ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਿਰੋਤਾਜ, ਜਦੋਂ ਅੱਗ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਵਸਤ੍ਰ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਭੜਕਦੀ ਹੋਈ ਅੱਗ ਉੱਚੀ ਚੜ੍ਹ ਗਈ। ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਪੇਖ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਲੀਲਾ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲੇ ਇਕ ਬੂੰਦ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਾਰਾ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਅੱਗ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਬੁਝਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਪੁਰੁਸ਼ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜਿਸਨੂੰ ਵਰੁਣ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਉਸ ਅੱਗ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੋਂ ਇੱਕ ਕੁਆਰੀ ਕਣਿਆ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ। ਇਉਂ ਹੀ, ਜਲ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਵਰੁਣ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੋਂ ਵੀ ਇੱਕ ਕੁਆਰੀ ਜਨਮੀ। ਫਿਰ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਸਾਹ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਵਾਯੂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਵਾਯੂ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੋਂ ਵੀ ਇੱਕ ਕੁਆਰੀ ਜਨਮੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਦੀ ਕਾਮ-ਬਾਣੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਬੀਜ ਦਾ ਨਿਕਾਸ ਹੋਇਆ। ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਅੰਤ 'ਚ, ਉਹ ਬੀਜ ਪਾਣੀ ਦੀ ਬੁੱਲਬੁਲੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਰਗਟ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਇਕ-ਇਕ ਰੋਮ-ਛਿੱਦਰ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਹਾਨ ਪੁਰੁਸ਼ ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ, ਪਰਮਾਤਮਾ, ਦੇ ਸੋਲ੍ਹਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੀ ਹੈ। ਉਹ ਮਹਾਸਾਗਰ ਉੱਤੇ ਜਿਵੇਂ ਜਲ ਉੱਤੇ ਕਮਲ ਦਾ ਪੱਤਾ ਤੈਰਦਾ ਹੈ, ਇਉਂ ਵਿਛਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੂੰ ਸੰਘਾਰਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ੁਕ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ, ਉਸ ਮੱਦੇ ਤੋਂ ਹੀ ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਹੋਈ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਮੇਰਾ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਸਾਰੀ ਕਥਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸਮਝਾਓ। ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਰਚਨਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਰਾਇਣ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ। ਬ੍ਰਹਮਾ-ਕਲਪ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਥਾ ਕਹੀ ਗਈ ਸੀ। ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਲਪ ਹਨ: ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਰਾਹਾ ਅਤੇ ਪਦਮ ਕਲਪ। ਚਾਰ ਯੁੱਗ ਹਨ: ਸਤਯ, ਤ੍ਰੇਤਾ, ਦੁਆਪਰ ਅਤੇ ਕਲਿ। ਇੱਕ ਮਨਵੰਤਰੀ ਇਕੱਤਰ੍ਹੱਤਰ (71) ਦੈਵੀ ਯੁੱਗਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤਿੰਨ ਸੌ ਸਠ (360) ਅਜਿਹੀਆਂ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ, ਪਰਮਾਤਮਾ, ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਾਰਾ ਸਮਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਪਲਕ ਝਪਕਣ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਅਜੇ ਹੋਰ ਵੀ ਅਨੇਕ ਛੋਟੇ-ਵੱਡੇ ਕਲਪ ਹਨ, ਜੋ ਪ੍ਰਲਯਾਦਿਕਿ ਚੱਕਰਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਇੱਕ ਦਿਨ 'ਕਲਪ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਕਲਪ — ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਰਾਹਾ, ਪਦਮ — ਨਿਰਧਾਰਤ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮਾ-ਕਲਪ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਧਰਤੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਕੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ। ਵਰਾਹਾ-ਕਲਪ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚੋਂ ਖੋਜ ਕੇ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕਿਆ। ਪਦਮ-ਕਲਪ ਵਿੱਚ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਜੀ ਦੇ ਨਾਭੀ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਕਮਲ ਤੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ। ਹੁਣ, ਇਹ ਸਭ ਰਚਨਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੀ ਕੀਤਾ? ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਸਮਝਾਓ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਕਰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਰਸ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਆਨੰਦਮਈ ਸੀ, ਚਲੇ ਗਏ। ਉਥੇ ਇੱਛਾ-ਪੂਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਉਹ ਮੰਡਲ ਬੜੀ ਮੋਹਕਤਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਥਾਂ ਚੰਦਨ, ਅਗਰ, ਕਸਤੂਰੀ ਅਤੇ ਕੇਸਰ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਨਵੇਂ ਚੰਦਨ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ, ਰੇਸ਼ਮੀ ਧਾਗਿਆਂ ਅਤੇ ਗੰਢਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਥਾਂ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ। ਉਥੇ ਤਿੰਨ ਕਰੋੜ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਨਿੱਕਲੇ ਮਹਲ ਬਣੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਆਨੰਦ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਲਈ ਯੋਗ ਸਾਮਾਨਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਉਥੇ ਸਜਾਏ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਥੇ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਆਪਣਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਨਿਵਾਸ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।