ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਰਚਨਾ ਕਿਵੇਂ ਹੋਈ? ਉਸ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਰਾਹੀਂ, ਜੋ ਕੁਝ ਜੀਵ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਜਨਮ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਧਿਆਨ-ਸਾਧਨਾ ਤੇ ਉੱਚਤ ਉਪਾਸਨਾ ਦੇ ਢੰਗ ਦੀ ਕਥਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ। ਸ੍ਰੀ ਨਾਰਾਇਣ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਹਰੇਕ ਵਾਸਤੇ ਗੋਕੁਲ ਸਦਾ ਅਟੱਲ ਹੈ, ਅਤੇ ਗੋਲੋਕ ਵੀ ਸਦਾ ਅਟੱਲ ਹੈ। ਵੈਕੁੰਠ ਉਸ ਦਾ ਹੀ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਵਿਸਥਾਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਵੀ ਸਦਾ ਅਟੱਲ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਤਾਪ, ਚੰਦ ਵਿੱਚ ਠੰਡਕ, ਕਮਲ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰਤਾ, ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਤੇਜ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਸੋਨੇ ਦੇ ਬਿਨਾ ਸੋਣਾਰ ਕੁੰਡਲ ਨਹੀਂ ਬਣਾ ਸਕਦਾ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਬਿਨਾ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। 'ਐਸ਼ਵਰਯ' ਸ਼ਬਦ ਪ੍ਰਭੁਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, 'ਸ਼ਕਤੀ' ਮਤਲਬ ਤਾਕਤ। 'ਭਗ' abundance, ਗਿਆਨ, ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਤੇ ਯਸ਼ ਦਾ ਬੋਧ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਾਰੇ ਗੁਣ ਸਦਾ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਉਹੀ 'ਭਗਵਾਨ' ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਯੋਗੀ ਸਦਾ ਨਿਰਾਕਾਰ ਤੇਜ ਨੂੰ ਹੀ ਸੱਚਾ ਰੂਪ ਮੰਨ ਕੇ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਜੋ ਅਦ੍ਰਿਸ਼, ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਣ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਪਰ ਵੈਸ਼ਨਵ, ਜੋ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਸੁਖਸ਼ਮ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਇਸ ਨਿਰਾਕਾਰ ਰੂਪ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ। ਉਹ ਪਰਮ ਤੇਜੋਮਈ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਵਲਯ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਬੈਠਾ ਹੋਇਆ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਦਾ ਰੂਪ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁੰਦਰ, ਅਤਿ ਆਕਰਸ਼ਕ ਹੈ। ਉਹ ਨਵੇਂ ਬਦਲ ਵਰਗਾ ਨੀਲਾ ਰੰਗ ਵਾਲਾ, ਰਾਸ ਨਚ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਦੰਦ ਵੱਡੇ, ਨਿਰਮਲ ਮੋਤੀਆਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਬੜੇ ਮਨੋਹਰ ਦਿਸਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੀ ਨੱਕ ਸੁੰਦਰ, ਮੁਖ ਸਦਾ ਹੱਸਦਾ, ਭਗਤਾਂ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਵਰਸਾਉਂਦਾ। ਦੋ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਵਾਂਸਲੀ, ਰਤਨਾਂ ਦੀਆਂ ਅਭੂਸ਼ਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ। ਉਹ ਸਭ ਐਸ਼ਵਰਯ ਦੇ ਦਾਤਾ, ਪੂਰਨ ਤੌਰ ਤੇ ਸੁਤੰਤਰ, ਸਦਾ ਮੰਗਲਮਈ ਹਨ। ਵੈਸ਼ਨਵ ਸਦਾ ਉਸ ਅਮਰ, ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਦਾ ਹੀ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਾਸਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਉਮਰ ਵੀ ਕੇਵਲ ਇਕ ਪਲ ਸਮਾਨ ਹੈ। 'ਕ੍ਰਿ' ਉਸ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ 'ਸ਼' ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦੇ ਭਾਵ ਨੂੰ। 'ਕ੍ਰਿ' ਸਾਰਿਆਂ ਲਈ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਅਤੇ 'ਸ਼' ਬੀਜ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੈ। ਲੱਖਾਂ ਬ੍ਰਹਮਿਆਂ ਦੇ ਬਿਨਸਣ ਅਤੇ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਲੰਘ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ, ਹੇ ਨਾਰਦ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਹਰ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਉਹੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਰਚਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਇਛਾ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੋ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਭਾਜਿਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਦਾ ਦੀ ਇਛਾ ਦਾ ਆਧਾਰ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਤੱਕਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਮਹਿਲਾ ਪਰਮ, ਜਿਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਵਰਗਾ, ਗਰਦਨ ਸ਼ੰਖ ਵਰਗੀ ਸੁੰਦਰ, ਸੋਭਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਸੁਭ ਮੋਹਣ ਵਾਲੇ ਨਾਰੀਅਲ ਵਾਂਗ ਮਧੁਰ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਵਾਲੀ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁੰਦਰ, ਸ਼ਾਂਤ, ਹੱਸਦੀ, ਹਲਕਾ ਮੋੜ ਵਾਲੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੰਸ ਤੇ ਚਕੋਰੇ ਵਰਗੀਆਂ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਤੱਕਦੀਆਂ। ਮੋਹਕ ਕਸਤੂਰੀ ਤੇ ਚੰਦਨ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਨਾਲ ਸਜੀ, ਉਸਦੇ ਵਾਲ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਗੁੱਥੇ, ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਚੰਨ ਦੀ ਕ੍ਰੋੜੀਆਂ ਚਾਨਣ ਨੂੰ ਵੀ ਹਰਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਕਾਂਤੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ। ਉਸ ਨਾਲ, ਰਾਸ ਕੇ ਸਵਾਮੀ, ਰਾਸ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਿਲੇ ਹੋਏ, ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਸਵਰੂਪ ਵਾਂਗ, ਅਨੇਕ ਪ੍ਰੇਮ ਲੀਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋਏ। ਫਿਰ, ਜਦ ਉਹ ਥੱਕ ਗਏ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਹੇ ਧਰਮਾਤਮਾ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਇਕਤਾ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚੋਂ...