ਇਸ ਪ੍ਰਚੀਨ ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਹਦੇਵ ਨੇ 'ਰੋਗਾਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਚੂਰ-ਚੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ' ਗ੍ਰੰਥ ਰਚਿਆ। ਮਹਾਨ ਮੁਨੀ ਚਯਵਨ ਨੇ 'ਜੀਵਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ' ਗ੍ਰੰਥ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ 'ਸਭ ਕੁਝ ਦਾ ਸਰ' ਲਿਖਿਆ ਤੇ ਜਾਬਾਲਾ ਨੇ 'ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਨਿਚੋੜ' ਰਚਿਆ। ਪੈਲਾ ਨੇ 'ਰੋਗ ਪਛਾਣ' ਉੱਤੇ ਗ੍ਰੰਥ ਲਿਖਿਆ, ਜਦਕਿ ਕਰਥ ਨੇ 'ਸਭ ਦਾ ਆਧਾਰ' ਨਾਮਕ ਉੱਤਮ ਗ੍ਰੰਥ ਰਚਿਆ। ਇਹ ਸੋਲਾਂ ਗ੍ਰੰਥ ਆਯੁਰਵੇਦ ਦੇ ਇਲਾਜ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਬੀਜ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਗਿਆਨ-ਮੰਤਰਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ, ਆਯੁਰਵੇਦ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਮਥ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਵਿਵਸਥਿਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਭਾਸਕਰ ਸੰਹਿਤਾ ਦਾ ਸੰਚਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਵਿਚ ਸੱਚੀ ਸਮਝ ਰੋਗਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਪੀੜਾ ਉੱਤੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਵਿਚ ਹੈ। ਜੋ ਆਯੁਰਵੇਦ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਲਾਜ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਰੋਗਾਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਇੱਕ ਡਰਾਉਣੀ ਤੇ ਕਾਬੂ ਨਾ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਤਪ (ਬੁਖਾਰ) ਹੈ। ਇਹ ਤਪ ਭਿਆਨਕ ਹੈ—ਇਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੈਰ, ਤਿੰਨ ਸਿਰ, ਛੇ ਬਾਂਹਾਂ ਅਤੇ ਨੌਂ ਅੱਖਾਂ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਮੂਲ ਕਾਰਨ ਹਲਕੀ ਅੱਗ (ਪਚਨ-ਅੱਗ) ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਕਾਰਨ ਹਨ: ਵਾਤ (ਹਵਾ), ਪਿੱਤ (ਬਾਈਲ) ਅਤੇ ਕਫ (ਬਲਗਮ)। ਇਸ ਤਪ ਤੋਂ ਪਾਂਡੂ, ਕਮਲਾ, ਕੁਸ਼ਠ, ਸ਼ੋਥ, ਪਲੀਹਾ, ਸ਼ੂਲਕ, ਪੇਸ਼ਾਬ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ, ਪੇਟ ਦੇ ਗੰਢ, ਅਤੇ ਰਕਤ ਵਿਗਾੜ ਨਾਲ ਉਤਪੰਨ ਰੋਗ, ਭ੍ਰਮਾਰੀ, ਤ੍ਰਿਦੋਸ਼ਿਕ ਰੋਗ, ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਵਿਸ਼ੂਚੀ ਆਦਿ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਮੌਤ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਬੁਢਾਪਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੁਆਰੀ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਸਹੀ ਢੰਗ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਪੇ ਉੱਤੇ ਕੰਟਰੋਲ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਇਹ ਰੋਗ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ। ਆਖਾਂ ਦੀ ਧੋਤ, ਕਸਰਤ, ਤੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠਾਂ ਤੇਲ ਦੀ ਮਲਸ਼, ਇਹ ਸਭ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹਨ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਬਸੰਤ ਵਿੱਚ ਚੱਲਦਾ ਫਿਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਘੱਟ ਅੱਗ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਖੱਡ ਦੇ ਠੰਡੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਚੰਦਨ ਲਗਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਹਵਾ ਤੋਂ ਬਚਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਬੁਢਾਪਾ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਵਰਖਾ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਗਾੜ੍ਹਾ ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ ਵਰਤਦਾ, ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਕਠੋਰਤਾ ਨਹੀਂ ਸਹਿੰਦਾ ਤੇ ਘੁੰਮਣ ਤੋਂ ਬਚਦਾ ਹੈ, ਸਰਦੀ ਵਿੱਚ ਖੱਡ ਵਿੱਚ ਨ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਅੱਗ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਠੰਢ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਤੇ ਅੱਗ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਵਾਂ ਗਰਮ ਖਾਣਾ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਹਤਮੰਦ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਤਾਜਾ ਮਾਸ, ਨਵਾਂ ਚੌਲ, ਤੇ ਨੌਜਵਾਨ ਔਰਤ ਦਾ ਦੁੱਧ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਭੁੱਖ ਲੱਗਣ ਤੇ ਚੰਗਾ ਖਾਣਾ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਿਆਸ ਲੱਗਣ ਤੇ ਪਾਣੀ ਪੀਂਦਾ ਹੈ। ਦਹੀਂ, ਘਿਉਂ, ਤਾਜਾ ਮੱਖਣ, ਤੇ ਗੁੜ ਵਰਗੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹਨ। ਪਰ ਸੁੱਕਾ ਮਾਸ, ਬੁੱਢੀ ਔਰਤ, ਨਵਾਂ ਸੂਰਜ, ਤੇ ਬੇਕਾਰ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਦਹੀਂ, ਇਹ ਸਹੀ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਰਾਤ ਨੂੰ ਦਹੀਂ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਵੈਸ਼ਿਆਵਾਂ ਜਾਂ ਮਹਾਵਾਰੀ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਖਾਣਾ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪਾਪੀ ਸਮਝੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੱਤਿਆ ਦਾ ਪਾਪ। ਪਾਪ ਨਾਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰੋਗ ਜੁੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਸੰਬੰਧ ਪੱਕਾ ਹੈ। ਪਾਪ ਤੋਂ ਹੀ ਰੋਗ ਤੇ ਬੁਢਾਪਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਪਾਪ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੁਸ਼ਮਣ ਹੈ, ਇਹ ਸਭਿ ਦੁਸ਼ਟੀਆਂ ਦਾ ਬੀਜ ਹੈ, ਤੇ ਅਸ਼ੁਭਤਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਕਰਤਵ ਵਿਚ ਲਗਨਸ਼ੀਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਦীক্ষਾ ਲੈ ਕੇ ਹਰੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵਰਤ ਤੇ ਉਪਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬੁਢਾਪੇ ਜਾਂ ਜੱਟ ਰੋਗਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤਪ (ਬੁਖਾਰ) ਸਾਰੇ ਰੋਗਾਂ ਦੀ ਮੂਲ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਰੋਗ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਭਟਕਦੇ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।