ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਨਾਰਦ ਜੀ, ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਥੇ ਇੱਕ ਮੋਹਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਸਭ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਸੀ। ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ—ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਜੋ ਆਪ ਹੀ ਆਤਮਾ, ਆਪ ਹੀ ਪ੍ਰਭੂ ਹਨ—ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਗਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੀ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤੀ। ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਇਕ ਸੋਹਣੇ, ਜਵੇਹਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਤਖ਼ਤ ਤੇ ਬਿਠਾਇਆ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ, ਜੋ ਸਦਾ ਕਾਇਮ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹਨ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਮੈਂ ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਤੋਂ ਗਿਆਨ ਤੇ ਮੰਤ੍ਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਾ ਕੇ ਤੁਹਾਡੇ ਕਮਲ ਵਰਗੇ ਪੈਰਾਂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀਆਂ ਗੁਣ ਗਾਥਾਵਾਂ ਸੁਣਾਈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਥੇ ਜਨਮ, ਮੌਤ ਅਤੇ ਬੁਢੇਪੇ ਦਾ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੁ, ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੋਤਾ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ—ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਿੱਥੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿੱਥੇ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ? ਹੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਉਸਦਾ ਰੂਪ ਕੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਸਦੇ ਕਰਮ ਕੀ ਹਨ?” ਨਾਰਦ ਜੀ ਦੇ ਇਹ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਧਨਵੰਤ ਰਿਸ਼ੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਮੁਸਕੁਰਾਏ। ਇੱਥੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਦੇ ਨਾਰਾਇਣ ਜੀ ਨੂੰ ਕੀਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਵਾਲਾ ਚੌਤੀਸਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ, ਸ੍ਰੀ ਨਾਰਾਇਣ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੇ ਕਮਲ ਚਰਨਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਾਣੀ (ਸਰਸਵਤੀ), ਸ਼ਿਵਾ (ਪਾਰਵਤੀ), ਗੰਗਾ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵੀਆਂ ਨੇ ਭੀ ਪੂਜਿਆ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਸਮੁੰਦਰ ਬਹੁਤ ਡੂੰਘਾ ਤੇ ਡਰਾਉਣਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਗ ਅੱਗ ਅਤੇ ਸੱਪਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਣ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਗੋਵਰਧਨ ਪਹਾੜ ਚੁੱਕਣ ਵਾਲੀ ਮਹਾਨ ਕਥਾ ਹਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਦੇਂਦੀ ਹੈ; ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਦੰਦਾਂ ਦੇ ਸਿਰਿਆਂ ਨਾਲ ਭੀ ਥਾਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੀ ਮਹਿਮਾ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ, ਹਰੀ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ ਹਨ, ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਗੋਪੀ ਜਨਾਂ ਦੇ ਕਮਲ ਰੂਪ ਚਿਹਰਿਆਂ 'ਤੇ ਮੰਡਰਾਉਂਦੇ ਭੌਰੇ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਰਾਸ ਲੀਲਾ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਤੇ ਸਾਰੇ ਆਨੰਦਾਂ ਦੇ ਮੂਲ ਹਨ। ਉਹ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ ਹਨ, ਤੇ ਇਕ ਪਲਕ ਵਿੱਚ ਅਣਗਿਣਤ ਕਰਮ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕੌਣ ਉਹਦੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਅਸੀਂ, ਤੁਸੀਂ, ਮਨੂ ਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ—ਸਭ ਉਸਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਅਣੰਕ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਹਿੱਸਾ ਹਾਂ। ਉਹ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਦੇ ਇਕ ਰਾਈ ਦੇ ਦਾਣੇ ਜਿਨਾ ਹਿੱਸੇ ਉੱਤੇ ਥਾਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਗੋਲੋਕ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਮਹਿਮਾ ਵੇਦਾਂ ਜਾਂ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਾਫ਼-ਸਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ। ਹਰ ਲੋਕ ਅਤੇ ਆਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਸਦਾ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਉਹ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਭੀ ਰਚਨਹਾਰ ਹੈ, ਸਦੀਵੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਸਥਾਪਤ ਕਰਕੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਰਚਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਰੂਪ ਹੈ, ਵੱਖਰੀ ਨਹੀਂ; ਉਸਦੇ ਰਾਹੀਂ ਸਦੀਵੀ ਪ੍ਰਭੂ ਰਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਨਾਰਾਇਣੀ, ਪਰਮ, ਸਦੀਵੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ ਪਰਮਾਤਮਾ ਤੇ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਦੀ। ਹੁਣ, ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਜਾ ਕੇ ਵਿਆਹ ਕਰ ਲੈ; ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਕਪੜਿਆਂ, ਗਹਿਣਿਆਂ ਅਤੇ ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਪੂਜਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਪਤਨੀ ਹਰ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਮਾਇਆ ਦੇ ਜਲਵੇ ਨਾਲ ਨਾਰੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਦਿਵਯ ਨਾਰੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਪਤਨੀ, ਮਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹੀ ਮੂਲ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ। ਉਹ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸਾਹ ਦੀ ਦੇਵੀ ਹੈ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਪਰਮਾਤਮਾ, ਦੀ ਹੈ। ਲਕਸ਼ਮੀ, ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਪਿਆਰੀ, ਸਾਰੇ ਸੁਖ-ਸਮਪੱਤੀ ਦੀ ਮੂਰਤ ਹੈ। ਸਾਵਿਤਰੀ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਪਿਆਰੀ ਅਤੇ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੈ। ਇੱਥੇ 'ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੇ ਸੁਭਾਵ ਦੀ ਵਰਣਨਾ' ਵਾਲਾ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸ੍ਰੀ ਗਣੇਸ਼ ਜੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਾਵਿਤਰੀ, ਰਚਨਾ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਪੰਜ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ, ਉਹ ਕੌਣ ਹੈ—ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੌਣ ਹੈ? ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਕੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ? ਨਾਰਾਇਣ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਫਿਰ ਵੀ, ਮੈਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਬਹੁਤ ਉਹ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜੋ ਮੈਂ ਧਰਮ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ। ‘ਪ੍ਰ’ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ‘ਕ੍ਰਿਤੀ’ ਰਚਨਾ ਨੂੰ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਗੱਲਬਾਤ, ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਤੇ ਉੱਤਰਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਪ੍ਰਭੂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੀ ਹੈ।