ਨਾਰਦ ਜੀ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਗਿਆਰ੍ਹਵੇਂ ਦਿਨ ਮੂੰਗਫਲੀ ਜਾਂ ਦਾਲਾਂ ਖਾਣਾ ਮਨਾਹੀ ਹੈ। ਬਾਰ੍ਹਵੇਂ ਦਿਨ ਪੁਤਿਕਾ ਦਾਲ ਵੀ ਵਰਜਿਤ ਹੈ। ਚੌਦ੍ਹਵੇਂ ਦਿਨ ਕਾਲੀ ਉੜਦ ਖਾਣਾ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਗ੍ਰਿਹਸਥਾਂ ਲਈ, ਜਦ ਤੱਕ ਮਾਸ ਉੱਤੇ ਪਾਣੀ ਛਿੜਕਿਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਹੋਰ ਦਿਨਾਂ ‘ਚ ਉਹ ਮਨਜ਼ੂਰ ਹੈ। ਨਾਰਦ, ਸਰੋਂ ਦਾ ਤੇਲ ਤੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਕਾਇਆ ਹੋਇਆ ਤੇਲ ਸ਼ਲਾਘਾ ਯੋਗ ਹਨ। ਪਰ ਸ਼ਰਾਧ, ਵਰਤਾਂ ਜਾਂ ਐਤਵਾਰ ਦੇ ਦਿਨ, ਜੇ ਤੇਲ ਔਰਤਾਂ ਵਲੋਂ ਘੜਿਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਅਸ਼ੁੱਧ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਆਦੇਸ਼ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦਿਨ ਸੌਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ, ਅਤੇ ਜੇ ਕਛੂਏ ਦੇ ਮਾਸ ਉੱਤੇ ਮੰਤ੍ਰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵੀ ਵਰਜਿਤ ਹੈ। ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦਹੀਂ ਖਾਣਾ ਮਨਾਹੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੰਧਿਆ ਵੇਲੇ ਸੌਣਾ ਵੀ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਭੋਜਨ ਜੋ ਪਾਣੀ ਭਰਨ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਜਾਂ ਅਚਰਣ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਵਲੋਂ ਮਿਲੇ, ਉਹ ਖਾਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਨਾਰਦ, ਨੀਚ ਜਾਤ ਦੀ ਔਰਤ ਦਾ ਭੋਜਨ ਵੀ ਵਰਜਿਤ ਹੈ। ਜੇ ਭੋਜਨ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਸੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਵੈਦ (ਚਿਕਿਤਸਕ) ਵਲੋਂ ਮਿਲੇ, ਉਹ ਵੀ ਖਾਣਾ ਮਨਾਹੀ ਹੈ। ਭਾਦਰਪਦ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਹਰਣ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਦੇ ਕੋਲ ਮਾਸ ਮਿਲੇ, ਉਹ ਗੋ-ਮਾਸ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਪਾਪੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਭੋਗ ਜਾਂ ਮੁੰਡਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੇਵਤਿਆਂ ਜਾਂ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਜੋ ਕੁਝ ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਨਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਜੋ ਖਾਣ-ਯੋਗ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ—ਇਹ ਸਭ ਨਿਯਮ ਹਨ। ਇਸ ਉੱਤੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: "ਮਹਾਰਾਜ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਸੱਚਾ ਸਰੂਪ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਦੱਸੋ। ਕੀ ਬ੍ਰਹਮ ਸਰੂਪ ਵਾਲਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਿਰਾਕਾਰ? ਕੀ ਉਹ ਦਿਸਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੈ, ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ? ਕੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਬ੍ਰਹਮ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੈ ਜਾਂ ਉਸੇ ਦੀ ਹੀ ਰੂਪ ਹੈ? ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਕੌਣ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਚੋਣ ਕਿਹੜਾ ਹੈ?" ਨਾਰਦ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਪੰਜ-ਮੁਖੀ ਮਹਾਦੇਵ ਜੀ ਮੁਸਕੁਰਾਏ ਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ: "ਨਾਰਦ, ਇਹ ਗਿਆਨ ਵੇਦਾਂ ਤੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੱਡਾ ਦੁਲਭ ਹੈ। ਮੈਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਣੁ, ਸ਼ੇਸ਼, ਧਰਮ, ਤੇ ਮਹਾਨ ਵਿਰਾਟ—ਜੋ ਕੁਝ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਤੇ ਪ੍ਰਤੱਖ ਹੈ—ਇਹ ਸਭ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਆਧੀਨ ਹਨ। ਪਹਿਲਾਂ ਵੈਕੁੰਠ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਨੇ ਇਹੀ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੂੰ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਗਿਆਨ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਨਿੱਕਰ ਹੈ, ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਅੰਨ੍ਹਿਆਂ ਲਈ ਅੱਖ ਵਾਂਗੂ ਹੈ। ਇਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਸੱਚਾ ਰੂਪ ਹੈ—ਉੱਚਾ ਤੇ ਸਦਾ ਕਾਇਮ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮ। ਪੰਜ ਪ੍ਰਾਣ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਣੁ ਹਨ, ਮਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੈ, ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਰਚਿਯਤਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਸਭ ਉਸ ਆਤਮਾ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹਾਂ; ਜਿੰਨਾ ਚਿਰ ਉਹ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਵੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਜੀਵ ਉਸ ਦੀ ਪਰਛਾਈ ਹੈ, ਜੋ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਭੋਗਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਘੜਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਰਛਾਈ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਰੂਪ ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਕੇਵਲ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਪ੍ਰਿਅ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼-ਸਰੂਪ, ਤੇਜਸਵੀ ਚੱਕਰ ਵਾਂਗ ਹੈ। ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਵਿਆਪਕ ਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹੈ। ਯੋਗੀ ਉਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਪਰਮ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਨਿਰਵਾਸਨਾ, ਨਿਰਾਕਾਰ, ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ। ਉਹ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਦਾ ਸਰੂਪ, ਤੇ ਆਨੰਦ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੈ; ਉਥੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ, ਜੋ ਸਭ ਬੀਜਾਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹੈ, ਵੀ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸਾੜਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਤੇਜ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਧੁਨੀ, ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਸੁਗੰਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮ ਰਚਨਾ ਵੱਲ ਝੁਕਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਇਕ ਅੰਸ਼ ਪੁਰੁਸ਼ ਵਾਂਗ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ, ਉਹ ਤ੍ਰੈਗੁਣੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਪਰਮ ਛਾਂਵਾਂ ਵਾਲੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕੁੰਭਕਾਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਿੱਟੀ ਤੋਂ ਘੜਾ ਬਣਾ ਸਕਦਾ ਹੈ...