ਬ੍ਰਹ੍ਮਵੈਵਰ੍ਤਪੁਰਾਣਮ੍
ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤੇ ਸੱਤ ਸਵਰਗ ਲੋਕ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਵੀ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਦੇ ਉੱਤੇ ਭੂਰਲੋਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਉੱਤੇ ਭੁਵਰਲੋਕ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਟਪੋਲੋਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਉੱਚੇ ਸਤ੍ਯਲੋਕ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਬਾਹਰੀ ਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਜਗਤ ਮਾਇਆ ਹੈ—ਇੱਕ ਰਚਨਾ, ਜੋ ਅਸਲੀ ਨਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਬੁਲਬੁਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵੀ ਅਸਥਿਰ ਹਨ। ਹਰ ਰੋਮ-ਕੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਅਵਸ਼੍ਯ ਹੈ। ਹਰ ਇੱਕ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਣੁ, ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ, ਤਾਰਿਆਂ, ਗ੍ਰਹਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਤੱਤ ਵੀ ਹਨ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ, ਵੱਡਾ ਵਿਰਾਟ ਪੁਰਖ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਉੱਤੇ ਵੱਲ ਤੱਕਦਾ ਹੈ, ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਰੋ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਥੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਅਨਾਦਿ ਜੋਤਿ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ—ਉਹ ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੰਦ ਹੱਸ ਰਹੀ ਸੀ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਵਾਂਸਲੀ (ਬਾਂਸਰੀ) ਸੀ ਅਤੇ ਭਗਤਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਉਚਿਤ ਵਰ ਦਿਤਾ: "ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਅਣਗਿਣਤ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਬਣ ਜਾ, ਜਦ ਤੱਕ ਪ੍ਰਲਯ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਤੈਨੂੰ ਕੋਈ ਰੋਗ, ਮੌਤ, ਬੁੱਢਾਪਾ, ਦੁੱਖ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਪੀੜਾ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦਾਏ ਕੰਨ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਛੇ ਅੱਖਰੀ ਮੰਤਰ ਉਚਾਰਿਆ—ਜੋ 'ਓਮ' ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ 'ਕ੍ਰਿਸ਼੍ਣ' ਦੇ ਦੋ ਅੱਖਰਾਂ ਤੇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮੰਤਰ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਭੋਜਨ ਅਰਪਣ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕੀਤੀ। ਹਰ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਵਿੱਚ, ਵੈਸ਼ਨਵ ਭੋਜਨ ਨੂੰ ਨੈਵੈਦ੍ਯ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਰਪਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਨਿਰਗੁਣ ਸਰੂਪ, ਜੋ ਪੂਰਨ ਹਨ ਤੇ ਅੰਧਕਾਰ ਰੂਪ ਵੀ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੋ ਵੀ ਨੈਵੈਦ੍ਯ ਕਿਸੇ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤੇ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੰਤਰ ਦੇਣ ਮਗਰੋਂ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਮੁੜ ਉਸ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। ਕ੍ਰਿਸ਼੍ਣ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਵਿਰਾਟ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਜਦ ਤੱਕ ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ, ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਤੇਰੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ, ਉਹ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੁਕਤ ਹੈ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਤੇਰੀ ਭਗਤੀ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਪਾਠ, ਤਪ, ਯਗ, ਜਾਂ ਪੂਜਾ—all ਵਿਅਰਥ ਹਨ। ਜਦ ਤੱਕ ਆਤਮਾ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਤਦ ਤੱਕ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਤੂੰ, ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਸਭ ਦਾ ਆਤਮਾ ਹੈਂ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈਂ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਥੇ ਨਾਰਦ ਮੁਨਿ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼੍ਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਅਣਗਿਣਤ ਬ੍ਰਹਮਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਲਯ ਸਮੇਂ ਵੀ, ਤੇਰਾ ਪਤਨ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਮੇਰੇ ਅੰਸ਼ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਹਰ ਇੱਕ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਵਿੱਚ ਵਿਰਾਟ ਬਣ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ, ਤੇ ਗਿਆਰਾਂ ਰੁਦ੍ਰ ਵੀ ਹੋਣਗੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਾਲਾਗਿਨਿ ਰੁਦ੍ਰ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਵਿਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਵਰ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਤੂੰ ਸਦਾ ਮੇਰੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਰਹੇਂਗਾ। ਮੇਰੀ ਸੋਹਣੀ ਮਾਂ, ਮੇਰੇ ਸੀਨੇ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।" ਫਿਰ ਉਹ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ। ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼੍ਣ ਨੇ ਫਿਰ ਕਿਹਾ: "ਸੁਣੋ, ਵੱਡੇ ਵਿਰਾਟ ਦੇ ਰੋਮ-ਕੂਪ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਰਤਾ ਦੇ ਵੀ, ਜਾ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਮੱਥੇ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਅਤੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਰਤਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਮੌਨ ਧਾਰ ਲਿਆ। ਵੱਡੇ ਵਿਰਾਟ ਦੇ ਰੋਮ-ਕੂਪ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਦੇ ਅੰਡੇ ਵਿੱਚ, ਜਲ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਭ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ।