ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਉਸ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੀ ਹੈ ਜੋ ਬਾਣਾ ਨੇ ਗਾਇਆ ਸੀ। ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਉਪਮਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਬਰਫ਼, ਚੰਦਨ, ਚੰਬਾ, ਚੰਦ, ਕਮਲ ਅਤੇ ਜਲ-ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਸ਼ੁਭ੍ਰ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਅਨੇਕ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਸਤੂਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਕਦੇ ਹਵਾ ਦਾ ਰੂਪ, ਕਦੇ ਚੰਦ ਦਾ, ਕਦੇ ਸੂਰਜ ਦਾ, ਤੇ ਮਹਾਨ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਪ੍ਰਭੂ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਹਨ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਿਰਪਾ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਅਸੀਮ, ਬੋਲ ਤੇ ਮਨ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹਨ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਤੇ ਭਾਲਾ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਮੱਥੇ 'ਤੇ ਅਰਧ-ਚੰਦ ਦੀ ਸੋਭਾ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਹ ਮਹਾਨ ਸਤੋਤ੍ਰ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਾਣਾ ਨੇ ਗਾਇਆ, ਉਹ ਸਦਾ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਯਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਇਸ ਦੀ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਸਤੋਤ੍ਰ ਕਦੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਇੱਕ ਗੰਧਰਵ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਜਿਸ ਕੋਈ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਇਸ ਮਹਾਨ ਤੇ ਪੁਣ੍ਯ ਸਤੋਤ੍ਰ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਫਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਪੁੱਤਰ-ਹੀਣ ਵਿਅਕਤੀ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੱਕ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਕੋੜ ਜਾਂ ਭਾਰੀ ਦਰਦ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੱਕ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਕੈਦ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਤੋਖ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਜਿਸ ਦਾ ਰਾਜ ਖੋ ਗਿਆ, ਉਹ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ ਸੁਣੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਜ ਮੁੜ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ, ਜੋ ਯਕਸ਼ਮਾ (ਕੰਸਮption) ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੈ, ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੱਕ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸੁਣੇ, ਉਹ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵੀ ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮੇ, ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਸ ਸਤੋਤ੍ਰ ਨੂੰ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਵਿਛੋੜਾ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਵੱਡੀ ਮੂੜਤਾ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ ਸੁਣੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਪੀੜਾ ਜਾਂ ਗਰੀਬੀ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੈ, ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸੁਣੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਦੁਲਭ ਯਸ਼ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਉੱਚੇ ਸੇਵਕ ਬਣ ਕੇ, ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਬਾਕੀ ਸਮਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਇਕੱਲੇ, ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਬਿਤਾਇਆ। ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਪਤਨੀਆਂ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਈ। ਉਸ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਦੀ ਆਨੰਦ ਲਿਆ, ਜੋ ਕਿ ਕੁਬੇਰ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵਰਗਾ ਸੀ। ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਗੰਗਾ ਦੇ ਸੋਹਣੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੇ ਭਗਤ ਹੋ ਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਤੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਦਰ-ਸਤਕਾਰ ਕਰੀ। ਗੰਧਰਵ ਉਪਬਰਨ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਕਾਰਨ, ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਛੱਡ ਗਿਆ। ਮਾਲਾਵਤੀ ਨੇ ਭਾਰਤ-ਭੂਮੀ ਦੇ ਪੁਸ਼ਕਰ 'ਤੇ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਅਤੇ ਸ੍ਰੰਜਯਾ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਜੋ ਮਨੂ ਦੀ ਵੰਸ਼ਜ ਸੀ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਗੰਧਰਵ ਉਪਬਰਨ ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਬਣਿਆ। ਸ਼ੌਨਕ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਜਨਮਿਆ?" ਸੂਤ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, "ਕਲਾਵਤੀ, ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਬਿਨਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ ਪਰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਗਲਤੀ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਬਾਂਝ ਰਹੀ; ਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਪਤੀ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ, ਉਸ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਧਿਆਨ ਕਰੀ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਜੋਤ ਗਰਮੀ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦੁਪਹਿਰ ਦੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਸੀ। ਧਿਆਨ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ, ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਮਹਿਲਾ ਦੇਖੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਰੰਗਤ ਚੰਪਾ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਪਤਝੜ ਦੇ ਕਮਲਾਂ ਵਾਂਗ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਚੌੜੀਆਂ ਕਮਰਾਂ, ਭਾਰੀ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੱਟ ਤੇ ਛਾਤੀ ਭਰਪੂਰ। ਉਹ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਈ, ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਇੱਛਾ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ। ਉਹ ਸੁੰਦਰ, ਲਾਲ ਟਿਕਾ ਲਾਈ ਹੋਈ, ਤੇ ਕਜਲ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਗੰਧਰਵ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਕਥਾ, ਤੇ ਕਲਾਵਤੀ ਦੇ ਧਿਆਨ ਦੀ ਅਦਭੁਤ ਕਹਾਣੀ, ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੀ ਹੈ।