ਇਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਮਨੂ, ਰਾਜੇ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਵੀ, ਵੱਡੇ ਭਾਵ ਨਾਲ ਇੱਕ ਹੀ ਤਰੀਕੇ ’ਚ ਵੰਦਨਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਬੜੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਗਿਆਤਾ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ ਕਿ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ—ਭੋਜਨ, ਫੁੱਲ, ਚੰਦਨ ਆਦਿਕ—ਕਿਹੜੀਆਂ ਹਨ? ਮੈਂ ਇਹ ਜਾਣਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਉਤਸੁਕ ਹਾਂ।” ਇਸ ਉੱਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਸਰਸਵਤੀ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੀ ਵਿਧੀ ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਪੰਜਵੀਂ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ, ਜਾਂ ਜਦੋਂ ਵੀ ਪਾਠ-ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਉਸ ਦਿਨ ਸਵੇਰੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਤੇ ਆਪਣੇ ਨਿਤ ਦਿਨ ਦੇ ਕਰਮ ਨਿਭਾ ਕੇ, ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਇੱਕ ਘੜਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੋ।” “ਉਸ ਘੜੇ ਵਿੱਚ, ਗਣੇਸ਼, ਸੂਰਜ, ਅੱਗ, ਵਿਸ਼ਣੂ, ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਸ਼ਿਵਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੈਂ ਹੁਣ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਬਾਹਰੀ ਘੜੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਵੀ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਜਾ ਜਾਂ ਨੈਵੇਦਯ (ਭੋਜਨ ਸਮਪਰਨ) ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ—ਤਾਜਾ ਮੱਖਣ, ਦਹੀਂ, ਦੁੱਧ, ਲਾਵਾ, ਤਿਲਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਮਿਠਾਈਆਂ, ਸਵਾਸਤਿਕ, ਚੀਨੀ, ਸਫੈਦ ਅਟੁੱਟ ਚਾਵਲ, ਘੀ, ਨਮਕ ਵਾਲੀਆਂ ਹੋਮ ਸਮੱਗਰੀਆਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਭੋਜਨ, ਕੇਕ, ਪੱਕਾ ਹੋਇਆ ਆਮ, ਨਾਰੀਅਲ, ਉਸ ਦਾ ਪਾਣੀ, ਕੇਸਰ, ਅਦਰਕ ਦੀ ਜੜ੍ਹ, ਸਮੇਂ ਤੇ ਸਥਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਉਗੇ ਹੋਏ ਪੱਕੇ ਫਲ—ਇਹ ਸਭ ਚੀਜ਼ਾਂ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਚੰਗੀਆਂ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਹੋਣ, ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਭਾਵ ਨਾਲ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰੋ।” “ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੁਗੰਧਤ ਤੇ ਸਫੈਦ ਫੁੱਲ, ਚੰਗੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਵਾਲਾ ਚੰਦਨ, ਸਫੈਦ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਮੋਤੀਆਂ ਤੇ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਗਹਿਣੇ, ਜਿਹੜਾ ਕੁਝ ਵੀ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਜੋ ਵੀ ਧਿਆਨ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਅਰਪਣ ਕਰੋ। ਫਿਰ, ਸਰਸਵਤੀ ਜੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੋ—ਉਹ ਚਿੱਟੇ ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੀਆਂ, ਬਹੁਤ惹ਕਸ਼ਕ ਤੇ ਮਨੋਹਰ ਹਨ। ਉਹ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੱਸਦੀਆਂ ਤੇ惹ਕਸ਼ਕ ਹਨ।” “ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਣੂ, ਸ਼ਿਵ ਆਦਿਕ, ਭਾਵ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਿਹੜਾ ਗਿਆਨੀ ਮਨੁੱਖ ਜੜ੍ਹ ਤੋਂ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਭਾਵ ਨਾਲ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚੁਣੀ ਹੋਈ ਦੇਵੀ ਸਰਸਵਤੀ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਸਦਾ ਮੰਗਲ ਹੀ ਮੰਗਲ ਹੈ।” “ਹਰ ਪੂਜਾ ਦੀ ਜੜ੍ਹ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਵੇਦਮਈ ਅੱਠ-ਅੱਖਰੀ ਮੰਤਰ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਚੌਥਾ ਵਿਭਕਤੀ ਵਿੱਚ ‘ਸਰਸਵਤੈ’ ਤੇ ਅੱਗ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਅੰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—'ਸ਼੍ਰੀੰ ਹ੍ਰੀੰ ਸਰਸਵਤੈ ਸ੍ਵਾਹਾ।’” “ਇਹ ਮੰਤਰ ਕਦੇ ਨਾਰਾਇਣ, ਜੋ ਦਇਆ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਹੈ, ਨੇ ਵਾਲਮੀਕਿ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਭ੍ਰਿਗੁ ਨੇ ਇਹ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਨੂੰ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਪੂਜਾ ਸਮੇਂ ਦਿੱਤਾ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਇਹ ਭ੍ਰਿਗੁ ਨੂੰ ਬਦਰੀਕਾ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ। ਵਿਭਾਂਡਕ ਨੇ ਇਹ ਗਿਆਨ ਰੁਸ਼ਿਆਸ਼੍ਰਿੰਗ ਨੂੰ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਦਿੱਤਾ। ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਇਹ ਕਣਾਦ ਅਤੇ ਗੌਤਮ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ। ਸ਼ੇਸ਼ ਨੇ ਇਹ ਪਾਣਿਨੀ ਅਤੇ ਭਰਦਵਾਜ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ। ਜੇ ਕੋਈ ਇਸ ਮੰਤਰ ਨੂੰ ਚਾਰ ਲੱਖ ਵਾਰੀ ਜਪੇ, ਤਾਂ ਮੰਤਰ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।” “ਹੁਣ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਉਹ ਕਵਚ ਸੁਣੋ ਜੋ ਕਦੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਭ੍ਰਿਗੁ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, ‘ਹੇ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਸਭ ਦੇ ਕਰਤਾਰ, ਸਭ ਪੂਜਿਆਂ ਦੇ ਪੂਜਿਤ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ ਕਿ ਉਹ ਸਰਸਵਤੀ ਦਾ ਕਵਚ ਕੀ ਹੈ ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਸਕਦਾ ਹੈ।’” ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਇਹ ਕਵਚ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਸਰ ਹੈ, ਸੁਣਨ ਵਿੱਚ ਮਨੋਹਰ, ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਉਚਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਲੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਗੋਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਗੁਪਤ ਤੇ ਉੱਚਾ ਹੈ, ਕਾਮਧੇਨੁ ਵਾਂਗ, ਜੋ ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਲੈਂਦਾ ਤੇ ਜਪਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਵਾਂਗ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਜਪਦਾ ਤੇ ਯਾਦ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਲਮੀਕਿ ਵਾਂਗ ਮਹਾਨ ਕਵੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਣਾਦ, ਗੌਤਮ, ਕਣਵ, ਪਾਣਿਨੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਕਟਾਯਨ—ਇਹ ਸਭ ਨੇ ਇਸ ਕਵਚ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ਵੰਡਿਆ। ਸ਼ਾਤਾਤਪ, ਸੰਵਰਤ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਅਤੇ ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਤੋਂ ਲਾਭ ਲਿਆ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਰਸਵਤੀ ਮਾਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੰਤਰ ਅਤੇ ਕਵਚ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਤੋਂ ਹੀ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਗਿਆਨੀਆਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਹੀ ਹੈ।