ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਚੱਕਰਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਲਪਾਂ—ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਰਾਹਾ ਅਤੇ ਪਦਮਾ—ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਲਪਾਂ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਯੁੱਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ: ਸਤਯੁੱਗ, ਤ੍ਰੇਤਾਯੁੱਗ, ਦੁਆਪਰ ਅਤੇ ਕਲਿਯੁੱਗ। ਇੱਕ ਮਨਵੰਤਰਨ ਵਿੱਚ ਇਕੱਤਰਹੱਤਰ (71) ਦਿਵ੍ਯ ਯੁੱਗਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਇੱਕ ਵਰ੍ਹਾ, ਤਿੰਨ ਸੌ ਸੱਠ (360) ਐਸੇ ਦਿਨਾਂ ਨਾਲ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਸਮਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਵੇਖੀਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਪਲਕ ਝਪਕਣ ਜਿੰਨਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਛੋਟੇ ਕਲਪ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਲਯ ਆਦਿਕ ਦੇ ਚੱਕਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਇੱਕ ਦਿਨ ਹੀ ਇੱਕ ਕਲਪ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਲਪਾਂ—ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਰਾਹਾ ਅਤੇ ਪਦਮਾ—ਦੇ ਨਾਮ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਕਲਪ ਵਿੱਚ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਾਰ ਨੇ ਧਰਤੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਤੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਅਰੰਭ ਕੀਤਾ। ਵਰਾਹਾ ਕਲਪ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਧਰਤੀ ਗੁੰਮ ਹੋ ਕੇ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਈ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਥੇੋਂ ਉਠਾ ਕੇ ਬਾਹਰ ਕੱਢਿਆ। ਪਦਮਾ ਕਲਪ ਵਿੱਚ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਜੀ ਦੇ ਨਾਭੀ ਤੋਂ ਉਗੇ ਕਮਲ ਤੋਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ। ਹੁਣ ਸਵਾਲ ਉਠਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਰਚਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕੀ ਕੀਤਾ? ਇਸ ਬਾਰੇ ਦੱਸੋ। ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਰਚਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਰਸ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਗਏ। ਉੱਥੇ ਇੱਛਾ ਪੂਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣੇ ਅਤੇ ਆਕਰਸ਼ਕ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਸੁਗੰਧਤ ਚੰਦਨ, ਅਗਰ, ਕੁਸਤੂਰੀ ਅਤੇ ਕੇਸਰ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਨਵੇਂ ਚੰਦਨ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ, ਰੇਸ਼ਮੀ ਧਾਗਿਆਂ ਅਤੇ ਗੰਢਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਥਾਂ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਤਿੰਨ ਕਰੋੜ ਰਤਨ ਜਿਹੇ ਮਹਲ ਬਣੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਭੋਗ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਭਰਮਾਰ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਆਪਣੇ ਸੰਗੀਆਂ ਨਾਲ ਵੱਸਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਇਸ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਜੀ ਦੇ ਵਾਮ ਭਾਗ ਤੋਂ ਇੱਕ ਕੁਆਰੀ ਕੁੜੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ। ਉਹ ਗੋਲੋਕ ਦੇ ਰਸ ਵਿੱਚ ਜੰਮੀ ਸੀ ਤੇ ਹਰੀ ਜੀ ਦੇ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਦੌੜੀ। ਉਹ ਜੀਵਨ ਦੀ ਦੇਵੀ ਸੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ। ਉਹ ਦੇਵੀ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ, ਨਵੇਂ ਜਵਾਨੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ। ਸੋਹਣਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਸੋਹਣੀ, ਨਰਮ ਅੰਗਾਂ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਅਕਲਪਨੀਕ ਆਕਾਰ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਹੋਠ ਬੰਦੁਜੀਵ ਫੁੱਲ ਤੋਂ ਵੀ ਲਾਲ ਤੇ ਖੂਬਸੂਰਤ ਸਨ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ। ਉਸਦਾ ਚਮਕਦਾਰ ਚਿਹਰਾ ਦਸ ਮਿਲੀਅਨ ਸ਼ਰਦ ਪੂਰਨਮਾਂ ਦੀਆਂ ਚੰਦਨੀਆਂ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਮੰਗਲਮਈ। ਉਸਦੀ ਨੱਕ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਚੋਚ ਤੋਂ ਵੀ ਸੋਹਣੀ ਤੇ ਆਕਰਸ਼ਕ ਸੀ। ਉਹ ਸੋਹਣੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਮਤੀ ਰਤਨ ਜੜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਸਦੇ ਗਲ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਲਾਲ ਟਿਕਾ ਸੀ, ਜੋ ਉਸਦੀ ਸੋਭਾ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਧਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਵਾਲ ਖੁਸ਼ਬੂਦਾਰ, ਘਣੇ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਸਨ। ਉਸਦੀ ਚਾਲ ਹੰਸਾਂ ਅਤੇ ਚਕਵਿਆਂ ਦੀ ਚਾਲ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧੀਆ ਸੀ। ਉਹ ਹੀਰੇ ਦੇ ਹਾਰ, ਕੀਮਤੀ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਕੜੇ ਤੇ ਬਾਂਹ-ਬੰਦ ਪਾਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਹ ਅਨਮੋਲ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀਆਂ ਪਾਇਲਾਂ ਮਿੱਠਾ ਸੁਰ ਬਜਾਉਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਇਹ ਸੋਹਣੀ ਕੁੜੀ, ਜਦ ਗੋਵਿੰਦ ਸੁੰਦਰ ਰਤਨ ਜੜੇ ਸਿੰਘਾਸਨ ਤੇ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਰੋਮ-ਰੋਮ ਤੋਂ ਇਕ ਦਮ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਗੋਪੀ ਕੁੜੀਆਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕ੍ਰੋੜਾਂ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਉਹ ਸਦਾ ਨੌਜਵਾਨ ਤੇ ਅਡੋਲ ਸਨ। ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਜੀ ਦੇ ਰੋਮ-ਰੋਮ ਤੋਂ ਵੀ ਇੱਕ ਦਮ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗੋਪ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਤੀਹ ਮਿਲੀਅਨ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਮਨਮੋਹਣ ਤੇ ਆਨੰਦਮਈ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਦੇ ਰੋਮ-ਰੋਮ ਤੋਂ ਇਹ ਸਭ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਏ।