰਖ ਜਾਂ ਮੰਦ-ਬੁੱਧੀ ਹੋਵੇ, ਜੇਕਰ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੱਕ ਇਹ ਪਾਠ ਕਰੇ, ਤਾਂ... ਫਿਰ ਨਾਰਾਇਣ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਗੰਗਾ ਦੇ ਸ਼ਾਪ, ਝਗੜਿਆਂ ਅਤੇ ਵਿਵਾਦ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨਦੀ—ਉਹ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦੀ ਦਾਤਾ, ਧਰਮ ਦੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ। ਤਪਸਵੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਤਪस्या ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਤਪ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਰਸਵਤੀ ਹੈ, ਜਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਮਨੁੱਖ ਧਰਤੀ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ—even ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜਿਹੜੇ ਪਾਪੀ ਵੀ ਹਨ, ਜੇਕਰ ਉਹ ਉਸ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ ਲੈਣ, ਤਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਚੌਦਹਵੀਂ ਤਾਰੀਖ, ਪੂਰਨਮਾਸੀ, ਜਾਂ ਅਖੰਡ ਦਿਨ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ, ਜਿਹੜਾ ਕੋਈ ਵੀ ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰੇ, ਚਾਹੇ ਬੇਧਿਆਨ, ਬੇਪਰਵਾਹ ਜਾਂ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ—ਅਤੇ ਜਿਹੜਾ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਸਰਸਵਤੀ ਮੰਤਰ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰੇ—ਜਿਹੜਾ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰੇ ਅਤੇ ਸਿਰ ਮੁੰਡਾਏ—ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ। ਫਿਰ ਸੌਤੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਸ਼ੌਨਕ, ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਆਪਣੇ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਪੁੱਛਿਆ। ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਅੰਸ਼ ਅਤੇ ਝਗੜੇ ਨਾਲ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦੀ ਦਾਤਾ ਨਦੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ। ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾਵਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਮੇਰੀ ਜਿਗਿਆਸਾ ਹੋਰ ਵੱਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਕਥਾ ਉਸ ਸਰਬ-ਗੁਣਵਾਨ, ਗਿਆਨ ਦੀ ਦੇਵੀ, ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀਆਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਸਜੀਵ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਦਾ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਗਿਆਨ, ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।