ਸੁਣੋ, ਸੰਤ ਜਨੋ, ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਅਦਭੁਤ ਰੂਪ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਇਆ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰਮ ਪੁਰਖ, ਜਿਸ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸੀਸ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਸਿਰ ਦੇ ਇਕ ਨੰਨੇ ਜਿਹੇ ਰੂਪ ਉੱਤੇ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਨੂੰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ—ਇੱਕ ਰਾਈ ਦੇ ਦਾਣੇ ਜਿੰਨਾ ਹਿੱਸਾ। ਗੋਲੋਕ ਦੇ ਇਸ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂਦਾਰ ਮਹਿਮਾ ਨਾ ਤਾਂ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਖੁਲ੍ਹ ਕੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿੱਚ। ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਧਾਮਾਂ ਵਿੱਚ, ਸਦਾ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਤੇ ਰੁਦ੍ਰਾ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਪਰ ਇਹ ਪ੍ਰਭੂ ਆਪ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਸਦੀਵੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ—ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਮਾਤਾ ਹੈ—ਨੂੰ ਸਥਾਪਤ ਕਰਕੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਸਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਰੂਪ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਨਹੀਂ; ਇਹੀ ਸਦੀਵੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਰਚਨ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੈ। ਉਹੀ ਨਾਰਾਯਣੀ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਪਰਮ ਸ਼ਕਤੀ, ਸਦੀਵੀ ਅਤੇ ਸਰਵੋਚਤਮ ਆਤਮਾ ਦੀ ਮੂਲ ਤਾਕਤ ਹੈ। ਇੱਥੇ, ਸੰਤਾਨ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਾ, ਪੁੱਤਰ, ਹੁਣ ਵਿਆਹ ਕਰ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਚੱਲ। ਜਿਹੜਾ ਪਤੀ ਆਪਣੀ ਘਰਵਾਲੀ ਨੂੰ ਵਸਤ੍ਰ, ਗਹਣੇ, ਚੰਦਨ ਆਦਿ ਨਾਲ ਪੂਜਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਘਰਵਾਲੀ ਹਰ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਮਾਇਆ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮਾਇਆ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਇਸਤਰੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਸੱਚੀ, ਲਗਨਵਾਨ ਘਰਵਾਲੀ ਤੇ ਮਾਂ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹੀ ਮੂਲ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਜਗਦੀਸ਼ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਜੀਵਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਅਧਿਸ਼ਠਾਤ੍ਰੀ ਦੇਵੀ ਹੈ। ਲਕਸ਼ਮੀ, ਨਾਰਾਯਣ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਸਾਰੀ ਸ਼੍ਰੀ-ਸੰਪੱਦਾ ਦਾ ਮੂਲ ਰੂਪ ਹੈ। ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਪਿਆਰੀ ਤੇ ਪੂਜਨਯੋਗ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ, "ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਦੇ ਸੁਭਾਵ ਦਾ ਵਰਣਨ" ਨਾਮਕ ਤੀਸਵਾਂ ਅਧਿਆਇ, ਬ੍ਰਹਮਵੈਵਰਤ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਸੌਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ੌਨਕ ਦੇ ਸੰਵਾਦ ਵਿੱਚ, ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਦੂਜੇ ਖੰਡ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ, ਪਹਿਲਾਂ ਗਣੇਸ਼ ਜੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ, ਜਦੋਂ ਰਚਨਾ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਤਦ ਉਹ ਪੰਜ-ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ—ਉਹ ਕਿੱਥੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ, ਉਹ ਕੌਣ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ? ਉਹਨਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ? ਨਾਰਾਯਣ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ—ਹੁਣ ਮੈਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਉਹ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜੋ ਮੈਂ ਧਰਮ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ। ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ 'ਪ੍ਰ' ਅਗਾਂਹ ਲਾ ਕੇ ਕ੍ਰਿਤਿ (ਰਚਨਾ) ਦਾ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਰੂਪ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 'ਪ੍ਰ' ਉਤਮਤਾ ਤੇ ਸਤਗੁਣ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ। ਉਹ, ਜਿਸ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀ ਹੈ ਤੇ ਸਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ 'ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਿ' ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਯੋਗ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਨਾਲ, ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਰਚਨਾ ਵੇਲੇ ਦੋ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਭਾਜਿਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਸਦੀਵੀ ਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਮਾਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਉੱਚਤਮ ਯੋਗੀ, ਨਾਰੀ ਤੇ ਪੁਰਖ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਭੇਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤੇ ਇਛਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਰਚਨਾ ਦੇ ਪੰਜ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਗਣੇਸ਼ ਜੀ ਦੀ ਮਾਂ, ਦੁರ್ಗਾ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਉਹ ਸਦਾ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਮਨੂਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਯਸ਼, ਮੰਗਲਤਾ, ਧਰਮ, ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ, ਸੱਚਾਈ ਤੇ ਪੁੰਨ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ, ਗਰੀਬਾਂ ਜਾਂ ਆਸਰਯ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਰਖਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਸਦਾ ਤਤਪਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਮੂਲ ਹੈ ਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸਦਾ ਚਲਣ ਵਾਲੀ ਤਾਕਤ ਹੈ। ਬੁੱਧੀ, ਨੀਂਦ, ਭੁੱਖ, ਤਿੱਖ, ਛਾਂ, ਆਲਸ, ਦਇਆ, ਯਾਦ, ਸੰਤੋਖ, ਪੋਸ਼ਣ, ਲਕਸ਼ਮੀ, ਜੀਵਨ-ਯਾਪਨ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਹੋਣਾ—ਇਹ ਸਭ ਉਸ ਦੀਆਂ ਵਿਧਾਨੀਆਂ ਹਨ। ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਉਹ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਸਤਗੁਣ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਪਦਮਾ, ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸੋਹਣੀ, ਸਯਾਮ, ਬਹੁਤ ਸ਼ਾਂਤ, ਗੁਣਵਾਨ ਤੇ ਸਾਰੇ ਮੰਗਲਾਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹੈ। ਉਹ ਵਿਲਕੁਲ ਨਿਰਲੇਪ ਹੈ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਲਈ ਪਿਆਰ ਭਰਪੂਰ ਤੇ ਪਤੀ ਵਲ ਪੂਰਨ ਭਗਤੀ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਤੱਤ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਪੋਸ਼ਣ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਕਥਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਇਆ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ, ਰਚਨਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਦੀਵੀ, ਅਦਵਿਤੀਯ ਤੇ ਸਰਬਵਿਆਪੀ ਹੈ।